Sụt, nứt đất nghiêm trọng ở Lạc Sơn (Hòa Bình)

Qua tìm hiểu của phóng viên NDĐT, tại khu xóm Khi, xã Ân Nghĩa, huyện Lạc Sơn (Hòa Bình), từ đầu tháng hai, hiện tượng sụt đất, kèm theo nứt đất và nứt một số nhà của người dân địa phương đã xảy ra khá dữ dội. Hố sụt lớn nhất có đường kính đạt xấp xỉ 10 m, sâu 2 - 3 m. Hố sụt này kéo theo sạt lở một phần taluy đường dân sinh, gây nguy hiểm cho người dân địa phương. Đáng lưu ý, trong các ngày từ 23 đến 28-2, đã xuất hiện thêm hai hố sụt lớn khác.

Ngoài ra, một số hố sụt khác cũng xuất hiện trong vùng thung lũng nhưng kích thước nhỏ hơn. Hiện tượng sụt đất kèm theo nứt đất đã tạo thành các vết kéo dài. Một số nhà dân trong khu vực trên các sườn đồi thấp cũng bị nứt kèm theo hiện tượng nứt sụt đất.

Trao đổi với phóng viên NDĐT, người dân địa phương cho rằng, hiện tượng sụt và nứt đất khu vực xóm Khi đã xuất hiện từ nhiều tháng trước. Thời gian đầu, hiện tượng nứt sụt chỉ xuất hiện tại khu vực gần với một lò khai thác than. Tuy nhiên, hiện tượng này bắt đầu phát triển mạnh và mở rộng từ sau Tết Nguyên đán. Đến nay, chúng đã xuất hiện trên toàn bộ thung lũng đến tận rìa các chân đồi kế cận, với chiều dài khu vực nứt gần 500m.

Tại dải rìa phía bắc thung lũng, trên địa bàn xóm Khi đã hình thành nên hai hố sâu nằm gần nhau, cách nhau gần 10m. Cả hai hố phân bố phía trước cổng nhà ông Bùi Văn Lưu sát đường đi làm sạt từ 2-3m chiều rộng của đường, còn lại là nằm trên phần thân ruộng. Bên cạnh đó, một hố sụt nữa hình thành ngay trên vị trí của một giếng đào cách đây bốn năm.

Một dải nữa xuất phát từ moong khai thác than ở đầu tây bắc thung lũng, kéo dài theo phần trung tâm của trũng về phía đông nam tạo thành chuỗi năm hố dài gần 500m. Trong chuỗi này chỉ có hố sụt gần moong khai thác than là lớn nhất nhưng đã bị lấp lại. Các hố sụt về sau đều có kích thước nhỏ 2-3 m, với chiều sâu tầng đất bị sụt nhìn thấy được dưới 1m. Hiện, còn hai hố ở hai đầu là còn giữ nguyên hình dạng và đang tiếp tục mở rộng thêm. Hai hố ở giữa đã bị lấp do quá trình làm đất canh tác, nhưng nước vẫn tiếp tục mất do bị hút xuống sâu tại những vị trí này. Đáng chú ý là các thửa ruộng dọc theo dải này đồng thời cũng bị hạ thấp dần xuống, dẫn đến hiện tượng nước trên khu ruộng dồn hết về đây. Hiện tượng này mới xuất hiện từ khi hình thành các hố sụt.

Ngoài ra, một dải nữa phân bố dọc theo rìa tây nam của thung lũng bắt đầu từ nhà ông Bùi Văn Vía, kéo dài đến nhà ông Bùi Văn Xanh. Các khe nứt xuất hiện trong dải này đều kéo dài và cắt qua vườn, sân, nền nhà làm hư hại tường nhà hoặc kéo dài hàng chục mét trên mặt đường. Trong đó, gia đình ông Vía bị nứt nền nhà, làm gãy cột hiên nhà lớn, nứt, vỡ sụt tường nhà bếp; gia đình ông Xanh bị nứt nền và tường nhà hai tầng, nứt dọc nền nhà gỗ làm hỏng toàn bộ nền nhà mới lát. Ngoài ra, còn có các điểm nứt đất trên đường kéo dài hàng chục mét.

