Tiêu Tiên Phước mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa và tri thức canh tác truyền thống của người dân vùng trung du xứ Quảng. Qua nhiều thế hệ, cây tiêu đã trở thành sản vật đặc trưng, gắn liền với danh tiếng của vùng đất này.
Tạo sinh kế bền vững cho người dân
Hạt tiêu Tiên Phước ngày càng được người tiêu dùng đánh giá cao bởi hương vị thơm nồng đặc trưng, chất lượng tốt và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường. Từ lâu, cây tiêu đã gắn bó với đời sống người dân địa phương, hình thành vùng trồng có lịch sử hàng trăm năm. Diện tích trồng tiêu Tiên Phước toàn vùng đạt khoảng 83 ha, trong đó, xã Sơn Cẩm Hà gần 30 ha, xã Tiên Phước 25,2 ha và xã Thạnh Bình 20,8 ha, phân bố trên các gò đồi có độ cao từ 100-180m so với mực nước biển, độ dốc trung bình từ 10-30 độ.
Người dân ở Tiên Phước vẫn bảo tồn nhiều vườn tiêu với những choái (gốc) tiêu thân to, tuổi đời hàng chục năm. Vườn tiêu của ông Nguyễn Văn Quá ở thôn 5, xã Lãnh Ngọc có gần 100 choái, trong đó nhiều choái đã hơn 40 năm tuổi. Mỗi năm thu hoạch hơn 50 kg, giá bán ổn định khoảng 500.000 đồng/kg khô, có thời điểm giá cao kỷ lục lên hơn 600.000 đồng/kg.
Ông Trương Văn Dũng ở thôn Tiên Tráng, xã Sơn Cẩm Hà hiện có 100 choái tiêu trên diện tích khoảng 1 sào, được canh tác theo quy trình hữu cơ. Vườn tiêu của ông đã cho thu hoạch hơn 10 năm nay, sản lượng đạt 70-90 kg/vụ, đem lại nguồn thu ổn định khoảng 45 triệu đồng/năm. Ông Dũng chia sẻ, tiêu Tiên Phước có hương vị rất riêng, thơm cay đặc trưng, tỷ lệ tạp chất cũng như hạt lép rất thấp.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Sơn Cẩm Hà Phạm Việt Hậu cho biết, khoảng 17,5 ha/30ha tiêu Tiên Phước của xã đang cho thu hoạch. “Thời gian tới, chính quyền địa phương tiếp tục hỗ trợ người dân mở rộng diện tích thông qua chính sách phát triển sản xuất nông nghiệp và kinh tế vườn”, ông Hậu cho hay.
Khẳng định thương hiệu
Theo phân tích từ Trung tâm Giám định tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa Đà Nẵng, hạt tiêu Tiên Phước có nhiều chỉ tiêu đạt hoặc vượt tiêu chuẩn Việt Nam như hàm lượng piperin 4,03% (tiêu chuẩn 4%), hàm lượng chất chiết ete không bay hơi 9,78% (tiêu chuẩn 6%). Đây là những đặc điểm nổi bật tạo nên sự khác biệt của hạt tiêu Tiên Phước.
Năm 2009, tiêu Tiên Phước đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể; năm 2015, đoạt giải thưởng sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu tỉnh Quảng Nam và năm 2018 được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao cấp tỉnh.
Ngày 29/4/2026, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm hạt tiêu Tiên Phước. Theo văn bằng bảo hộ, Ủy ban nhân dân xã Tiên Phước là tổ chức đại diện các xã được giao quản lý chỉ dẫn địa lý “Tiên Phước” cho sản phẩm hạt tiêu, với khu vực địa lý được bảo hộ thuộc các xã Tiên Phước, Lãnh Ngọc, Thạnh Bình và Sơn Cẩm Hà. Tính đến nay, thành phố Đà Nẵng có 5 chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm đặc sản gồm: Sâm Ngọc Linh, quế Trà My, yến sào Cù Lao Chàm-Hội An, nước mắm Nam Ô và hạt tiêu Tiên Phước.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tiên Phước Nguyễn Hùng Anh chia sẻ: “Chính quyền xã Tiên Phước sẽ phối hợp chặt chẽ với các đơn vị gìn giữ, bảo đảm chất lượng sản phẩm; ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển sản xuất theo hướng bền vững; đồng thời xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng tầm thương hiệu sản phẩm, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Tiên Phước và thành phố Đà Nẵng đến với người tiêu dùng trong nước và quốc tế”.
Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thanh Hồng, tiêu Tiên Phước được bảo hộ chỉ dẫn địa lý là bước khởi đầu. Điều quan trọng hiện nay là các tổ chức, đơn vị chức năng phải quản lý, khai thác và phát huy hiệu quả giá trị của tài sản trí tuệ này.
Sở Khoa học và Công nghệ đề nghị các địa phương trong vùng tiếp tục quản lý, kiểm soát tốt chất lượng sản phẩm; duy trì nghiêm ngặt quy trình sản xuất đặc thù; xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, tem nhãn nhận diện...; ứng dụng khoa học-công nghệ, phát triển liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường tiêu thụ.
