Thái-lan xây dựng các siêu dự án cơ sở hạ tầng

“Cú huých” cho nền kinh tế?

Các DASL gồm bảy dự án gồm:  Phát triển hệ thống giao thông vận tải công cộng; phát triển hệ thống viễn thông và vận tải; phát triển nhà ở; phát triển nguồn cung cấp nước sạch; phát triển hệ thống giáo dục và nguồn nhân lực; nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe cho người dân; xây dựng chiến lược nâng cao sức cạnh tranh cho nền kinh tế.

Trong số này, bốn dự án đầu là xây dựng cơ sở hạ tầng, nhất là dự án đầu tư xây dựng, nâng cấp hệ thống tàu điện ngầm thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận, các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài.

Dự án thứ nhất là xây mới và mở rộng hệ thống tàu điện ngầm ở Băng-cốc và khu vực ngoại ô với bảy tuyến, tổng chiều dài 277,4 km, vốn đầu tư 423,4 tỷ baht (10,58 tỷ USD), chiếm 25% tổng vốn đầu tư nhằm mục đích nâng cao năng lực và hiệu quả hệ thống giao thông công cộng tại thủ đô Băng-cốc, giảm bớt nạn tắc đường diễn ra nghiêm trọng hằng ngày.

Dự án thứ hai là đầu tư hệ thống viễn thông và vận tải, vốn đầu tư 328,6 tỷ baht (8,01 tỷ USD), chiếm 19% tổng vốn đầu tư. Trong đó, mục tiêu trong lĩnh vực viễn thông nhằm đưa Thái-lan trở thành trung tâm công nghệ thông tin, viễn thông khu vực.

Đối với lĩnh vực giao thông, để nâng cao hiệu quả chuyên chở và sức cạnh tranh cho hàng hóa, dịch vụ, chính phủ sẽ ưu tiên phát triển các dự án đường sắt, đường cao tốc, sân bay quốc tế, cảng nước sâu cũng như mua sắm thêm nhiều máy bay dân dụng loại mới.

Dự án thứ ba là xây dựng 450 nghìn căn nhà ở thủ đô Băng-cốc và các thành phố, khu vực quan trọng khác trên cả nước với mức đầu tư 213,8 tỷ baht (5,21 tỷ USD) với mục tiêu cung cấp nhà ở cho các đối tượng thu nhập thấp và nghèo tại các đô thị. Những căn hộ này được trang bị tiện nghi tương đối và điều kiện môi trường sống tương đối tốt với giá cả hợp lý.

Bộ Tài chính Thái-lan cho biết, so với hồi giữa năm ngoái, chính phủ đề ra kế hoạch đầu tư DASL, hiện nay, họ đã điều chỉnh nhỏ tỷ lệ huy động vốn, theo đó, trong tổng vốn đầu tư, 38,5% sẽ được trích từ ngân sách quốc gia, 14,5% trích từ nguồn thu nhập của các doanh nghiệp nhà nước; 36,9% từ nguồn vốn vay trong nước và nước ngoài và 10,1% huy động từ các nguồn khác.

Đối với Thái-lan, việc đầu tư xây dựng hệ thống tàu điện ngầm Băng-cốc và các vùng lân cận có một ý nghĩa quan trọng, bởi một thành phố muốn vươn lên hiện đại, văn minh không thể không có hệ thống tàu điện ngầm. Điều này càng cấp bách hơn khi mà lượng ô-tô mới lưu hành không ngừng tăng lên, hạ tầng giao thông hiện nay không thể đáp ứng nổi.

Hiện Băng-cốc mới chỉ có một tuyến tàu điện ngầm dài khoảng 20 km từ Hua Lam Pong đi Bang Sue và hai tuyến tàu điện trên cao (BTS) gồm tuyến Silom và Sukhumvit. Việc một loạt tuyến tàu điện ngầm đi vào hoạt động dự kiến vào năm 2012 sẽ góp phần giảm tải các tuyến đường trung tâm Băng-cốc, tiết kiệm cho xã hội nhiều thời gian.

Trong các tuyến tàu điện này, chính phủ đặc biệt ưu tiên xây dựng tuyến tàu điện nối từ sân bay quốc tế mới Suvanabumi (Băng-cốc) về trung tâm thành phố (ga Makasan). Sân bay này trị giá hơn bốn tỷ USD, dự kiến đi vào hoạt động giữa năm tới, thay thế cho sân bay quốc tế Don Muang hiện nay đã quá tải.

Thách thức từ nhiều phía

Việc đầu tư DASL cũng gặp phải những thách thức “siêu lớn”: Giá dầu trên thế giới liên tục tăng cao, thâm hụt thương mại ở mức kỷ lục sáu tháng đầu năm, chưa kể nguy cơ dịch cúm gia cầm bùng phát, thiên tai nghiêm trọng, hậu quả của thảm họa sóng thần 26-12-2004 vẫn còn nặng nề, rồi tình hình bất ổn ở miền nam.

