Thực hiện tốt công tác thanh tra trong thời kỳ mới

Những yêu cầu nhiệm vụ mới đặt ra theo tinh thần của Luật Thanh tra đòi hỏi những người làm công tác thanh tra phải tiếp tục quán triệt, thấm nhuần sâu sắc hơn nữa quan điểm của Ðảng, Nhà nước và của Chủ tịch Hồ Chí Minh để thực hiện tốt công tác thanh tra trong thời kỳ mới.

Đảng, Nhà nước luôn xác định thanh tra là công tác quan trọng  và có tính chất thường xuyên của các cơ quan lãnh đạo, quản lý. Tầm quan trọng của công tác thanh tra được thể hiện trước tiên và chủ yếu ở chỗ thanh tra là chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý, phục vụ thiết thực sự lãnh đạo của Ðảng, sự quản lý của Nhà nước, bảo đảm cho các chủ trương, chính sách, pháp luật của Ðảng và Nhà nước được thi hành nghiêm chỉnh.

Trong nhiều chỉ thị, nghị quyết của Ðảng cũng đều khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của công tác thanh tra đối với sự lãnh đạo của Ðảng và quản lý của Nhà nước. Năm 1970, Ban Bí thư T.Ư Ðảng ra Chỉ thị số 176/CT-TW về tăng cường công tác kiểm tra, kiểm sát, thanh tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo, trong đó nhấn mạnh vai trò của thanh tra là góp phần "bảo đảm cho đường lối, chủ trương, chính sách của Ðảng và pháp luật của Nhà nước được chấp hành nghiêm chỉnh; bảo vệ sự đoàn kết thống nhất, dân chủ và kỷ luật trong Ðảng, trong cơ quan của Nhà nước; tăng cường mối liên hệ giữa Ðảng, chính quyền và quần chúng".

Chỉ thị số 38/CT-TW ngày 20-2-1984 của Ban Bí thư T.Ư Ðảng xác định: Mục đích của thanh tra là đánh giá chính xác những mặt làm đúng, những mặt làm sai trong việc chấp hành nghị quyết, chỉ thị của Ðảng, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch của Nhà nước". Chỉ thị này cũng yêu cầu "lãnh đạo các cấp ủy đảng, các đồng chí lãnh đạo chính quyền các cấp cần nhận rõ các tổ chức thanh tra là công cụ đắc lực của Ðảng, của chính quyền trong việc kiểm tra, thanh tra sự chấp hành đường lối, chủ trương, chính sách của Ðảng, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch của Nhà nước, qua đó nắm sát tình hình, đánh giá đúng phẩm chất và năng lực đội ngũ cán bộ, đảng viên của Ðảng, cán bộ, nhân viên Nhà nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ vị trí của thanh tra "là tai mắt của trên, là người bạn của dưới". Tư tưởng, quan điểm này của Người đã được thể hiện rõ ràng và sinh động trong nhiều chỉ thị, nghị quyết của Ðảng, văn bản pháp luật của Nhà nước. Chỉ thị số 50/CT-TW ngày 4-7-1962 của Ban Bí thư Trung ương Ðảng về tăng cường công tác kiểm tra việc chấp hành các Nghị quyết, Chỉ thị của Ðảng và Chính phủ đã khẳng định: Tổ chức thanh tra chuyên nghiệp là tai mắt của cơ quan lãnh đạo các cấp, nó có trách nhiệm giữ gìn dân chủ kỷ luật nhà nước, bảo đảm chấp hành nghiêm chỉnh các chủ trương, chính sách của Ðảng và Chính phủ.

Vị trí, vai trò quan trọng của công tác thanh tra, theo quan điểm của Ðảng, Nhà nước còn biểu hiện ở việc thanh tra góp phần phòng, chống bệnh quan liêu, tham ô, lãng phí; phát huy dân chủ, phòng ngừa và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật; góp phần bảo vệ tài sản, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Trong bài nói chuyện tại Hội nghị cán bộ thanh tra toàn miền bắc năm 1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Các Ban Thanh tra phải chú ý kiểm tra chống lãng phí, tham ô. Phát hiện ra những việc lãng phí, tham ô, chẳng những cần báo cáo với Trung ương và Chính phủ giải quyết mà còn phải giúp các cấp lãnh đạo địa phương tìm ra được những biện pháp để tích cực chống lãng phí, tham ô.

Nạn lãng phí, tham ô là do bệnh quan liêu, mệnh lệnh trong công tác của các cấp lãnh đạo ở các cơ quan Nhà nước gây ra... Vì vậy, các cơ quan thanh tra Nhà nước chẳng những kiểm tra chống lãng phí, tham ô mà còn phải chống bệnh quan liêu, mệnh lệnh để giúp các cơ quan Nhà nước cải tiến công tác, giữ gìn kỷ luật, thực hành dân chủ, góp phần củng cố bộ máy Nhà nước".

