Tạo thuận lợi cho thương mại biên giới Việt - Trung

Cơ sở pháp lý

Có thể nói, hệ thống cơ sở pháp lý về quản lý thương mại biên giới nói chung đã dần được hoàn thiện và phù hợp với tình hình phát triển hiện nay. Đây là một công cụ quản lý linh hoạt nhằm thúc đẩy hoạt động thương mại biên giới phát triển, đặc biệt xuất khẩu các mặt hàng nông sản, thực phẩm nước ta qua các cửa khẩu biên giới sang nước bạn. Quyết định số 45/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế điều hành hoạt động tại các cửa khẩu biên giới đất liền là cơ sở để phối hợp các lực lượng tại chỗ tạo thuận lợi xuất nhập khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới. Mới đây, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 52/2015/QĐ-TTg Về quản lý hoạt động thương mại biên giới. Trên cơ sở này, Bộ Công thương hướng dẫn thực hiện các quy định về thương nhân, hàng hóa và các quy định khác về hoạt động thương mại biên giới. Với các thỏa thuận song phương, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công thương đang phối hợp các bộ, ngành xây dựng Hiệp định thương mại biên giới Việt Nam - Trung Quốc thay thế Hiệp định mua bán hàng hóa ở vùng biên giới Việt Nam - Trung Quốc ký từ năm 1998 đã không còn phù hợp với tình hình hiện nay.

Đây là những căn cứ pháp lý để triển khai các hoạt động hợp tác trong thương mại biên giới Việt Nam - Trung Quốc, góp phần thúc đẩy thương mại biên giới Việt Nam - Trung Quốc phát triển lành mạnh, ổn định, kéo theo kinh tế - xã hội khu vực biên giới phát triển tạo nhiều việc làm, nâng cao mức sống của cư dân và bảo đảm an ninh trật tự khu vực biên giới. Các văn bản này sẽ là cơ sở để xây dựng các định hướng hợp tác trong thương mại biên giới, tạo thuận lợi hóa thương mại tại các cửa khẩu biên giới Việt Nam - Trung Quốc trên các lĩnh vực như hải quan, kiểm tra chất lượng, giao thông vận tải, thông quan hàng hóa… Hai bên thúc đẩy xuất khẩu, nhập khẩu, mua bán, trao đổi hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới, phát huy tính đặc thù của biên mậu so với hoạt động thương mại quốc tế, cũng như phát huy được lợi thế tương đối do tính bổ sung lẫn nhau của các mặt hàng xuất khẩu, như Việt Nam xuất khẩu, trao đổi mặt hàng nông, lâm, thủy, hải sản và nhập khẩu những mặt hàng nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu phục vụ nhu cầu sản xuất trong nước.

Hai bên còn xây dựng cơ chế hợp tác như thành lập Ủy ban Hợp tác quản lý cửa khẩu Việt Nam - Trung Quốc, Nhóm Công tác thương mại biên giới Việt Nam - Trung Quốc, Hội nghị phát triển thương mại biên giới của các tỉnh Quảng Tây, Vân Nam với bảy tỉnh biên giới phía bắc Việt Nam để xử lý nhanh những vấn đề cụ thể hoặc mới phát sinh trong hoạt động thương mại qua biên giới đất liền. Đồng thời, góp phần phát triển các dịch vụ vận tải, dịch vụ hỗ trợ khác của Việt Nam.

Còn nhiều bất cập

Hoạt động thương mại biên giới (trong đó có hoạt động thương mại biên giới Việt Nam - Trung Quốc) là một cơ chế thương mại đặc biệt, đặc thù được quy định trong các điều khoản của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) với đối tượng là hàng hóa chủ yếu thực hiện qua các cửa khẩu phụ, lối mở biên giới. Nhưng sự khác biệt về chính sách và biện pháp quản lý giữa Việt Nam và Trung Quốc nhiều lúc gây khó khăn cho hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa của doanh nghiệp và công tác quản lý của các lực lượng chức năng tại cửa khẩu.