Đầu tư các DASL, Thái-lan sẽ phải nhập khẩu nhiều thiết bị, máy móc, vật tư, chiếm ít nhất 60 đến 70% tổng vốn đầu tư, mà trong nước chưa sản xuất được, do đó, các chuyên gia kinh tế lo ngại điều này càng làm thâm hụt thương mại thêm trầm trọng. Trong khi, sáu tháng đầu năm, Thái-lan bị thâm hụt thương mại tới 8,15 tỷ USD, mức cao kỷ lục từ trước tới nay.

Giá dầu trên thế giới hiện nay liên tục tăng cao, có thời điểm đã vượt ngưỡng 67 USD/thùng. Thái-lan là nước phải nhập khẩu hầu hết dầu thô, xăng dầu. Sáu tháng đầu năm, mức tiêu thụ dầu mỏ và khí tự nhiên của Thái-lan đã tăng 5,4% và 9,2% so với cùng kỳ năm ngoái.

Tính quy đổi, hai sản phẩm này hiện đã lên tới mức tiêu thụ 1,2 triệu thùng/ngày. Việc triển khai các DASL đòi hỏi phải nhập khẩu thêm một lượng dầu khổng lồ, càng gây áp lực tới cán cân thương mại.

Những yếu tố bất lợi trên khiến Ngân hàng Thái-lan (BOT), Ủy ban phát triển kinh tế-xã hội Thái-lan (NESDB) liên tục phải giảm dần mức dự báo tăng trưởng kinh tế năm nay ban đầu từ 5,5 - 6,5% xuống còn 3,5 - 4,5% hiện nay.

Trong khi đó, Viện nghiên cứu phát triển Thái-lan (TDRI) dự đoán rằng mức thâm hụt tài khoản vãng lai của năm 2005 là 1,7%; năm 2006: 2,5%; 2007: 4,3% và năm 2008: 5,8% và năm 2009 sẽ lên tới mức kỷ lục 5,9% do lúc đó, Thái-lan phải nhập khẩu rất nhiều máy móc, thiết bị và dầu mỏ, trong khi giá dầu lúc đó chắc chắn sẽ còn cao hơn hiện nay.

Trước nguy cơ trên, mới đây, Thống đốc BOT Pridiyathorn Devaluka đã thông báo với Bộ Tài chính rằng, BOT dự kiến phải cắt giảm tổng vốn đầu tư từ 1.700 tỷ baht xuống 1.560 tỷ baht (38,04 tỷ USD).

Theo BOT, ngân sách hiện hành của chính phủ còn khoảng 584 tỷ baht (14,24 tỷ USD). Nếu triển khai ngay các DASL từ cuối năm nay, đòi hỏi huy động một phần khá lớn trong khoản ngân sách này, trong khi rất nhiều khoản đang cần phải chi tiêu. BOT lo ngại một “tác động dây chuyền” tới nhiều lĩnh vực kinh tế khác.

BOT cảnh báo rằng, nếu các DASL làm thâm hụt tài khoản vãng lai lên tới 6% thì sẽ rơi vào trạng thái rất nguy hiểm, dễ theo vết xe đổ của cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu Á năm 1997.

Một trong những vấn đề mà nhiều người lo ngại, nhất là  phe đối lập, là nguy cơ tham nhũng trong quá trình đầu tư các dự án. Họ nêu lên nguy cơ tham nhũng có thể làm tổn thất 20 đến 30% tổng vốn đầu tư.

Trước những ý kiến đó, Thủ tướng Thaksin Shinawatra cam kết, tới đây, chính phủ sẽ thực hiện phương thức đấu thầu công khai trên mạng điện tử, cũng như tăng cường các biện pháp giám sát chặt chẽ và hiệu quả, để lựa chọn nhà thầu đủ năng lực cũng như bảo đảm quá trình đầu tư xây dựng được công khai, minh bạch. Điều này đã được chứng minh qua trường hợp đấu thầu mới đây của tập đoàn viễn thông CAT.

Không thể lùi bước

Bộ trưởng Tài chính Thanong Bidaya khẳng định lại: các DASL vẫn giữ nguyên tổng mức đầu tư ban đầu 41,5 tỷ USD, không thể bị cắt giảm. Chính phủ sẽ chỉ xem lại khoản ngân sách này trong trường hợp tác động làm thâm hụt tài khoản vãng lai tới 2,5% GDP. 

Ông Thanong dự đoán rằng, các DASL sẽ chỉ làm thâm hụt tài khoản vãng lai không quá 2% GDP, càng không ảnh hưởng tới sự ổn định kinh tế - tài chính đất nước. Dự kiến đầu tháng 10 tới, chính phủ sẽ họp bàn để cụ thể hóa nguồn ngân sách và vốn cho triển khai các dự án.

