Khó khăn
BRN là một trong những nhóm tay súng đang hoạt động ở vùng cực nam Thái-lan (gồm ba tỉnh Narathiwat, Yala và Pattani). Cách đây 24 năm, nhóm này cùng với Tổ chức Giải phóng thống nhất Pattani Mới (PULO Mới), PULO, Barisan National Pember – Basan Pattani (BNPP) và Mujahadeen Pattani cùng nhau thành lập Mặt trận thống nhất vì độc lập Pattani hay còn gọi là Bersattu (tiếng Malaysia nghĩa là thống nhất) với tham vọng lập Nhà nước Hồi giáo Pattani (khôi phục tiểu quốc Pattani của người Malay).
Lãnh thổ của tiểu quốc Pattani gồm ba tỉnh nói trên, một phần của tỉnh Songkhla (Thái-lan) và một phần đất phía bắc của Malaysia ngày nay. Từ thế kỷ 13, dưới các triều đại Sukhothai và Ayutthaya của Thái-lan, Pattani là tiểu quốc chư hầu. Theo Hiệp ước Anh – Xiêm (tên gọi cũ của Thái-lan) ký năm 1909 tại Bangkok, ba tỉnh Narathiwat, Yala và Pattani được sáp nhập vào Xiêm, từ đó đến nay trở thành một phần lãnh thổ của Thái-lan.
Trong quá trình hoạt động, nội bộ nhiều nhóm tay súng có mâu thuẫn. Có những nhánh tách ra khỏi một số nhóm hình thành những nhóm mới với tên gọi riêng. BRN-Coordinate (BRN-C) là một nhánh của BRN, gồm các tay súng trẻ, hoạt động thiên về tiến công bạo lực.
Theo các nhà phân tích chính trị, thành viên trong BRN hiện nay thuộc thế hệ cũ, có nhiều người cao tuổi, ít gây được ảnh hướng tới hoạt động của BRN-C. Hiện nay, chưa rõ bộ máy hoạt động của BRN-C được tổ chức thế nào, những người lãnh đạo nhánh này là ai.
Tạo điều kiện thuận lợi, thu xếp địa điểm cho việc ký thỏa thuận giữa Chính phủ Thái-lan và BRN, phía Malaysia (quốc gia có đường biên giới giáp phía nam Thái-lan) tuyên bố sẽ tiếp tục giúp tìm kiếm những nhân vật liên quan, sẵn sàng đối thoại. Các cuộc thương lượng chỉ có ý nghĩa khi có sự tham gia của các nhóm tay súng đang hoạt động ở cực nam. Đến nay, có khoảng 9.600 tay súng hoạt động trong các nhóm ly khai ở khu vực này.
Đại diện Chính phủ Thái-lan tham gia ký kết với BRN, Tổng thư ký Hội đồng an ninh Quốc gia Paradorn nhấn mạnh, đây là một nỗ lực của Chính phủ nhằm chấm dứt tình trạng bất ổn và không có nghĩa là sẽ chấm dứt được ngay lập tức cuộc xung đột. Đối thoại sẽ giúp Chính phủ hiểu tâm tư của những phần tử ly khai và trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp phù hợp.
Theo Phó Thủ tướng Chalerm, một khu hành chính đặc biệt hoặc tự trị dành cho vùng cực nam không nằm trong kế hoạch của Chính phủ.
Bạo lực vẫn diễn ra ở cực nam sau khi thỏa thuận được ký kết. Hôm qua, hai vụ nổ bom tại thủ phủ tỉnh Narathiwat làm ít nhất sáu người bị thương.
Cam kết và thực hiện
Khôi phục hòa bình ở miền nam là một trong ba nhiệm vụ trọng tâm (hòa giải dân tộc, chống ma túy) trong chương trình hành động được Chính phủ đương nhiệm công bố khi nhậm chức cách đây hơn một năm rưỡi. Nhiều biện pháp đã được triển khai. Trung tâm điều hành giải quyết tình hình cực nam được thành lập, chỉ huy và điều phối hoạt động của các cơ quan an ninh, tạo một cơ chế hoạt động thống nhất và phối hợp chặt chẽ đối phó tình trạng bạo lực. Trong một chuyến thị sát tới cực nam, Thủ tướng Yingluck cam kết tiếp tục áp dụng các chính sách nhằm nâng cao mức sống người dân và phát triển kinh tế, hạ tầng cơ sở xã hội tại đây. Với phương châm “hiểu biết, vươn tới và phát triển”, Chính phủ ưu tiên làm mọi cách giành được “trái tim và khối óc” của người dân, mang lại cho họ hạnh phúc, công bằng và công lý. Khoản chi hàng chục triệu USD trợ giúp các nạn nhân của bạo lực ở phía nam, đã được thông qua.
Một chương trình ân xá có điều kiện dành cho các tay súng được các cơ quan an ninh Thái-lan nhất trí đề xuất. Họ khuyến nghị áp dụng điều 21 Luật An ninh nội địa (ISA) đối với một số khu vực tại ba tỉnh cực nam. Theo đó, các tay súng liên quan đến bạo động ở nơi này sẽ được ân xá nếu ra đầu thú và đồng ý tham gia một khóa cải tạo sáu tháng do Bộ Chỉ huy các hoạt động an ninh nội bộ vùng 4 (ISOC) tổ chức. Những đối tượng này sẽ được phân loại là “người lầm đường lạc lối” và không bị truy cứu hình sự.
Để giải quyết tình hình bất ổn, Chính phủ Thái-lan tham khảo kinh nghiệm, tìm kiếm sự hợp tác từ những quốc gia Hồi giáo, đặc biệt là Malaysia. Hai nước mới ký năm thỏa thuận về an ninh, trong đó có việc trấn áp tội phạm xuyên biên giới, tội phạm có tổ chức như vận chuyển ma túy và buôn người. Hoạt động buôn lậu qua biên giới Thái-lan – Malaysia (phần nhiều là ma túy) là một nguồn tài chính của các nhóm tay súng ở cực nam Thái-lan.
Có gần hai triệu người sống ở cực nam, trong đó 80% là người Hồi giáo, sử dụng ngôn ngữ gốc Malay gọi là Yawi. Tình trạng bạo lực tại đây bắt đầu rộ lên từ đầu năm 2004 bằng cuộc tiến công của các tay súng vào kho vũ khí của quân đội ở tỉnh Narathiwat, lấy đi hơn 300 khẩu súng và làm bốn binh sĩ thiệt mạng. Đến nay, có hơn 5.300 người chết và khoảng 10 nghìn người bị thương, trung bình có khoảng 3,5 vụ mỗi ngày.
