Thực hiện công chứng bản sao ở cấp xã, phường

Thời gian không còn dài các quận, huyện, xã, phường (nhất là cấp xã, phường, thị trấn) có đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ? Ðó đang là câu hỏi khiến nhiều người có trách nhiệm không khỏi băn khoăn lo lắng.

Phòng công chứng mà chẳng khác gì công xưởng! Ðó là câu cửa miệng mà những người làm công chứng vẫn thường nói vui với nhau, nhưng càng ngẫm lại càng thấy đúng.

Chị Nguyễn Thị Hà, nhà ở phường Nguyễn Du, Hai Bà Trưng (Hà Nội), trong lúc ngồi chờ gọi tên ở Phòng Công chứng số 1 - phố Bà Triệu, kể: Tôi không nhớ là lần thứ mấy ra đây, nhưng công chứng với tôi thật ấn tượng. Người gì mà đông như nêm cối. Cán bộ công chứng thì làm việc như những chiếc máy, đóng dấu rầm rầm từ sáng đến tối như búa máy trong một xưởng cơ khí!

- Chị có biết là UBND quận, phường cũng có thẩm quyền chứng thực bản sao? Chúng tôi hỏi.

- Biết! Nhưng ở quận mỗi tuần chỉ làm có một, hai ngày. Tốt nhất là ra đây cho chắc, chờ một buổi, có khi cả ngày, còn hơn phải đi lại nhiều lần.

Sự quá tải của các phòng công chứng, nhất là ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, không phải bây giờ mọi người mới biết. Nó tồn tại dai dẳng như thế gần chục năm nay. Những tưởng, sau khi Quốc hội thông qua Luật Công chứng, sức ép công việc của các phòng công chứng sẽ được giảm bớt. Nào ngờ...

Tiếp chúng tôi, ông Trần Ngọc Nga, Trưởng Phòng Công chứng số 1 Hà Nội bức xúc: So với cùng thời gian này năm ngoái, lượng người đến công chứng tăng gấp nhiều lần. Vì sao ư? Vì sắp đến mùa thi cử, học sinh nộp hồ sơ dự thi các trường nhiều. Lý do khác, có thể do tâm lý người dân, biết đầu tháng 7 này, việc công chứng bản sao sẽ chuyển sang cho chính quyền quận, huyện, xã, phường, nên họ rủ nhau làm sẵn, để dùng dần.

Phải chăng người dân không tin ở chính quyền địa phương trong việc sao y bản chính, chứng thực bản sao? Trao đổi ý kiến với chúng tôi về chủ đề này, ông Phạm Thanh Cao, Trưởng Phòng Bổ trợ Tư pháp - Sở Tư pháp Hà Nội cho rằng: Nghị định 75/NÐ-CP của Chính phủ ban hành năm 2000, đã quy định việc chứng thực, sao y bản chính nhiều loại giấy tờ... thuộc thẩm quyền và trách nhiệm của UBND quận, huyện, xã, phường.

Thế nhưng, gần chục năm qua, tuy công tác này vẫn được triển khai, song cách làm chưa mang tính chuyên nghiệp cho nên người dân khi có việc hầu như vẫn chỉ đến Phòng Công chứng. Mặt khác, biên chế cán bộ ở các quận, huyện, xã, phường, cũng chưa được quan tâm đúng mức. Nghị định 75  quy định rõ: Nơi cấp bản chính, phải có trách nhiệm cấp bản sao, nếu dân có yêu cầu. Các cơ quan, đơn vị, trường học... khi nhận hồ sơ phải có trách nhiệm đối chiếu bản sao với bản gốc.

Còn có nguyên nhân khác là, trăm người đi xin việc giống nhau cả trăm, nghìn người nộp hồ sơ đi thi giống nhau cả nghìn. Chẳng cần kiểm tra đối chiếu làm gì cho mệt, người nhận hồ sơ mà liếc mắt không thấy triện đỏ của "anh" công chứng đâu, là bật ngay câu vấn: Công chứng đâu? Ở đây chỉ nhận hồ sơ đã qua công chứng?  Tự làm khổ nhau, đó là một thực tế trong hoạt động công chứng bản sao hiện nay.

Liệu khả năng, trình độ của cán bộ các quận, huyện, phường, xã có đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ trong việc tiếp nhận và thực hiện việc chứng thực các bản sao giấy tờ, tài liệu từ các phòng công chứng chuyển sang? Theo Trưởng phòng Công chứng số 5 Hà Nội Ðoàn Thái, băn khoăn lớn nhất là khả năng của đội ngũ cán bộ ở cấp xã, phường vẫn còn nhiều hạn chế, bởi đa phần làm kiêm nhiệm, lại thường xuyên thay đổi. 

Ðể giải quyết vấn đề này, ngay từ bây giờ việc bồi dưỡng, tập huấn cho cán bộ các xã, phường phải được triển khai khẩn trương, tập trung vào kỹ năng phát hiện các văn bằng, giấy tờ giả mạo. Bởi với trình độ làm giả các loại văn bằng, chứng chỉ tinh vi như hiện nay, ngay cả chúng tôi, nhiều trường hợp cũng thấy khó khăn lúng túng - ông Thái nhấn mạnh. 

- Nếu sau ngày 1-7, vẫn có người đến phòng công chứng làm bản sao thì anh nghĩ sao?

- Tôi nghĩ là Chính phủ sẽ có nghị định, trong đó nói rõ những việc cần làm và một lộ trình chuyển đổi để mọi người không bị hẫng. Nếu người dân đến thì chúng tôi vẫn làm, nhưng giải thích rõ để họ hiểu, rằng chứng thực bản sao, pháp luật quy định thuộc thẩm quyền và trách nhiệm của chính quyền địa phương. Ðáp ứng nhu cầu của dân và thực hiện xã hội hóa hoạt động công chứng, Luật Công chứng cũng cho phép các công chứng viên được lập văn phòng Công chứng.

VẪN còn đó những nỗi lo, nhưng ván đã đóng thuyền. Chuyển giao toàn bộ việc chứng thực bản sao cho chính quyền các cấp cũng là một trong những bước đi cơ bản trong lộ trình cải cách hành chính. Yêu cầu của cuộc sống đang đòi hỏi hoạt động công chứng, chứng thực phải được đổi mới một cách căn bản.