Thực hiện nghiêm quy định công bố thông tin của doanh nghiệp nhà nước

Bên cạnh đề nghị các cơ quan quản lý siết chặt việc thường xuyên nhắc nhở kiểm tra, giám sát, dư luận cũng cho rằng cần có những chế tài nghiêm khắc hơn để xử phạt những DN đang coi thường kỷ cương như hiện nay.

Kỷ luật chấp hành kém

Thực tế, quy chế công bố thông tin của doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đã được thực hiện từ năm 2014 đến nay. Ngày 18-6-2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 36/2014/QĐ-TTg, quy định các công ty TNHH MTV do Nhà nước làm chủ sở hữu phải công bố công khai một số thông tin liên quan hoạt động, như: báo cáo tình hình hoạt động hằng năm; báo cáo tài chính; chiến lược, kế hoạch phát triển DN; tiền lương, tiền thưởng;… Mặc dù vậy, sau gần một năm thực hiện (tháng 5-2015), cơ quan đầu mối tiếp nhận thông tin là Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KHĐT) chỉ nhận được lác đác một số nội dung công bố thông tin của một vài DN nhỏ lẻ.

Nhận thấy nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng trên do Quyết định 36 chưa có các hướng dẫn, biểu mẫu cụ thể về nội dung các thông tin cần công bố, cũng như quy trình, trình tự thủ tục công bố của DN và các bên liên quan, đồng thời chế tài xử phạt vi phạm đối với các DN chưa cao, Bộ KHĐT đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 81/2015/NĐ-CP ngày 18-9-2015. Theo đó, đã cụ thể hóa các quy định về yêu cầu công bố thông tin; tạo khung pháp lý chung, thống nhất về việc công bố thông tin hoạt động của DNNN; chuẩn hóa các mẫu biểu và nội dung thông tin cần công bố công khai; xác lập quy trình và làm rõ quyền, trách nhiệm của DN, hội đồng thành viên/chủ tịch công ty, cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước và Bộ KHĐT trong thực hiện công bố công khai các thông tin về hoạt động của DN;…

Tuy nhiên, theo danh sách công khai của Cục Phát triển DN (Bộ KHĐT), tính đến ngày 31-7 vừa qua, sau hơn chín tháng Nghị định 81 có hiệu lực, cũng chỉ có 110 trong tổng số 432 DN thực hiện việc công bố thông tin. Đặc biệt, trong số 31 tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước, chưa có DN nào thực hiện công bố đầy đủ các nội dung theo quy định.

Ngoài Tổng công ty công nghiệp xi-măng Việt Nam (VICEM) là đơn vị duy nhất thực hiện khá nghiêm túc, khi công bố 6/7 báo cáo đến thời hạn thì hàng loạt các DN lớn khác như, Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam (PVN), Tổng công ty thuốc lá Việt Nam (Vinataba), Tổng công ty Giấy Việt Nam, Tổng công ty Cà-phê Việt Nam (Vinacafe), Tổng công ty Lương thực Miền Bắc (Vinafood 1), Tổng công ty Sông Đà, Tổng công ty Thiết bị y tế Việt Nam,… đều chưa thực hiện bất cứ một nội dung nào về công bố thông tin.

Chế tài nào để xử phạt ?

Quy định công bố thông tin sẽ giúp bảo đảm tính công khai và minh bạch về hoạt động của DNNN, là công cụ hữu hiệu để các cơ quan quản lý giám sát việc sử dụng các nguồn lực của Nhà nước tại các DN này; tránh việc gian lận, thất thoát, lãng phí các nguồn lực; đồng thời, góp phần tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh và sức cạnh tranh cho DN. Việc yêu cầu công bố công khai thông tin cũng giúp các cơ quan quản lý nhà nước liên tục cập nhật được tình hình hoạt động của DN, từ đó kịp thời ban hành các chính sách xử lý, giúp làm giảm thiệt hại có thể phát sinh. Bên cạnh đó, công khai thông tin của các DN còn góp phần tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, thúc đẩy tăng trưởng bền vững nền kinh tế.

Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư Nguyễn Đình Cung cho rằng: Lâu nay, khi nói đến huy động vốn cho đầu tư phát triển, chúng ta mới nhìn vào khu vực kinh tế tư nhân, các DN có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài hay vốn ODA. Trong khi đó, tài sản trong khu vực công, trong các DNNN còn rất lớn. Việc công khai, minh bạch, sẽ tạo điều kiện để khối tài sản này được sử dụng hiệu quả, tạo sự thịnh vượng cho nền kinh tế.

Cũng cần nhận thức rõ, việc công bố thông tin là yêu cầu bắt buộc đối với DN, là kỷ cương, phép nước và DN nào vi phạm phải bị xử lý, tạo tính răn đe, tránh hiện tượng nhiều DNNN đang “nhờn” luật. Nghị định 81 quy định rõ, cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước có thể áp dụng hình thức khiển trách hoặc cảnh cáo người quản lý DN vi phạm. Trong trường hợp DN vi phạm các quy định về công bố thông tin, dẫn đến việc cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước không kịp đưa ra các ý kiến chỉ đạo, khuyến nghị, giải pháp, khiến tình hình hoạt động của DN lâm vào tình trạng khó khăn, gây thất thoát vốn nhà nước, cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước sẽ áp dụng hình thức kỷ luật từ hạ bậc lương đến buộc thôi việc, kiến nghị cơ quan chức năng xử lý hình sự đối với người quản lý DN.

Thực tế, việc công khai danh sách DNNN phải công bố thông tin vừa qua đã có tác dụng như “hồi chuông” cảnh báo đối với nhiều DN. Theo đại diện Cục Phát triển DN, sau khi công khai danh sách DN vi phạm, đến nay đã có hơn 30 DN thực hiện việc bổ sung và gửi thông tin về Cục. Cả sáu tập đoàn kinh tế lớn cũng gửi đầy đủ các báo cáo theo quy định. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 70% số DN chưa chấp hành đầy đủ việc công bố thông tin. Đặc biệt, 25 DN của Hà Nội đều chưa thực hiện nghĩa vụ công bố nào cũng như gửi bất cứ thông tin nào về Cục Phát triển DN.

Riêng việc xử lý các vi phạm, đại diện Cục này cho biết, sẽ được tiến hành vào cuối quý IV-2016. Theo đó, Cục sẽ thống kê và đánh giá lại việc thực hiện quy định công bố thông tin của DN, trình Chính phủ và kiến nghị biện pháp xử lý. Cụ thể, có thể căn cứ theo Nghị định 49/2014/NĐ-CP của Chính phủ về giám sát, kiểm tra, thanh tra đối với DNNN trong việc chấp hành pháp luật và tuân thủ các quyết định của chủ sở hữu để đưa ra đánh giá, hạ xếp loại đối với những DN vi phạm.