Thăm Xa-văn-na-khệt, chúng tôi có dịp rong ruổi dọc đường 9 là nơi ghi dấu những chiến công lẫy lừng của Quân đội nhân dân Việt Nam hiệp đồng chiến đấu với Quân đội giải phóng nhân dân Lào, đập tan cuộc hành quân "Lam Sơn 719" của địch hồi năm 1972. Và giờ đây, con đường 9 là huyết mạch quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế, thương mại của tỉnh Nam Lào này. Rộng 21.774 km 2 , gồm 15 huyện, với 1.543 làng, từ lâu đây là tỉnh thuần nông, có tới 84% diện tích trồng lúa. Hai bên đường là những cánh đồng thẳng cánh cò bay. Lúa gặt được chất đống trên bờ. Thấp thoáng ven làng những chú bò vàng nhẩn nha gặm cỏ. Những xóm nhỏ yên bình sau lũy tre xanh, rặng chuối, vườn đu đủ, dừa, mít... gợi nhớ cảnh miền Tây Nam Bộ Việt Nam. Trong vòng xoáy của toàn cầu hóa, nhưng Xavăn-na-khệt vẫn giữ được không khí yên ả, thanh bình, nếp sống nhân hậu, trật tự, kỷ cương nay được nói tới như một miền đất lành chim đậu.
Tôi là con nhà nông. Vác cày đưa trâu ra đồng. Sống với ruộng đồng, nghề nông, lời ca mộc mạc trong bài hát rất quen thuộc của đồng bào các dân tộc nơi đây (Dên xạ bai xao na, Hạnh phúc người nông dân) nói rằng, tại Xa-văn-nakhệt này nghề nông là nghề chính. Nhưng đó là khoảng 26 năm trước kia, khi đất nước chưa tiến hành cải cách. Từ ngày mở cửa, tỉnh đã phát triển công nghiệp chế biến thực phẩm, xây dựng nhiều nhà máy xi-măng, có nhà máy công suất 500 tấn/ngày; phát triển trồng cây cao-su, sản xuất phân bón, khai thác gỗ, lâm sản, vàng... xuất khẩu tới 15 nước. Cơ cấu ngành nghề cũng khác trước, công nghiệp đóng góp 23%, dịch vụ hơn 22% vào nguồn thu của tỉnh.
Thị trưởng Xu-phăn Kẹo-mixay cho biết, Xa-văn-na-khệt không có bất cứ hạn chế nào đối với các nhà đầu tư. Điều kiện rất thông thoáng, thuận lợi, cụ thể với công ty 100% vốn nước ngoài, thời hạn thuê đất từ 50 đến 70 năm; không đánh thuế sản phẩm xuất khẩu; thuế 0% vật liệu xây dựng, thiết bị, máy móc nhập khẩu. Năm 2013, tỉnh cấp phép cho 13 dự án đầu tư của Thái-lan, 10 dự án của Việt Nam, sáu dự án của Trung Quốc, các dự án của Ô-xtrâyli-a, Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po... với tổng giá trị vốn đăng ký gần 450 triệu USD. Các lĩnh vực được các đối tác quan tâm nhất là trồng cao-su, trồng mía. Tỉnh kêu gọi đầu tư vào các dự án mới như lúa chất lượng cao, nước nóng thiên nhiên, sản xuất hàng mây tre, đồ gỗ, trồng cây công nghiệp, y học dân tộc...
