Thi trắc nghiệm trước giờ G

Ðiều đó đòi hỏi cách ra đề thi ngày càng phải chuyên nghiệp hơn,  thí sinh, giám thị cũng phải nhận thức và hiểu rõ yêu cầu nghiệp vụ trắc nghiệm.

Ngày 31-3 học sinh lớp 12, bổ túc THPT  cả nước đã biết chính xác sáu môn thi tốt nghiệp năm nay. Ðó là: văn, toán, ngoại ngữ, vật lý, hóa học và lịch sử, trong đó ngoại ngữ, vật lý, hóa học thi theo hình thức trắc nghiệm vào các ngày 30, 31-5 và 1-6-2007.

Việc sao in đề thi theo hình thức trắc nghiệm khá tốn kém. Trước kia, chỉ vận dụng 4.000 đồng/bài thi, đã có nhiều tỉnh không thực hiện nổi. Nay, theo thông tư mới, chi 6.000 đồng/bài chấm và 100 nghìn đồng/ giám thị coi thi/ngày. Chỉ tính riêng khoản này, một trường trung học phổ thông sẽ phải chi 40 triệu đồng cho một kỳ thi là một khoản tiền khá lớn, khó trang trải. Một tỉnh như Hưng Yên, với 19 nghìn học sinh dự thi, phải chi tới ba tỷ đồng là không khả thi. Nguyễn Khắc Hào     (Giám đốc Sở Giáo dục và Ðào tạo Hưng Yên)

Người học bổ túc THPT cũng dự thi sáu môn văn, toán, vật lý, hóa học, địa lý và lịch sử, trong đó hai môn vật lý, hóa học thi theo hình thức trắc nghiệm.

Như vậy, kỳ thi tốt nghiệp THPT và bổ túc THPT năm nay có một đặc điểm nổi bật, là năm thứ hai ngành giáo dục và đào tạo tiếp tục lộ trình đổi mới và mở rộng hình thức thi trắc nghiệm ở môn vật lý, hóa học (năm 2006 mới có môn ngoại ngữ). Còn ở kỳ thi tốt nghiệp bổ túc THPT, đây là năm đầu người học cũng dự thi  theo hình thức trắc nghiệm ở môn vật lý và hóa học.

Theo lộ trình, năm 2008, ngành sẽ mở rộng hình thức thi trắc nghiệm với các môn học còn lại để đến năm 2010 các môn thi tốt nghiệp THPT sẽ hoàn toàn thi theo hình thức trắc nghiệm (trừ phần văn học của môn  văn vẫn thi theo hình thức tự luận).

Dù vậy, đến thời điểm này, ở các cơ sở giáo dục, không ít ý  kiến của cán bộ quản lý vẫn băn khoăn về hình thức thi trắc nghiệm.

Trả lời câu hỏi trên, theo ông Trần Văn Nghĩa, Phó Cục trưởng Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục (Bộ Giáo dục và Ðào tạo), trên thế giới có nhiều hình thức thi, trong đó trắc nghiệm và thi tự luận là hình thức khá phổ biến. Mỗi hình thức đều có mặt mạnh, mặt yếu.

Thực tiễn thi cử ở Việt Nam cho thấy, những năm qua, triển khai hình thức thi tự luận truyền thống, dù ngành giáo dục và đào tạo sử dụng rất nhiều giải pháp ngăn chặn bệnh gian lận, tiêu cực trong thi cử, nhưng thực chất cũng không giải quyết được. Ðến thời điểm này, ngành đã có đủ tiềm lực, nguồn lực, dữ liệu để tổ chức thi theo hình thức trắc nghiệm.

So với hình thứ tự luận, trắc nghiệm có những lợi thế riêng. Thứ nhất, phạm vi kiến thức đưa vào để kiểm tra học sinh lớn hơn, rộng hơn, nếu thi theo  hình thức tự luận, chỉ có thể kiểm tra 5-7 câu, nhưng thi theo trắc nghiệm có thể tới 40 câu (tốt nghiệp THPT), còn đại học tới 80-100 câu. Phổ kiến thức theo hình thức trắc nghiệm rõ ràng rộng hơn, bao quát hơn, đòi hỏi học sinh học toàn diện, không thể học tủ, học lệch.

