Thông điệp từ sự kiện “Brexit”

Chỉ một ngày sau bỏ phiếu, giá đồng bảng Anh rớt thẳng đứng khoảng 10% so với đồng USD (so với mức giảm 4,1% trong ngày thứ tư đen tối năm 1992, đạt mức thấp nhất 31 năm qua) và giảm hơn 11% so với đồng yên. Tách ra khỏi EU, Anh tiết kiệm được khoảng 0,53% GDP hàng năm do không còn phải trợ cấp cho các nước nghèo hơn trong Liên minh; nhưng thương mại với các nước thành viên EU của Anh sẽ giảm sút. Các hàng rào thuế và phi thuế sẽ làm giảm khả năng tập trung vào các ngành có lợi thế cạnh tranh của Anh, từ đó làm giảm thu nhập. Cục Dự trữ Anh dự báo, mỗi năm, một hộ gia đình có thể bị giảm 4.300 bảng Anh và cho đến năm 2030, GDP của Anh sẽ bị giảm 6% nếu nước này rời khỏi EU.

Về mặt lao động, 3/4 số người nhập cư từ EU đang làm việc tại Anh sẽ không đủ điều kiện được cấp visa nếu Anh rời EU. Những ngành cần nhiều lao động phổ thông như nông nghiệp, thực phẩm và dịch vụ sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất.

Theo tính toán của chính phủ Anh, nước này đứng trước nguy cơ GDP sẽ sụt khoảng 100 tỷ GBP (145 tỷ USD) trong năm 2020 và mất khoảng 950 nghìn việc làm, nâng tỷ lệ thất nghiệp lên 3%; đồng bảng Anh mất giá tới 12% và lạm phát cao sẽ làm tăng chi phí giá thực phẩm, tiền thuê nhà và chi phí du lịch ở châu Âu. Còn theo IMF, GDP của Anh cũng sẽ giảm 1,4-4,5% % vào năm 2021. Người tiêu dùng và các doanh nghiệp Anh có thể thể mất 13,2 tỷ USD tiền thuế nhập khẩu bổ sung mỗi năm. London sẽ đánh mất vị thế là tụ điểm tài chính của châu Âu nói riêng và thế giới nói chung. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Anh có thể sụt giảm mạnh…

Đồng euro cũng là nạn nhân của cuộc trưng cầu dân ý ngày 23-6, bị giảm từ hơn 1,14 USD/euro xuống còn hơn 1,09 USD/euro - mức thấp nhất kể từ tháng 5-2016. Giá vàng thế giới tăng mạnh trên 8% (giá vàng ngày 25-6 trên sàn Kitco là 1.315,60 USD/ounce; giá vàng giao tháng 8-2016 trên sàn Comex tăng tới 59,30 USD, tương đương 4,7% và đạt 1.322,40 USD/ounce, mức cao nhất kể từ ngày 11-7-2014, theo số liệu của FactSet).

Thị trường chứng khoán toàn cầu đỏ rực bởi làn sóng bán tháo, tổng cộng mất hơn 2.000 tỷ USD. Theo Bloomberg, 400 người giàu nhất thế giới đã mất 3,2% tổng giá trị tài sản (tức khoảng 127,4 tỷ USD) chỉ trong một ngày thứ sáu, 24-6. Giá dầu thô tại châu Á cũng mất hơn 5%. Giá dầu thô West Texas Intermediate giao hàng trong tháng 8-2016 cũng giảm 2,52 USD/thùng (tương đương 5,03%) ở mức 47,59 USD/thùng.

Nền kinh tế Anh hiện chiếm khoảng 1/6 của toàn khu vực, chiếm 1/10 giá trị xuất khẩu của EU tới Anh và xuất khẩu từ Anh vào EU chiếm 1/2 kim ngạch. Hầu hết các quốc gia châu Âu đều có thặng dư thương mại với Anh. Sự kiện “Brexit” ở mức độ bi quan nhất thậm chí có thể đẩy kinh tế châu Âu rơi vào suy thoái mới sau đợt thoát ra khỏi cuộc khủng hoảng nợ công đầy khó khăn cách đây chưa lâu. Cán cân thương mại của Đức đối với nước Anh có thể bị giảm 6,8 tỷ euro một năm, trong đó ngành công nghiệp ô-tô của Đức thất thu đến gần 2 tỷ euro. Thiệt hại đối với các doanh nghiệp Pháp là khoảng hơn 3 tỷ euro một năm. Tuy vậy, ở chiều ngược lại, một số nước ngoài EU như Nga, Thổ Nhĩ Kỳ lại hưởng lợi do thương mại được hướng sang các nước này nhiều hơn.

Xuất khẩu sang Anh chiếm 0,7% tổng GDP các nước châu Á. Nếu Anh giảm 25% kim ngạch nhập khẩu từ châu Á, GDP toàn khu vực sẽ giảm khoảng 0,2%.

Tại Việt Nam, kết quả bỏ phiếu “Brexits” ngày 23-6 cũng khiến giá USD tăng thêm 80 đồng, lên mức 22.380 đồng/USD trên cả thị trường liên ngân hàng, cũng như trên thị trường tự do. Trong sáng 24-6, giá vàng SJC đạt 35 - 35,3 triệu đồng/lượng vào hồi 11 giờ, cao hơn khi mở cửa tới 1,5 triệu đồng, là giá cao nhất của thị trường vàng trong nước 10 tháng qua và đạt mức kỷ lục tới 65 lần điều chỉnh giá trên bảng điện tử.