Hiện, hệ thống kho bãi tại cửa khẩu chưa đáp ứng được nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa, đặc biệt là hệ thống kho lạnh chưa được đầu tư. Thiết bị nâng, hạ, xếp dỡ, sang tải hàng hóa còn thiếu, đặc biệt là xếp dỡ hàng rời chủ yếu bằng thủ công là chính, làm giảm năng lực, cơ hội thông quan và ảnh hưởng lớn tới hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa. Hạ tầng thương mại tại các cửa khẩu phụ, lối mở chậm được cải thiện.

Một số mặt hàng nông sản, trái cây tươi của Việt Nam có tính mùa vụ khi mua bán, trao đổi với Trung Quốc chủ yếu theo hình thức “đi chợ”, tức thương nhân bán không có hợp đồng mua bán sẵn với đối tác Trung Quốc, ồ ạt chở hàng lên biên giới khi vào vụ, khiến khả năng thông quan nhất thời không đáp ứng, giá cả bấp bênh, gây ùn tắc tại khu vực cửa khẩu, làm thiệt hại kinh tế, dư luận bức xúc, gây áp lực cho các cơ quan quản lý.

Thông tin về thương mại biên giới phục vụ công tác quản lý và điều hành còn thiếu, hạn chế, và nhiều khi không rõ ràng. Các sự việc bất thường liên quan đến thương mại biên giới xảy ra tại khu vực cửa khẩu, lối mở biên giới cập nhật chưa kịp thời. Việc thu thập, xử lý, cung cấp thông tin để khuyến cáo cho các doanh nghiệp Việt Nam về sự thay đổi điều hành, quản lý biên mậu của phía Trung Quốc còn thiếu và chưa nhanh nhạy.

Phát triển thương mại biên giới

Để thúc đẩy thương mại biên giới Việt Nam - Trung Quốc phát triển, trong thời gian tới cần làm tốt một số nhóm vấn đề. Đó là, duy trì cơ chế hợp tác của Nhóm Công tác thương mại biên giới Việt Nam - Trung Quốc và các cơ chế hợp tác liên quan khác, hoạt động thực chất. Phối hợp và tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu hàng nông sản qua thương mại biên giới. Đồng thời tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin về thương mại biên giới như tình hình thị trường, doanh nghiệp, cơ chế chính sách quản lý, cung cầu hàng hóa, định hướng phát triển thương mại biên giới, thông quan, chất lượng, kiểm dịch, thanh toán, cửa khẩu... Tiếp tục tích cực phối hợp trong quản lý, điều hành và giải quyết các vấn đề liên quan đến thương mại biên giới giữa hai nước.

Thúc đẩy các hoạt động xúc tiến thương mại ở khu vực biên giới Việt Nam - Trung Quốc, bao gồm các hội chợ thương mại quốc tế định kỳ, luân phiên đã có tại các cửa khẩu của Việt Nam và Trung Quốc: Lào Cai - Hà Khẩu, Thanh Thủy - Thiên Bảo, Móng Cái - Đông Hưng, Đồng Đăng - Bằng Tường và xây dựng các chương trình hội chợ mới tại các điểm Tà Lùng - Thủy Khẩu, A Pa Chải - Long Phú, Ma Lù Thàng - Kim Thủy Hà.

Tiếp tục phối hợp, thúc đẩy việc đầu tư phát triển hạ tầng thương mại khu vực cửa khẩu biên giới, tạo thuận lợi cho trao đổi hàng hóa và dịch vụ; nghiên cứu, rà soát, xây dựng quy hoạch các cặp chợ biên giới trên tuyến biên giới trên đất liền của Việt Nam và Trung Quốc, để tạo cơ hội thu hút đầu tư phát triển hạ tầng hệ thống các cặp chợ này và tạo thuận lợi cho trao đổi hàng hóa qua biên giới.

HOÀNG MINH TUẤN

Vụ trưởng Thương mại miền núi và biên giới

(Bộ Công thương)