Hành lang kinh tế đông-tây (EWEC) dài 1.450 km đi qua bốn nước, bắt đầu từ TP cảng Mô-la-mi-in (bang Mon) đến cửa khẩu My-a-oa-đi (bang Kay-in) trên biên giới Mi-an-ma - Thái-lan; ở Thái-lan, chạy từ Me Xọt qua bảy tỉnh: Tạc, Xukhố-thai, Ka-la-xỉn, Phít-xạ-nulốc, Khỏn-kèn, Y-a-xô-thon và Mục-đa-hản; ở Lào chạy từ Xavăn-na-khệt đến cửa khẩu Đen-xa-vẳn và ở Việt Nam chạy từ cửa khẩu Lao Bảo qua Quảng Trị, Huế và kết thúc tại cực đông là cảng Tiên Sa (TP Đà Nẵng). Đây là tuyến đường bộ duy nhất nối Ấn Độ Dương với Thái Bình Dương, mở đường ra biển cho khu vực đông - bắc của Thái-lan và Lào. Chính vì thế, chuyện làm ăn của người Xa-văn-na-khệt giờ đây còn gắn với hành lang này trong khuôn khổ các dự án hợp tác khai thác Tiểu vùng Mê Công mở rộng (GMS).
Trao đổi ý kiến với chúng tôi về chiến lược của tỉnh để khai thác tốt cơ hội mà dự án mở ra, Phó Thị trưởng TP Xa-văn-nakhệt Phô-thi-lát cho biết: EWEC có khoảng 80 dự án, tập trung vào các lĩnh vực giao thông, năng lượng, viễn thông, du lịch, thương mại, nông nghiệp, khu công nghiệp... rất phù hợp nhu cầu phát triển của Lào. Tỉnh vạch chiến lược phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn để đón đầu. Về nông nghiệp, chú trọng giống tốt, ứng dụng công nghệ sinh học bằng các biện pháp khuyến nông, làm ra sản phẩm nông nghiệp sạch để xuất khẩu. Về thủ công mỹ nghệ, tăng sản lượng hàng mây tre đan, chạm khảm, khắc gỗ, vải nhuộm, chất lượng cao, bảo đảm uy tín thương hiệu để đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường Nhật Bản và châu Âu. Mở rộng buôn bán với Cam-pu-chia, Thái-lan, khai thác tốt các điểm du lịch sẵn có, mở các tuyến du lịch mới với Việt Nam và Thái-lan, thu hút du khách tham gia các loại hình du lịch văn hóa, du lịch sinh thái, du lịch di tích lịch sử, bằng đường bộ và một điều thú vị, trên hành trình này du khách còn được trải nghiệm "Một ngày ăn cơm ba nước" (sáng ở Thái-lan, trưa ở Lào và tối ở Việt Nam).
Trong khuôn khổ các dự án hợp tác GMS, các doanh nghiệp Xa-văn-na-khệt và các tỉnh miền trung Việt Nam đã và đang đẩy mạnh giao lưu trên nhiều lĩnh vực. Đà Nẵng xúc tiến các thỏa thuận về thương mại, tư vấn thiết kế, xây dựng, công - nông nghiệp với các tỉnh của Lào, trong đó có Xa-vănna-khệt; đã triển khai một số hợp đồng như Công ty cơ khí Đà Nẵng xây dựng Nhà máy phân vi sinh Xa-văn-na-khệt; Tổng công ty xây dựng miền trung hợp tác với Xa-văn-nakhệt thi công hồ thủy lợi Xê-lanong, đào nền quốc lộ 12A, làm mặt đường biên giới Việt -Lào; hỗ trợ heo giống và còn xây dựng trạm nghiền thức ăn gia súc cho hai tỉnh Xa-la-văn và Xê-coong, v.v.
Việc hình thành EWEC sẽ liên kết các ngành công nghiệp của Việt Nam, Lào và Thái-lan với nhau, tạo nên chuỗi điểm nhấn liên hoàn Đà Nẵng - Phú Bài - Lao Bảo (Việt Nam) - Xavăn-na-khệt (Lào) - Mục-đahản (Thái-lan), tạo điều kiện phát triển cơ sở hạ tầng hiện đại, mở cơ hội lớn cho tăng trưởng du lịch và hình thành các ngành công nghiệp mới, hiện đại như công nghiệp điện tử, tin học. Đất lành Xa-vănna-khệt sinh sôi, mang lại cho hơn tám nghìn dân lợi ích thiết thực và lâu dài.