Pháp lệnh Chống tham nhũng hiện hành cũng đã quy định rõ vai trò, trách nhiệm và quyền hạn của các tổ chức thanh tra trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Nghị quyết Ðại hội Ðảng toàn quốc lần thứ IX cũng đã nêu rõ một trong những biện pháp đẩy mạnh chống tham nhũng là "Thanh tra, kiểm tra, kiểm kê, kiểm soát bảo đảm tính minh bạch trong việc sử dụng ngân sách nhà nước, tài sản công, tài chính Ðảng, đoàn thể, tài chính các doanh nghiệp nhà nước, các quỹ do nhân dân đóng góp và do nước ngoài tài trợ".

Theo quan điểm của Ðảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh, cấp ủy đảng và chính quyền các cấp phải trực tiếp thanh tra, kiểm tra và lãnh đạo, chỉ đạo công tác thanh tra. Quán triệt và thực hiện tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các nghị quyết, chỉ thị của Ðảng, pháp luật của Nhà nước khi đề cập công tác thanh tra, đã luôn xác định rõ trách nhiệm của cấp ủy đảng và chính quyền các cấp đối với lĩnh vực công tác quan trọng này.

Bám sát chủ trương, chính sách, pháp luật của Ðảng và Nhà nước, trong suốt quá trình xây dựng và phát triển, được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, sâu sát của Ðảng và Nhà nước, của cấp ủy và chính quyền các cấp, ngành thanh tra đã luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng của Ðảng và dân tộc qua mỗi thời kỳ.  Mỗi năm, thanh tra các cấp, các ngành đã tiến hành được hàng chục nghìn cuộc thanh tra kinh tế - xã hội, giúp thủ trưởng cơ quan cùng cấp giải quyết được hàng trăm nghìn vụ việc khiếu nại, tố cáo, qua đó đã góp phần phát hiện, ngăn chặn và xử lý nhiều vi phạm pháp luật, thu hồi về cho ngân sách Nhà nước một lượng lớn tài sản có giá trị, cũng như chấn chỉnh, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật.

Hiện nay, công cuộc đổi mới, đẩy mạnh CNH, HÐH đất nước đang đặt ra những yêu cầu, nhiệm vụ mới đối với công tác quản lý nhà nước, công tác thanh tra. Trước những yêu cầu, nhiệm vụ đó, công tác thanh tra phải không ngừng đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động, khắc phục triệt để tình trạng trùng lặp, chồng chéo trong hoạt động thanh tra, kiểm tra, tăng cường tính hiệu quả của việc xử lý sau thanh tra, nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại, tố cáo, để đáp ứng, phục vụ tốt hơn sự lãnh đạo của Ðảng, quản lý của Nhà nước trong thời kỳ mới.

Luật Thanh tra vừa được kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XI thông qua, quy định rõ: "Thanh tra nhà nước là việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan quản lý nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý..."; "Hoạt động thanh tra nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật; phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân".

Ðể tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra cũng như triển khai thực hiện có kết quả Luật Thanh tra khi luật có hiệu lực thi hành, trong thời gian tới cần quán triệt sâu sắc hơn nữa quan điểm của Ðảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác thanh tra, chú ý giải quyết tốt một số vấn đề sau:

Một là, hiệu lực, hiệu quả của công tác thanh tra một phần rất quan trọng phụ thuộc sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy đảng và chính quyền các cấp. Do đó, các cấp, các ngành cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình, tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức và hoạt động thanh tra, quan tâm củng cố kiện toàn các cơ quan thanh tra, xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ thanh tra, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác thanh tra theo tinh thần đổi mới của Luật Thanh tra.

Hai là, thường xuyên xây dựng, hoàn thiện thể chế pháp luật về công tác thanh tra, nhằm tạo ra khuôn khổ pháp lý thuận lợi cho tiến trình đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thanh tra. Trên cơ sở Luật Thanh tra, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần nghiên cứu, xây dựng và ban hành các văn bản, quy định hướng dẫn chi tiết cụ thể việc thi hành luật để bảo đảm cho Luật Thanh tra thật sự đi vào cuộc sống.

Bên cạnh đó, cần làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục, phổ biến pháp luật nói chung, pháp luật về thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và chống tham nhũng nói riêng, đặc biệt là Luật Thanh tra và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Khiếu nại, tố cáo vừa được kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XI thông qua, nhằm nâng cao hơn nữa ý thức pháp luật của cán bộ và nhân dân, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức thanh tra thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ công tác được giao.

Ba là, bản thân các cơ quan thanh tra cũng cần không ngừng đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động, cải tiến, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác, thực hiện tốt nhiệm vụ được giao, phục vụ đắc lực cho sự lãnh đạo của Ðảng, quản lý của Nhà nước. Chú trọng làm tốt công tác xây dựng lực lượng, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao phẩm chất đạo đức và trình độ, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ thanh tra, góp phần xây dựng tổ chức thanh tra ngày càng trong sạch, vững mạnh.