Đau đáu ước nguyện tìm mộ cha
Trong ngôi nhà ở phường Trường Vinh (tỉnh Nghệ An), bên ấm nước trà xanh, chúng tôi được nghe Thượng tá Bùi Quang Vinh - nguyên Phó trưởng Công an huyện Nam Đàn cũ chia sẻ về câu chuyện "giải mã" thông tin về người cha anh hùng - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Bùi Huy Giáp.
Thượng tá Bùi Quang Vinh cho biết, tháng 1/1965, cha của ông đang giữ chức vụ Phó ban Bảo vệ kinh tế Ty Công an Nghệ An (nay là Công an tỉnh Nghệ An) đã xung phong vào chiến trường miền nam. Ngày đó, cậu bé Vinh mới sinh được 3 ngày tuổi, còn đỏ hỏn. Khi Vinh hơn 4 tuổi thì cha hy sinh, mẹ ông - bà Bùi Thị Hỷ cố giấu nỗi đau vào lòng, tảo tần sớm hôm nuôi các con khôn lớn.
Ông Vinh chỉ biết cha mình là liệt sĩ, không có lấy một tấm ảnh thờ, nên hình dung của ông về cha là qua lời kể của mẹ. Kỷ vật duy nhất của cha mà gia đình lưu giữ là sợi dây dù dài khoảng 2m.
Theo lời kể của mẹ ông Vinh, đây là sợi dây bọn mật thám Pháp trói ông Giáp khi bắt được ông trong một lần vây ráp. Bằng sự mưu trí, dũng cảm của mình, ông Giáp đã tự cởi trói, nhảy xuống sông, nương theo đám bèo tây để thoát thân.
Tiếp nối truyền thống của gia đình, sau này ông Vinh lớn lên, rèn luyện, phấn đấu trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân. Mẹ già yếu, anh, chị ốm đau, hai con còn nhỏ, gánh nặng gia đình và công tác bận rộn, thế nhưng, bất kể lúc nào có thời gian, ông lại đi tìm manh mối thông tin về cha khắp các tỉnh, thành phố, chắp nối từng mẩu thông tin rời rạc về bố.
Năm 2004, từ một gợi ý, ông tìm đến Cục hồ sơ, Bộ Công an đề đạt nguyện vọng được hỗ trợ tìm kiếm hồ sơ cán bộ “đi B”. Với sự hỗ trợ đặc biệt của lãnh đạo Cục hồ sơ, ông tìm thấy một tập hồ sơ dày mang tên Bùi Huy Giáp. Việc tìm thấy hồ sơ cán bộ của liệt sĩ Bùi Huy Giáp đã mở ra một cánh cửa mới, giúp gia đình khoanh vùng khu vực tìm kiếm.
“Toàn bộ hồ sơ của cha tôi và các giấy tờ khen thưởng cùng tấm ảnh chân dung, tấm ảnh cha chụp cùng mẹ và hai anh chị tôi đều được lưu trữ ở đây. Lần đầu tiên trong đời, tôi được nhìn thấy cha mình, dẫu chỉ qua 2 tấm ảnh...”, giọng ông nghẹn lại.
Ông cho biết thêm, chỉ một năm sau, ông tìm thấy thêm nhiều hồ sơ, tài liệu về những chiến công của cha, được mẹ cất giấu trong ống tre gác trên mái nhà; trong đó có Giấy khen Ty Công an Nghệ An tặng ông Bùi Huy Giáp về thành tích bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh trong lần Người về thăm quê lần thứ 2, năm 1961.
Theo hồ sơ, năm 1964, ông Bùi Huy Giáp với bí danh Vũ Thanh Lâm, cán bộ Ty Công an Nghệ An được cử đi chiến trường B, hoạt động ở an ninh Khu 8. Thời điểm hy sinh (ngày 29/1/1968), ông Vũ Thanh Lâm là Phó Ban an ninh tỉnh Tiền Giang.
Sau nhiều lần xác minh, xâu chuỗi, khớp nối thông tin, ông Vinh tìm gặp Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân - Trung tướng Nguyễn Việt Thành, nguyên Giám đốc Công an tỉnh Tiền Giang.
Theo bản xác nhận thông tin của Trung tướng Nguyễn Việt Thành, thông tin thu thập từ thân nhân cán bộ chiến đấu cùng đơn vị và cơ sở bí mật, những năm tháng chiến đấu mưu trí, ngoan cường của anh Ba Lâm (tên gọi thân mật của Phó Ban an ninh Vũ Thanh Lâm) trong lòng địch được làm rõ.
