Kết quả bước đầu thí điểm đánh giá chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học

Thước đo nghề nghiệp

Công tác thí điểm đánh giá chuẩn nghề nghiệp GVTH ở TP Hồ Chí Minh bắt đầu được triển khai vào đầu năm 2003 cho toàn bộ giáo viên Trường tiểu học Long Thạnh, xã Long Hòa, huyện Cần Giờ. Vào quý 4-2003, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hồ Chí Minh quyết định thành lập tổ đánh giá viên (ĐGV), bao gồm mười thành viên.

Ban điều phối DAPTGVTH đã chọn 212 giáo viên của tám trường tại sáu quận, huyện để làm đối tượng đánh giá chuẩn. Đó là các trường: Phạm Văn Hai (quận 11), Đống Đa, Lạc Long Quân, Tân Quý (quận Tân Bình), Trung Nhất (quận Phú Nhuận), Nguyễn Thượng Hiền (quận Gò Vấp), Long Thới 1 (huyện Nhà Bè) và An Lợi Đông (quận 2). Tổ ĐGV được chia thành năm nhóm, mỗi nhóm hai người cùng hỗ trợ và tiến hành đánh giá tại hai trường.

Đợt đánh giá thí điểm này đã bước đầu thành công, đóng góp nhiều ý kiến thiết thực để Ban điều phối dự án điều chỉnh nội dung của các tiêu chí đánh giá chuẩn và phương thức tiến hành công việc. Căn cứ vào thực tiễn của đợt thí điểm đánh giá này và qua ba lần sửa đổi, tháng 4-2004, Ban điều phối đã điều chỉnh và đưa ra bản "Dự thảo đánh giá chuẩn nghề nghiệp GVTH" lần thứ 4. Để kiểm định một lần nữa trước khi mở rộng diện thí điểm đánh giá, tháng 7-2004, Ban điều phối cho tiến hành đánh giá chuẩn nghề nghiệp GVTH cho số giáo viên trong diện thí điểm tại Trường tiểu học Phan Chu Trinh, quận Tân Phú, từ đó đưa ra bản Dự thảo đã được sửa chữa và hoàn chỉnh.

Bà Nguyễn Hoa Mai, Trưởng phòng tiểu học (Sở GD và ĐT TP Hồ Chí Minh) nhận xét: "Việc đánh giá chuẩn nghề nghiệp GVTH là một việc làm cần thiết, rất có ích không chỉ cho các cấp quản lý giáo dục mà còn cho bản thân các giáo viên. Bởi lẽ, từ trước đến nay chưa ai đưa ra chuẩn làm thước đo trình độ cho đội ngũ GVTH. Vì thế, cách đánh giá về đội ngũ GVTH ở từng trường, từng địa phương có khoảng cách nhất định. Một GVTH ở trường này có thể được coi là khá nhưng so với một GVTH trung bình ở nơi khác lại kém xa. Nhưng khi đã có thước đo chung thì cách đánh giá này sẽ trở nên khách quan hơn".

Điều dễ nhận thấy, trong số 212 GVTH ở TP Hồ Chí Minh đã được đánh giá, không có người nào đạt mức 4 (xuất sắc) trong cả ba lĩnh vực. Đây là mức đòi hỏi giáo viên có trình độ cao, có khả năng sáng tạo và có đóng góp nhất định vào sự nghiệp phát triển giáo dục ở trường và ở địa phương. Thí dụ, về lĩnh vực 2 (kiến thức), ở tiêu chí thứ ba, nếu như mức 1 (trung bình) là yêu cầu GVTH "nêu được những chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Nhà nước đối với giáo dục" thì mức 4 (xuất sắc) đòi hỏi GVTH phải "phân tích được sự tác động của các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đối với giáo dục ở địa phương và nhà trường".

Hay về lĩnh vực 3 (kỹ năng sư phạm), ở tiêu chí thứ nhất, giáo viên đạt mức 4 không chỉ "lập được kế hoạch bài học theo hướng dẫn trong sách giáo viên", mà còn phải "lập kế hoạch bài học một cách sáng tạo thể hiện được các hoạt động dạy - học nhằm phát triển năng lực học tập của học sinh, khuyến khích học sinh tự học và dự báo được các tình huống sư phạm".

Ngay ở mức 3 (giỏi), tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn chỉ chiếm chưa tới 20% (18% về lĩnh vực 1; 16% về lĩnh vực 2 và 10% về lĩnh vực 3. Tỷ lệ giáo viên đạt mức 2 (khá) là cao nhất (65% lĩnh vực 1; 54% lĩnh vực 2; 65% lĩnh vực 3). Kết quả thí điểm đánh giá chuẩn cũng cho thấy, ở lĩnh vực 2, tỷ lệ giáo viên đạt mức 2 và 3 là ít hơn cả. Nhưng điều đáng quan tâm hơn cả là, GVTH các trường ngoại thành và quận vùng ven chỉ đạt mức 1 và 2, rất ít người đạt tới mức 3 trong cả ba lĩnh vực.