Đóng cửa phiên giao dịch ngày 24-6, TTCK trong nước có 51 mã tăng và 206 mã giảm, VN-Index giảm 11,5 điểm (-1,82%) xuống 620,77 điểm. Chỉ số VN30-Index giảm 13,81 điểm (-2,2%) xuống 612,69 điểm với 28 mã giảm và 2 mã tăng.

Hiện, nước Anh có khoảng 222 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký 4,4 tỷ USD, xếp thứ 15 trong 105 quốc gia, vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Vốn đầu tư của Anh tập trung vào bất động sản và chế biến. Xuất khẩu của Việt Nam sang Anh chỉ chiếm 3%, nhập khẩu khoảng 1% tổng giá trị kim ngạch. Đồng bảng Anh mất giá, euro mất giá, sẽ kéo theo quan ngại USD và yên Nhật tăng giá, tức gia tăng gánh nặng nợ công cho Việt Nam và cả xuất khẩu hàng Việt Nam sang khu vực này...

Trong 6 tháng đầu năm 2016, đồng yên đã tăng giá tới 15,4% so với đồng USD và là tin không vui cho các quốc gia phải vay nợ nhiều bằng đồng yên, trong đó có Việt Nam (nợ công của Việt Nam có 45 tỷ USD, tức gần 40% là vay bằng đồng yên, so với 25% là USD và euro chiếm 15%). Gánh nặng trả nợ nước ngoài, thâm hụt ngân sách vốn đã rất lớn trong năm 2016 và các năm tiếp theo lại đang bị đè nặng hơn khi đồng yên lên giá.

Bên cạnh nợ công, nhiều doanh nghiệp vay bằng đồng yên như doanh nghiệp thuộc ngành điện và xi-măng cũng sẽ phải ghi nhận khoản lỗ chênh lệch tỷ giá lớn. Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vào Anh đạt tăng trưởng kép (CAGR) gần 17% trong giai đoạn 2008-2015, đạt mức kỷ lục 4,65 tỷ USD trong năm 2015, tương đương 15% giá trị xuất khẩu của Việt Nam vào khu vực EU. Trong năm 2015 và 5 tháng 2016, xuất khẩu sang Anh của Việt Nam chiếm khoảng 2,9% tổng giá trị xuất khẩu cả nước (hay 2,3% GDP).

Việt Nam cũng luôn duy trì mức xuất siêu vào Anh. Tính riêng 5 tháng đầu năm 2016, Việt Nam đã duy trì thặng dư thương mại với Anh ở mức 3,9 tỷ USD trong năm 2015 và 1,7 tỷ USD. Gần 47% hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Anh là điện thoại, máy tính, các linh kiện và thiết bị điện tử khác; tiếp theo đó là hàng dệt may, giày dép và các sản phẩm gỗ. Nhập khẩu từ Anh chiếm khoảng 4% tổng nhập khẩu vào Việt Nam. Hầu hết các mặt hàng có thể được thay thế tương đối dễ dàng nếu bất cứ điều gì xảy ra đối với các nguồn cung cấp. Tuy vậy, Hiệp định thương mại FTA giữa EU và Việt Nam đã kết thúc đàm phán cuối năm 2015 có thể phải bắt đầu đàm phán lại một cách riêng rẽ giữa Việt Nam với Anh và Việt Nam với EU.

Cả về logic và thực tế, còn nhiều tham số đang chuyển động và chưa thực sự rõ ràng, nhất là các nhân tố ảnh hưởng, hệ lụy và tiến độ triển khai quy trình pháp lý liên quan tới việc Anh rời EU. Mọi sự tăng - giảm giá và các động thái thị trường trên đây trước hết gắn với tác động trực tiếp bởi yếu tố tâm lý và không ngoài xu hướng những kịch bản thị trường đã được cảnh báo trước. Sự kiện “Brexit” này một lần nữa khẳng định tính tùy thuộc lẫn nhau ngày càng chặt chẽ giữa các sự kiện quốc gia với thế giới trong xu hướng thị trường ngày càng toàn cầu hóa.

Đặc biệt, điểm mấu chốt và kịch tính gây bất ngờ nhất chính là ở sự đảo chiều chóng mặt kết quả thăm dò ý kiến ban đầu của tổ chức YouGov cho thấy, có đến 52% người dân Anh muốn ở lại EU, công bố chiều tối 22-6, với kết quả ngược hẳn lại theo công bố chính thức trên thực tế ngày 24-6. Sự đảo chiều đầy bất ngờ này đã làm dấy lên sự hoài nghi các giá trị truyền thống và sự liên kết trong cộng đồng phương Tây; đồng thời, phản ánh sự bất an trong tâm lý ngày càng đậm hơn trong cộng đồng cử tri Anh, cũng như trong người dân nhiều nước trên thế giới…

Trước sự kiện “Brexit” chưa có tiền lệ lịch sử này, Chính phủ cần tập trung xây dựng các kịch bản thích ứng phù hợp trên cơ sở nắm chắc, xử lý kịp thời các thông tin và cẩn trọng khi ra quyết định. Người dân cần và nhà đầu tư nên bình tĩnh chờ đợi, tránh những phản ứng cảm tính, sự hoảng loạn kiểu tâm lý đám đông dễ kéo theo những hệ lụy tiêu cực khó lường và tự đẩy mình thành nạn nhân của sự thiếu hiểu biết và vội vã của chính mình…