Đây là một đạo luật đặc biệt, lần đầu tiên được ban hành và triển khai nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của các đô thị đặc biệt, trong đó Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương thụ hưởng nhiều cơ chế đặc thù từ đạo luật này.
Với 5 chương với 66 điều, Luật Phát triển đô thị bao phủ hầu hết các lĩnh vực trọng yếu: từ tổ chức bộ máy, chế độ công vụ, thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, thí điểm cơ chế mới, cho đến đẩy mạnh xã hội hóa kinh tế-xã hội. Đặc biệt, luật mở ra hành lang pháp lý đột phá cho quy hoạch-xây dựng, phát triển đô thị, tài chính-ngân sách, mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), khu đô thị khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo, trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do hay kinh tế biển…
Đây chính là khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh hơn, triệt để hơn; trao cho các đô thị công cụ pháp lý đủ mạnh để giải quyết tận gốc các vướng mắc tồn đọng, khơi thông và huy động tối đa mọi nguồn lực, đồng thời kiến tạo các mô hình kinh tế mới. Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, đầu tàu kinh tế của cả nước, Luật Phát triển đô thị chính là bước tiến vượt bậc. Đạo luật này giúp hoàn thiện khung pháp lý ổn định, dài hạn cho thành phố, khắc phục hoàn toàn tình trạng cơ chế đặc thù bị phân tán hay mang tính tạm thời từ các nghị quyết thí điểm trước đây.
Điểm đặc biệt và mang tính đột phá lớn nhất trong Luật Phát triển đô thị lần này là thực hiện phân quyền toàn diện. Theo đó, Thành phố Hồ Chí Minh được chủ động xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật để cụ thể hóa và thực thi các cơ chế đặc thù ngay lập tức mà không phải thụ động chờ Nghị định hướng dẫn từ Chính phủ. Sự chủ động này giúp thành phố tháo gỡ kịp thời những bài toán thực tiễn của một siêu đô thị, đồng thời cho phép thí điểm các chính sách mới nhằm tạo động lực tăng trưởng đột phá (trong thời hạn tối đa 5 năm).
Tinh thần cốt lõi ở đây rất rõ ràng: "Thành phố quyết, thành phố làm, thành phố chịu trách nhiệm". Điều này thắp lại tinh thần năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung vốn là bản sắc, là thương hiệu văn hóa-chính trị đặc trưng của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.
Rõ ràng, thể chế không còn là lực cản, không còn là điểm nghẽn. Bài toán đặt ra lúc này là: Làm thế nào để Thành phố Hồ Chí Minh biến những “đặc quyền” pháp lý thành “cơ hội vàng” thực sự? Làm sao để cụ thể hóa các chính sách thành nguồn lực phát triển, đo lường được bằng những kết quả kinh tế-xã hội trên thực tiễn, giải quyết triệt để những bất cập tồn tại bấy lâu do thiếu cơ sở pháp lý?
Cột mốc mới đã mở ra, và yếu tố quyết định giờ đây chính là nằm ở năng lực thực thi. Để Luật Phát triển đô thị sớm đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả thực chất đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của toàn bộ hệ thống chính trị, trách nhiệm rõ ràng của từng cơ quan, đơn vị, và đặc biệt là bản lĩnh, trách nhiệm, quyết tâm của người đứng đầu. Bởi lẽ, phân cấp, phân quyền càng mạnh thì trách nhiệm đặt lên vai thành phố càng lớn.
Luật Phát triển đô thị đã trao cho Thành phố Hồ Chí Minh chiếc chìa khóa pháp lý vạn năng mạnh mẽ chưa từng có. Việc đưa thành phố vươn tầm, khẳng định vị thế trung tâm kinh tế-tài chính-công nghệ của khu vực phụ thuộc vào chính hành động của địa phương. Nếu năng lực thực thi đáp ứng được tầm vóc của cơ chế, Thành phố Hồ Chí Minh chắc chắn sẽ không chỉ giải được bài toán của riêng mình, mà còn tiếp tục làm tròn sứ mệnh lịch sử với vai trò tiên phong, là đầu tàu dẫn dắt và lan tỏa động lực phát triển cho cả nước.
