Thực hiện phương châm: "nhiều", "nhanh", "tốt", "rẻ" trong sản xuất

Ngày nay, quan điểm này của Người vẫn còn nguyên tính thời sự.

Trước tiên, nói về NHIỀU(1): Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định trong lao động sản xuất, "có làm ra nhiều của cải, mới có thể vừa tăng tích lũy để mở rộng sản xuất, vừa nâng cao mức tiêu dùng của nhân dân lao động". Muốn vậy, phải có hai điều kiện: Có nhiều người sản xuất và mỗi người phải sản xuất được nhiều.

Bác khẳng định: Trong thời kỳ xây dựng đất nước, chúng ta muốn nước nhà giàu mạnh, nhân dân no ấm thì phải luôn luôn cố gắng sắp xếp để có thật nhiều người trực tiếp sản xuất; số người không trực tiếp sản xuất càng ít càng tốt, nhưng phải thông thạo công việc. Người phê phán hiện tượng số người làm việc giấy tờ và những việc linh tinh ở một số cơ quan trong bộ máy của Nhà nước còn quá nhiều, như khi đến một cơ quan còn quá nhiều "cửa ải": Ngoài cổng, một người xem giấy; vào phòng thường trực lại một người ghi tên; ở chân cầu thang, một người ách lại, đến đầu cầu thang, lại một người "hỏi han". Vì vậy Người nghiêm khắc: "Thật là phung phí sức lao động!".

Yêu cầu của cách mạng trong mọi thời kỳ là có nhiều người, nhiều của để bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước. Do đó phải có nhiều người tham gia lao động, sản xuất, và muốn mỗi người sản xuất được nhiều "thì phải luôn luôn cố gắng cải tiến kỹ thuật và giữ vững kỷ luật lao động". Ðặc biệt, phải: "Chủ động tìm ra và kiên quyết sửa đổi những chỗ không hợp lý trong sản xuất, trong công tác. Dũng cảm san bằng mọi trở ngại của nếp làm việc cũ và của những sự tính toán cá nhân, để tiến lên không ngừng, đạt năng suất ngày càng cao. Ðó là biểu hiện cao nhất của ý thức làm chủ xã hội của giai cấp công nhân".

Nói về NHANH(2), Chủ tịch Hồ Chí Minh lấy hình ảnh người đi đường, ai cũng muốn mau tới đích như chúng ta làm cách mạng, ai cũng muốn mau tới thắng lợi cuối cùng. Vì vậy, "trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội (...), NHANH là một khẩu hiệu hết sức quan trọng".

Theo Bác, nhanh không phải là chỉ gắng sức lên từng lúc, từng đợt, nhanh là phải tiến bước không ngừng và bước sau bao giờ cũng phải dài hơn, vững hơn bước trước. Ðó là tư tưởng cách mạng không ngừng.

Trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, lực lượng của ta càng lớn, kinh nghiệm của ta càng nhiều. Vì vậy "Chúng ta chẳng khác gì một người đi đường càng đi càng sung sức". Tuy nhiên, những người bảo thủ không nhận rõ điều đó, nên nhìn vào việc gì cũng thấy khó khăn. Người nói: "Thật ra, cái làm vướng chân họ nhất lại chính là tư tưởng bảo thủ, rụt rè của họ. Cho nên, muốn tiến nhanh, thì trước hết phải phát quang những dây ràng buộc ấy".

Bác chỉ ra: Ðể tiến bước không ngừng và tiến ngày càng nhanh, càng vững phải có hai điều kiện. Một là, không ngừng cải tiến công tác; hai là, lúc nào cũng phải làm bước trước chuẩn bị bước sau, làm hôm nay chuẩn bị ngày mai. Không làm như vậy, thì chỉ tiến lên được từng đợt ngắn, rồi ngừng lại. Bởi vậy, những người lao động xã hội chủ nghĩa không thể chỉ biết làm việc cần cù, mà còn phải có tinh thần cải tiến công tác không ngừng và chủ động tính trước, lo xa mọi việc. Có như vậy "mới thật đúng là người làm chủ nước nhà".

Nói về TỐT(3), Bác Hồ chỉ rõ: Chúng ta thi đua làm nhiều, làm nhanh để tăng nhanh mức sống của nhân dân lao động và tăng nhanh tích lũy để xây dựng công nghiệp, mở mang kinh tế. Cho nên NHIỀU, NHANH phải đi đôi với TỐT, RẺ. Nếu chỉ vì nhiều, nhanh mà không nghĩ đến tốt, rẻ, thì kết quả cuối cùng vẫn là không nhiều, không nhanh.