Chất lượng đề thi trắc nghiệm cần được quan tâm bởi ra được đề thi trắc nghiệm hay khó hơn nhiều so với ra  một đề thi tự luận tốt. Nhiều giáo viên trực tiếp giảng dạy có nhận xét nhiều cuốn sách câu hỏi kiểm tra trắc nghiệm các môn hiện có trên thị trường chất lượng không cao. Có những câu đọc lên đã thấy ý trả lời rồi, chứng tỏ tác giả rất non tay khi xây dựng các phương án gây nhiễu... Với thời lượng 60 phút nên thiết kế đề thi có 50 câu hỏi, mỗi câu có giá trị 0,2 điểm, vừa phù hợp hơn lại cũng vừa dễ chấm, dễ tính điểm. Với câu hỏi quá ít, e rằng chúng ta sẽ lại vấp phải căn bệnh thành tích mà ngành giáo dục và đào tạo đang cố gắng loại trừ. Vũ Quốc Lịch         (Trường THPT chuyên   Hà Nội - Am-xtéc-đam)

Thứ hai, thi theo hình thức trắc nghiệm, tiêu cực, gian lận dễ được phòng ngừa, ngăn chặn vì bản chất và cách thức thi: một phòng thi có nhiều phiên bản đề, mã đề thi khác nhau; mặt khác thời gian thi có hạn, nhưng thí sinh phải trả lời liên tục mới bảo đảm hoàn thành bài tập, không thể trao đổi  bài hoặc quay cóp. Giám thị coi thi có ý định gian lận cho thí sinh cũng rất khó, vì phiên bản đề thi khác nhau, phương án trả lời trắc nghiệm khác nhau.

Thứ ba, nếu chấm thi theo hình thức tự luận, rất dễ có sự can thiệp của con người, điểm chấm cho thí sinh có khi còn phụ thuộc vào trình độ, thậm chí cảm tính của người chấm, nên có thể dẫn đến sự không công bằng. Chấm thi theo hình thức trắc nghiệm hoàn toàn bằng máy, quy trình chấm được thiết lập chặt chẽ, cho nên không thể xảy ra tiêu cực.

Thứ tư, với hình thức trắc nghiệm, trong tương lai theo lộ trình cải tiến cách thi, ngành có thể xây dựng những đề thi tương đương, bảo đảm tiêu chí, tính chất, yêu cầu, mục đích thì một năm không chỉ có một kỳ thi tuyển sinh, mà có thể có nhiều kỳ thi, để giảm bớt áp lực thi cử hơn nữa.

Một thắc mắc nữa của cơ sở và đây chính là băn khoăn thường trực, thi trắc nghiệm liệu có kiểm tra được khả năng tư duy sáng tạo của học sinh? Câu trả lời là: thông thường, một đề thi theo hình thức tự luận, về cơ bản đã phải bảo đảm các cấp độ sau: học sinh nắm vững kiến thức, biết cách vận dụng và cao hơn nữa là phải có tư duy sáng tạo. Ðề thi theo hình thức trắc nghiệm cũng có yêu cầu như vậy.

Do vậy, so với cách ra đề thi tự luận, đề thi theo hình thức trắc nghiệm đòi hỏi người ra đề phải cao tay hơn, kỹ năng ra đề giỏi hơn rất nhiều. Từ một câu soạn thảo "thô" để thành một câu trắc nghiệm phải trải qua rất nhiều khâu, mới đáp ứng  yêu cầu với các cấp độ nêu trên. Ðề thi trắc nghiệm thực chất công phu hơn nhiều.

Ðể xây dựng được những đề thi đạt chuẩn, ngân hàng đề thi có cả một "ma trận" đủ phạm vi kiến thức, đủ cấp độ kiến thức: nhớ, vận dụng và sáng tạo. Ngân hàng đề thi hiện đang được bổ sung liên tục và ngày càng hoàn thiện hơn để đáp ứng yêu cầu trên.

Quy trình thi theo hình thức trắc nghiệm của các môn vật lý, hóa học năm nay không có gì khác so với quy trình thi trắc nghiệm môn ngoại ngữ. Nhưng năm nay là năm đầu người học bổ túc THPT thi theo hình thức trắc nghiệm hai môn vật lý, hóa học.

Do đặc điểm đối tượng có phần khó khăn hơn, hình thức thi trắc nghiệm lại mới mẻ, cho nên yêu cầu đặt ra đối với cả thí sinh, giám thị coi thi; nhất là thí sinh, giám thị khối bổ túc THPT cần được tập huấn, rèn kỹ lưỡng kỹ năng coi thi, làm bài thi trắc nghiệm. Các trường THPT, bổ túc THPT, các trung tâm giáo dục thường xuyên tiếp tục hướng dẫn giáo viên nghiệp vụ coi thi trắc nghiệm thuần thục thao tác kỹ thuật từ phát đề đến thu đề, đóng gói,... không để xảy ra bất cứ sai sót nhỏ nào.

