Trong gia đình Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Văn Hạnh và nghệ nhân Nguyễn Thị Hân, tình yêu nghề được thể hiện qua từng sản phẩm thủ công, những ý tưởng sáng tạo và sự kiên trì truyền dạy kỹ thuật cho người đi sau.
Trong ngôi nhà được bao quanh bởi những hàng tre xanh ở thôn Phú Vinh, các sản phẩm mây tre đan hiện diện ở nhiều góc. Có những vật dụng quen thuộc và những sản phẩm được tạo hình mới lạ, đáp ứng nhu cầu sử dụng và trang trí hiện đại.
Sinh năm 1967, nghệ nhân Hoàng Văn Hạnh lớn lên trong gia đình có nhiều thế hệ làm nghề mây tre đan. Những công đoạn chẻ nan, vót mây, đan cài đã trở nên thân thuộc từ thuở nhỏ. Năm 2016, anh được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú. Người bạn đời của anh, nghệ nhân Nguyễn Thị Hân (sinh năm 1981), được tặng danh hiệu Nghệ nhân Hà Nội từ năm 2011. Nghệ nhân Hoàng Văn Hạnh có thế mạnh về kỹ thuật, kinh nghiệm và sự am hiểu sâu sắc những phương pháp đan truyền thống, còn người vợ lại nhạy bén với mẫu mã, kiểu dáng và khả năng ứng dụng sản phẩm vào đời sống. Hành trình sáng tạo của hai nghệ nhân được ghi dấu qua nhiều hội thi thủ công mỹ nghệ do các bộ, ngành và đơn vị chuyên môn tổ chức. Năm 2005, ngay lần đầu tham gia một cuộc thi quy mô toàn quốc do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (cũ) tổ chức, chị Hân đã giành giải nhất với sản phẩm kết hợp gốm Bát Tràng và mây Phú Vinh.
Những sáng tạo của hai nghệ nhân hướng đến mở rộng công năng, đổi mới kiểu dáng để đáp ứng nhu cầu thị trường. Hiện gia đình có 17 sản phẩm được chứng nhận OCOP (10 sản phẩm đạt 4 sao và 7 sản phẩm đạt 3 sao). Sau khi được công nhận OCOP, lượng tiêu thụ sản phẩm của gia đình tăng khoảng 20-30%.
Chiếc mũ làm từ mây do nghệ nhân Nguyễn Thị Hân thiết kế lấy cảm hứng từ hình ảnh chiếc nón lá quen thuộc của người Việt. Chị bắt đầu thực hiện ý tưởng từ năm 2019. Không sử dụng khuôn dưỡng thông thường, chiếc mũ được chị tạo hình bằng kinh nghiệm xử lý nguyên liệu và sự khéo léo của đôi tay người thợ. Sự kết hợp giữa chất liệu mây truyền thống và kiểu dáng hiện đại đã tạo nên một sản phẩm mới, góp phần mở rộng khả năng ứng dụng của nguyên liệu mây tre trong đời sống. Hai nghệ nhân từng kết nối vùng nguyên liệu với một số địa phương miền núi, hướng dẫn đồng bào dân tộc thiểu số kỹ thuật mây tre đan. Việc truyền nghề gắn với khai thác nguyên liệu tại chỗ mở thêm cơ hội việc làm, cải thiện sinh kế cho người dân.
Bà Trần Thị Thu Hằng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phú Nghĩa cho biết: “Nghề mây tre đan Phú Vinh tạo sinh kế cho hơn 11.000 người, thu hút hơn 80% số hộ của xã tham gia sản xuất, kinh doanh. Để làng nghề tiếp tục phát triển, địa phương xác định việc gìn giữ kỹ thuật truyền thống, khuyến khích sáng tạo mẫu mã và mở rộng thị trường tiêu thụ là những nhiệm vụ quan trọng. Những nghệ nhân tâm huyết như gia đình ông Hạnh có đóng góp thiết thực trong bảo tồn, phát huy giá trị nghề, nâng cao chất lượng sản phẩm và truyền nghề cho thế hệ trẻ”.
Nghệ nhân Hạnh còn chủ động thích ứng trước những thay đổi của thị trường. Khi hoạt động kinh doanh ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, anh Hạnh đã tham gia các lớp tập huấn, học cách quay video, livestream và giới thiệu sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến. Anh Hạnh chia sẻ, việc tiếp cận công nghệ ban đầu không dễ dàng, thao tác còn chậm, nhưng nhờ được hướng dẫn cụ thể, anh đã có thể tự thực hiện những video ngắn và livestream giới thiệu về chất liệu, quy trình chế tác và giá trị của sản phẩm thủ công.
Hơn 400 năm tồn tại và phát triển, nghề mây tre đan Phú Vinh được gìn giữ qua nhiều thế hệ bằng chính sự cần cù, khéo léo và sáng tạo của người thợ. Những gia đình như nghệ nhân Hoàng Văn Hạnh và Nguyễn Thị Hân đang góp phần giúp mạch nghề truyền thống ấy được duy trì.