Trong khi đó, Thủ tướng Thái-lan Thaksin Shinawatra khẳng định: Chính phủ đã nghiên cứu và tính toán kỹ khi lên phương án đầu tư. Kế hoạch này sẽ không tác động xấu tới nền kinh tế.

Thái-lan hiện có mức dự trữ ngoại tệ lên tới 48 tỷ USD, cũng là một sự hậu thuẫn tương đối lớn, một “van an toàn” cho việc triển khai DASL. Bộ Tài chính cho rằng, trong vòng năm năm tới, việc đầu tư các DASL sẽ đóng góp 0,5% tỷ lệ tăng trưởng GDP.

Một số ngân hàng lớn của Thái-lan lạc quan, coi việc đầu tư các DASL mặc dù không trực tiếp tạo ra bước nhảy vọt về tăng trưởng GDP nhưng sẽ gián tiếp kích thích nền kinh tế phát triển về lâu dài bởi các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đòi hỏi vốn lớn, thời gian thu hồi vốn lâu.

Aunkana Swasdipun, Phó chủ tịch Ngân hàng Siam City nhận định: các DASL sẽ tác động tích cực tới nền kinh tế. Các ngân hàng thương mại tiếp tục gia tăng các khoản vay cho doanh nghiệp thuộc nhiều lĩnh vực.

Ông Prasarn Trairattanavorakul, Chủ tịch Ngân hàng Kasikorn cho rằng, các DASL không ảnh hưởng xấu tới tỷ lệ lãi suất bởi vì khả năng thanh toán của hệ thống ngân hàng vẫn đủ mạnh.

Chamlong Atikul, Chủ tịch Ngân hàng Ayudhya nói, các nhà đầu tư nước ngoài chắc chắn cân nhắc kỹ lưỡng khi muốn đầu tư vào đây, tuy nhiên, họ cũng muốn chính phủ cam kết hỗ trợ và tạo điều kiện cho họ làm ăn thuận lợi tại các DASL.

Nhiều nhà đầu tư nước ngoài đã bày tỏ sự quan tâm muốn đầu tư vào các DASL của chính phủ Thái-lan, nhất là các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng. Một chuyên gia giao thông Thái-lan cho rằng, nước này có thể thu hút tới 30% vốn đầu tư nước ngoài vào dự án xây dựng và mở rộng hệ thống tàu điện ngầm Băng-cốc, có thể dưới dạng đầu tư trực tiếp hoặc dưới dạng khoản vay tín dụng.

Giám đốc công ty quản lý quỹ MFC Phichit Akharathit nhận định: Các nhà đầu tư Mỹ, EU, Nhật Bản và Hồng Công đang rất quan tâm các DASL này, nhất là dự án xây dựng hệ thống tàu điện ngầm.

Thậm chí, HSBC - một ngân hàng nổi tiếng, có trụ sở chính tại Luân Đôn (Anh) cùng nhiều chi nhánh trên khắp thế giới, cũng bày tỏ ý định vào cuộc khi thông báo với chính phủ Thái-lan rằng, họ có kế hoạch thành lập một quỹ mang tên “Quỹ nước Thái” trị giá ban đầu mười tỷ baht (243,9 triệu USD) để đầu tư tài chính vào các DASL.

Nguồn vốn của quỹ trên được huy động từ các nhà đầu tư EU và Mỹ, dự kiến trong thời gian tới, tổng vốn của quỹ sẽ tăng gấp đôi so mức hiện nay.

Tất nhiên, khi các nhà đầu tư nước ngoài dự định hùn vốn vào những DASL trên, họ có quyền đòi hỏi chính phủ phải chứng minh tính khả thi và khả năng bảo toàn, sinh lợi của nguồn vốn đầu tư.

Chính vì vậy, cuối tháng sáu vừa qua, chính phủ Thái-lan đã mời các chuyên gia kinh tế, nhà phân tích, các ngân hàng, nhà đầu tư tài chính trên thế giới đến Băng-cốc tham dự “Diễn đàn các nhà chiến lược - Tiêu điểm Thái-lan 2005” nhằm thuyết trình với họ về triển vọng DASL cũng như trả lời giải đáp các thắc mắc chung quanh vấn đề này.

Chính phủ Thái-lan cho rằng, giờ đây, đất nước muốn phát triển phải đầu tư lớn về cơ sở hạ tầng để tạo ra những bước chuyển lớn trong đời sống kinh tế-xã hội. Thủ tướng Thaksin đã từng nhấn mạnh: “Chúng tôi cần phải phát triển đất nước, chúng tôi không thể dừng lại quá trình này”. Điều đó có nghĩa, ông chấp nhận “đặt cược” danh dự và uy tín nhiệm kỳ hai của mình vào kế hoạch táo bạo này.

HÀ THANH GIANG                       
Phóng viên báo Nhân Dân thường trú tại Thái-lan