Học sinh THPT, nhất là người học bổ túc THPT phải được nắm vững các thao tác từ cách điền tên, ghi mã đề, tô số báo danh, tô phiếu trả lời trắc nghiệm... đến việc giữ phiếu trả lời trắc nghiệm không quăn góc... để máy nhận biết chính xác và chấm, được rèn kỹ năng làm bài thi trắc nghiệm thông qua các tiết kiểm tra 15 phút, một tiết, thi học kỳ theo đúng hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Ðào tạo.

Do đặc thù nhiều phiên bản đề, nhiều mã đề thi, việc in, sao đề thi  tốn kém hơn, cho nên các trường cần có ý thức chủ động chuẩn bị cơ sở vật chất, máy móc, tránh sự nhầm lẫn trong quá trình sao, in đề thi.

Ðặc biệt, các địa phương tập huấn kỹ cán bộ từng khâu: sao, in đề thi (do có nhiều môn thi, nhiều mã đề, nhiều phiên bản đề); chấm thi bảo đảm đúng quy trình, đó là trong quá trình quét bài, phải có sự giám sát của thanh tra, công an (nơi có điều kiện, nên sử dụng camera giám sát).

Sau khi quét bài, cơ sở gửi toàn bộ dữ liệu quét được cho Bộ Giáo dục và Ðào tạo (vì dữ liệu quyết định điểm thi). Sau khi có dữ liệu, Bộ Giáo dục và Ðào tạo sẽ gửi đáp áp chấm về các địa phương.

Những điều cầu lưu ý khi thi trắc nghiệm - Ðề thi gồm nhiều câu, rải khắp chương trình, không có trọng tâm cho mỗi môn thi, do đó cần học toàn bộ nội dung môn học, tránh đoán "tủ", học "tủ". - Gần sát ngày thi, nên rà soát lại chương trình môn học đã ôn tập; xem kỹ hơn đối với những nội dung khó; nhớ lại những chi tiết cốt lõi. Không nên làm thêm những câu trắc nghiệm mới vì dễ hoang mang nếu gặp những câu trắc nghiệm quá khó. - Ðừng bao giờ nghĩ đến việc mang "tài liệu trợ giúp" vào phòng thi hoặc trông chờ sự giúp đỡ của thí sinh khác trong phòng thi, vì các thí sinh có đề thi với hình thức hoàn toàn khác nhau. - Trước giờ thi, nên "ôn" lại toàn bộ quy trình thi trắc nghiệm để hành động chính xác và nhanh nhất. - Nên chọn loại bút chì mềm (như 2B...). Không  nên gọt đầu bút chì quá nhọn, đầu bút chì nên dẹt, phẳng để nhanh chóng tô đen ô trả lời. Khi tô đen ô đã lựa chọn, cần cầm bút chì thẳng đứng để tô được nhanh. Nên có vài bút đã gọt sẵn để dự trữ khi làm bài. - Theo đúng hướng dẫn của giám thị, thực hiện tốt và tạo tâm trạng thoải mái trong phần khai báo trên phiếu trả lời trắc nghiệm. - Thí sinh phải hết sức khẩn trương, tiết kiệm thời gian; phải vận dụng kiến thức, kỹ năng để nhanh chóng quyết định câu trả lời đúng. - Nên để phiếu trả lời trắc nghiệm phía tay cầm bút, đề thi trắc nghiệm phía kia (bên trái): tay trái giữ vị trí câu trắc nghiệm đang làm, tay phải dò tìm câu trả lời tương ứng phiếu trả lời trắc nghiệm và tô vào ô trả lời được lựa chọn (tránh tô nhầm sang dòng của câu khác).  - Nên bắt đầu làm bài từ câu trắc nghiệm số một; lần lượt "lướt qua" khá nhanh, quyết định làm những câu cảm thấy dễ và chắc chắn, đồng thời đánh dấu trong đề thi những câu chưa làm được; lần lượt thực hiện đến câu trắc nghiệm cuối cùng trong đề. Sau đó quay trở lại "giải quyết" những câu đã tạm thời bỏ qua. Lưu ý, trong khi thực hiện vòng hai cũng cần hết sức khẩn trương; nên làm những câu tương đối dễ hơn, một lần nữa bỏ lại những câu quá  khó để giải quyết trong lượt thứ ba, nếu còn thời gian. - Khi làm một câu trắc nghiệm, phải đánh giá để loại bỏ ngay những phương án sai và tập trung cân nhắc trong các phương án còn lại phương án nào là đúng.  - Cố gắng trả lời tất cả các câu trắc nghiệm của đề thi để có cơ hội giành điểm cao nhất; không nên để trống một câu nào (không trả lời). (Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng, Bộ Giáo dục và Ðào tạo)