Cần hoàn thiện nội dung và phương thức đánh giá

Theo bà Nguyễn Thị Quy, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu giáo dục (Trường ĐH Sư phạm TP Hồ Chí Minh) việc tiến hành thí điểm đánh giá chuẩn nghề nghiệp GVTH ở TP Hồ Chí Minh đã giúp cho Ban điều phối Dự án có thực tiễn sinh động để điều chỉnh, sửa chữa và hoàn thiện bản Dự thảo. Các bản Dự thảo trước đưa ra quá nhiều tiêu chí, trong khi thời gian thực hiện lại quá cập rập. Một số tiêu chí đưa ra nhưng giáo viên lại chưa được học ở trường sư phạm như: hiểu biết về tư tưởng Hồ Chí Minh, công tác quản lý hành chính Nhà nước, việc dạy cho các đối tượng đặc biệt, dạy cá biệt hóa, việc đưa thiết bị công nghệ thông tin vào trường tiểu học... Do đó khi được hỏi, hầu hết giáo viên đều hoang mang, lo lắng và trả lời là không biết. Đó là chưa nói đến nhiều nội dung đánh giá có những điểm mới đối với cả giáo viên lẫn đánh giá viên hoặc một số tiêu chí chưa phù hợp với trường tiểu học. Vì vậy, khi áp dụng, cả hai bên đều lúng túng dẫn đến sự thiếu chính xác.

Quy trình đánh giá chuẩn cũng được sửa chữa và hoàn thiện. Một GVTH được đánh giá theo quy trình: hồ sơ chuyên môn, quan sát giờ dạy, phỏng vấn, lấy ý kiến đối tượng thứ ba, sau đó giáo viên đưa ra bảng tự đánh giá. Ở phần lấy ý kiến đối tượng thứ ba, bản dự thảo trước đây chỉ yêu cầu tiếp xúc với phụ huynh học sinh và đồng nghiệp. Bản dự thảo sửa đổi mới nhất đã bổ sung vai trò hiệu trưởng của trường đang quản lý giáo viên được đánh giá.

Tuy nhiên, cho đến bây giờ, vẫn còn nhiều bất cập trong quy trình đánh giá chuẩn. Thứ nhất, về đội ngũ ĐGV. Nên có một đội ngũ chuyên để thực hiện công việc này. Nếu lấy từ những người đang làm công tác quản lý giáo dục như hiện nay, tất yếu sẽ ảnh hưởng đến công tác chuyên môn. Tốt nhất là lấy từ những người làm công tác thanh tra. Công tác tập huấn đội ngũ ĐGV cũng chưa thật kỹ. Thí dụ: khi một giáo viên chưa đạt mức 1 nhưng lại đạt được phần thêm của mức 2 thì dẫn đến hai cách đánh giá: ĐGV này cho là đạt mức 1, ĐGV khác lại kết luận mức 2.

Thứ hai, quy trình đánh giá quá rườm rà mất quá nhiều thời gian, rất khó hoàn thành khi áp dụng đại trà, nhất là phần dự giờ. Ở đây ĐGV phải tham khảo nhiều yếu tố bổ trợ khác như: hồ sơ, trao đổi với phụ huynh, phỏng vấn đồng nghiệp cùng khối... nên thời gian kéo dài khá lâu. Mặt khác, một số nội dung đánh giá trong phiếu dự giờ lại trùng lắp với một số tiêu chí khác. Trong khi đó, ở phần lấy ý kiến đối tượng thứ ba, theo một số chuyên gia về giáo dục tiểu học, thì nên có thêm ý kiến của học sinh lớp giáo viên được đánh giá (trong dự thảo lại không yêu cầu).

Thứ ba, chế độ bồi dưỡng cho ĐGV cũng cần điều chỉnh cho thỏa đáng. Ngay cả chế độ dành cho giáo viên được chọn đánh giá chuẩn cũng cần phải xem xét lại. Bởi lẽ, đây là công việc mà những người liên quan phải gánh thêm ngoài công tác chuyên môn hằng ngày.

Thứ tư, nên chọn thời điểm đánh giá chuẩn cho thích hợp hơn. Không nên dồn dập, tập trung vào các thời điểm bận rộn trong năm học như: thi giữa học kỳ, cuối học kỳ, cuối năm hoặc dịp Ngày nhà giáo Việt Nam...

Ngoài ra, sau này, khi những GVTH đã qua đánh giá được được đưa vào kế hoạch bồi dưỡng thì ngành giáo dục không nên bắt buộc họ đi dự các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ hằng năm như trước đây. Như vậy, sẽ trùng lắp, gây lãng phí về thời gian và vật chất.

Hy vọng rằng, trong đợt đánh giá chuẩn nghề nghiệp GVTH mở rộng trên 5.800 giáo viên tại 214 trường tiểu học của tất cả quận, huyện trong TP Hồ Chí Minh với đội ngũ ĐGV 233 người được tiến hành vào cuối năm 2004 này, Ban điều phối DAPTGVTH sẽ gặt hái được kết quả mỹ mãn hơn. Kết quả bước đầu về thí điểm đánh giá chuẩn nghề nghiệp GVTH cũng giúp các cấp quản lý có cái nhìn sát thực hơn về đội ngũ GVTH hiện nay. Đó là nguồn nhân lực quý giá của ngành giáo dục, những người đang giữ trọng trách gieo mầm kiến thức cho thế hệ trẻ. Họ là những người yêu nghề, có phẩm chất đạo đức tốt nhưng còn hạn chế về kiến thức và kỹ năng sư phạm. Vì vậy, bên cạnh việc tạo điều kiện cho đội ngũ GVTH không ngừng nâng cao trình độ, nhiệm vụ cấp bách hiện nay của ngành giáo dục là cần phải nhanh chóng đổi mới chương trình giảng dạy ở các trường sư phạm sao cho cập nhật và ngang tầm với trình độ đào tạo GVTH ở các nước tiên tiến trên thế giới.