Bác phê bình: "Nhiều cán bộ, công nhân ta đến nay vẫn chỉ chú ý thi đua làm nhiều, làm nhanh, mà chưa chú ý thi đua làm cho tốt. Một số người vì muốn có nhiều "thành tích", hoặc vì muốn được hưởng mức công cao, lại còn làm bừa, làm ẩu. Làm như vậy rất có hại". Ðối với sản xuất, vì "trong dây chuyền sản xuất, bộ phận trước làm xấu, thì bộ phận sau gặp khó khăn". Còn trong xây dựng kinh tế, vì "hàng xấu thì khó bán hoặc phải bán giá rẻ, do đó xí nghiệp không có lãi, Nhà nước không tăng được tích lũy". Ðối với đời sống nhân dân, "vì hàng xấu thì chóng hỏng, chóng hao, ảnh hưởng đến túi tiền của người tiêu dùng".

Ðể nhấn mạnh thêm về ý nghĩa của vấn đề "tốt", Chủ tịch Hồ Chí Minh có thơ rằng:

"Làm nhanh mà không tốt,
Có gì là vẻ vang?
Ðã là người làm chủ,
Tính toán phải đàng hoàng:
Nhiều, nhanh, tốt, rẻ rõ ràng
Lợi dân, lợi nước đôi đàng vẹn đôi".

Nói về RẺ(4), Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định lại chân lý: Trong đời sống, thói thường, nhanh thì khó tốt, tốt thì khó rẻ! Nhưng đó chỉ là "thói thường" khi người lao động còn phải bán sức mình như một món hàng để kiếm sống. Còn đối với chúng ta, những người lao động đang làm chủ và xây dựng cuộc sống mới, thì NHIỀU, NHANH, TỐT, RẺ lại gắn bó với nhau như da với thịt.

Người nhấn mạnh: "Nếu làm nhiều, làm nhanh, làm tốt nhưng lại không rẻ - nghĩa là nếu phải dùng quá nhiều sức người, sức của - thì rốt cuộc vẫn không đạt được mục đích tăng nhanh mức sống của nhân dân và tăng nhanh tích lũy để xây dựng công nghiệp, mở mang kinh tế. Cho nên, chúng ta phải hết sức tiết kiệm sức người, sức của trong sản xuất và xây dựng".

Ðể hàng hóa rẻ, điều quan trọng trước hết vẫn là nâng cao năng suất lao động. "Tăng năng suất là tiết kiệm sức người, tiết kiệm thời gian lao động. Ðó là cách làm vừa nhanh, vừa rẻ". Nhưng như thế chưa đủ, "mà còn phải tính toán thật chi ly trong việc dùng nguyên liệu, vật liệu. Phải dùng nguyên liệu, vật liệu thật hợp lý và không để nhiều nguyên liệu, vật liệu bị loại bỏ".

Tăng năng suất lao động, tiết kiệm nguyên liệu, vật liệu, quy đến cùng đều là tiết kiệm vốn. Vì vậy, Bác chỉ ra một cách tiết kiệm khác là làm cho vốn "quay vòng nhanh". Biết làm cho vốn quay vòng nhanh, thì có ít vốn mà dùng được nhiều lần, nên sản xuất được nhiều. Cũng ví như người tướng giỏi, có ít quân mà khéo điều động nên đánh được nhiều trận. Công nhân ta thi đua cải tiến tổ chức, cải tiến kỹ thuật để rút ngắn thời gian sản xuất và cố gắng làm hàng cho tốt để bán ra được nhanh, thì sẽ trở thành những người tướng giỏi về mặt này.

Tăng năng suất lao động, tiết kiệm vốn, tiết kiệm nguyên liệu, vật liệu, không những giảm được giá thành, mà còn dôi ra một số khá lớn sức người, sức của để sản xuất thêm nhiều hàng hóa, xây dựng thêm nhiều xí nghiệp mới. "Thế là đã nhiều, nhanh lại rẻ. Và do rẻ, nên càng nhiều, nhanh".

Tư tưởng của Người trong các bài viết về vấn đề "nhiều", "nhanh", "tốt", "rẻ" có ý nghĩa quan trọng đối với toàn xã hội trong công tác và sản xuất, là lời căn dặn vô cùng quý báu đối với cán bộ, đảng viên và nhân dân ta trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

NGUYỄN QUỐC DŨNG (Văn phòng Trung ương)

-------------------------------

(1) Hồ Chí Minh toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, trang 77 - 78.

(2) Sđd, trang 79 - 80.

(3) Sđd, trang 90 - 91.

(4) Sđd, trang 92 - 93.