Nhằm ổn định cuộc sống của người dân tại đây, huyện Lạc Sơn, xã Ân Nghĩa đã nhanh chóng phối hợp các cơ quan chức năng của tỉnh Hòa Bình tìm giải pháp khắc phục. UBND tỉnh cũng chỉ đạo các ngành chức năng triển khai khảo sát nghiên cứu nhằm đánh giá nguyên nhân và đề xuất giải pháp phòng tránh ngay sau đó. Trên cơ sở đó, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh phối hợp Viện Địa chất - Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam thực hiện khảo sát dự báo khoanh vùng nguy cơ sụt đất khu xóm Khi, xã Ân Nghĩa, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hoà Bình, đề xuất giải pháp phòng tránh.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hòa Bình, qua liên kết các kết quả khảo sát nghiên cứu về điều kiện địa chất, kiến tạo với hiện tượng sụt đất, nứt đất khu vực xóm Khi thì hiện tượng này phát triển trong phạm vi thung lũng và không vượt ra xa. Thung lũng này này nằm hoàn toàn trong vùng ảnh hưởng của các đứt gãy bậc cao thuộc đới đứt gãy sông Đà. Việc hình thành thung lũng xóm Khi với chiều dày tầng đất đá bở rời lên đến hơn 60m và có nhiều đứt gãy cắt qua. Vì vậy có thể khẳng định đây là một bồn sụt lún tương đối mạnh trong Đệ Tứ (hoạt động tạo ra vùng trũng xảy ra mạnh mẽ). Trong khi đó, ở vị trí xóm Khi trong một vùng nhỏ đã phát hiện được đến bốn đứt gãy kích thươc nhỏ chạy qua. Điều cho thấy, hoạt động tạo ra vùng trũng của đới đứt gãy sông Đà tại đoạn này đã băm nát các lớp đất đá trẻ gần bề mặt.

Ngoài ra, theo kết quả khảo sát bằng phương pháp thăm dò điện thì trong khu vực xóm Khi, các vùng có điện trở suất thấp liên quan đến khả năng chứa nước. Qua đó cho thấy tại đây khả năng có hai tầng chứa nước. Tầng nông phổ biến ở độ sâu 25 - 30 m, có nơi tầng này xuất hiện từ ngay gần mặt đất. Tầng sâu hơn có khả năng xuất hiện từ độ sâu 40 - 45 m hoặc sâu hơn. Hai tầng này ngăn cách với nhau bằng lớp đất có điện trở suất cao hơn, nhiều chỗ lớp này khá mỏng chỉ khoảng dưới 10m, có nơi hai tầng này có dấu hiệu thông nhau.

Từ các đặc điểm như trên có thể thấy, với các lớp đất đá gần bề mặt trong thung lũng xóm Khi dễ bị biến động trước những tác động từ bên ngoái như động đất, mưa lũ dữ dội dài ngày và các hoạt động dân sinh như khai thác nước ngầm, gây chấn động mạnh… Mức độ biến động đến mức có thể gây ra nứt sụt đất dữ dội nhiều khả năng do khai thác nước lưu lượng lớn ở tầng sâu.

Cũng theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh, ngoài những khả năng như vừa nêu, thì một nguyên nhân nữa là do các hoạt động khai thác than hầm lò với hoạt động bơm nước vào mỏ cũng có thể là yếu tố ảnh hưởng. Cũng có thể, ở đó có các khe nứt lớn do hoạt động karst tạo nên làm mất nước nhanh cũng không loại trừ khả năng gây sụt...

Trước mắt, UBND huyện Lạc Sơn khuyến cáo nhân dân cần theo dõi diễn biến hiện tượng sụt đất để phòng tránh kịp thời. Đối với đoạn đường bị ảnh hưởng do sụt đất, UNBD huyện giao các cơ quan chức năng và xã Ân Nghĩa trích kinh phí để khắc phục tình hình.