Giữ trọn khí tiết người chiến sĩ An ninh cách mạng
Từ năm 1964 đến đầu năm 1968, ông Ba Lâm chủ yếu hoạt động ở 3 hầm bí mật, trong đó có 2 hầm ngoài gò và 1 hầm tại cơ sở bí mật (nhà ông Ba Tâm, sau này là Phó trưởng Công an thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang).
Giai đoạn này, địch tổ chức hàng trăm đợt dồn dân, lập ấp, càn quét, bắt giết cán bộ và nhân dân khu vực địa bàn Mỹ Tho (lân cận huyện Chợ Gạo).
Ngày ấy, một mình mẹ nuôi dạy 5 anh em, trong đó chị gái bị tàn tật, anh trai bị tai nạn chấn thương cột sống, cuộc sống của gia đình tôi hết sức khó khăn. Chính cha tôi là tấm gương, động lực thôi thúc tôi nỗ lực vượt lên những năm tháng khó khăn.
Trong dịp Tết Mậu Thân năm 1968, địch liên tục tổ chức nhiều trận càn ở huyện Chợ Gạo, phá vỡ nhiều cơ sở bí mật của ta, bắt bớ, tàn sát nhiều chiến sĩ cách mạng một cách tàn bạo. Trong tình thế bị khủng bố, vây ráp, ông Ba Lâm mưu trí, dũng cảm cùng nhân dân chống lại hàng trăm đợt càn quét, xây dựng cơ sở, tập hợp lực lượng, chuẩn bị vũ khí cho cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968.
Khoảng 4 giờ ngày 29/1/1968 (tức mùng 1 Tết), Ba Lâm cùng 2 đồng đội trực tiếp tham gia cuộc tổng tiến công nổi dậy tại Mỹ Tho. Khoảng 11 giờ cùng ngày, trên đường trở về hầm bí mật, tổ công tác gặp trận càn của địch. Địch cho máy bay trực thăng đổ quân xuống ấp Mỹ Lương và vùng lân cận, tổ chức càn quét, lùng sục, vây bắt ráo riết.
Ông Ba Lâm chỉ đạo các đồng chí của mình chia làm 3 hướng nhằm phân tán địch. Bản thân mình chạy về hầm bí mật, kịp thời đốt hết tài liệu, phá hủy máy bộ đàm, chiến đấu quyết liệt, tiêu diệt nhiều tên địch. Sau 30 phút chiến đấu ngoan cường, ông Ba Lâm hết đạn, bị thương và rơi vào tay địch.
Bị địch tra tấn bằng đủ ngón đòn thù, ông Ba Lâm vẫn giữ vững khí tiết, quyết không khai báo. Biết không thể lung lay được ý chí của người chiến sĩ cách mạng, địch dùng báng súng đánh vào đầu, đâm lưỡi lê xuyên ngực rồi đưa ông lên gò đất gần khu vực hầm bí mật để phơi nắng, không cho chôn cất nhằm uy hiếp nhân dân và những người nuôi giấu cán bộ.
Đến khoảng 20 giờ cùng ngày, cơ sở của ta bí mật vào khu vực phơi xác, đưa thi thể ông Ba Lâm ra ngoài và bí mật chôn cất. Hai người đồng chí của ông cũng ngã xuống trong trận càn này.
Ông Bùi Quang Vinh tâm sự: "Việc tìm và đưa cha trở về an táng tại Nghệ An vào năm 2007 có lẽ là niềm an ủi lớn nhất đời mẹ ông. Năm 2010, bà thỏa lòng ra đi gặp cha tôi"...
Tiếp nối khí phách anh hùng của liệt sĩ Bùi Huy Giáp, ông Bùi Quang Vinh và con trai Bùi Trung Linh trở thành người chiến sĩ An ninh thầm lặng trên trận tuyến bảo vệ bình yên cho đất nước.
"Ngày ấy, một mình mẹ nuôi dạy 5 anh em, trong đó chị gái bị tàn tật, anh trai bị tai nạn chấn thương cột sống, cuộc sống của gia đình tôi hết sức khó khăn. Chính cha tôi là tấm gương, động lực thôi thúc tôi nỗ lực vượt lên những năm tháng khó khăn", ông Bùi Quang Vinh chia sẻ.
Tháng 8/2025, Đảng, Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đối với liệt sĩ Bùi Huy Giáp, đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Liệt sĩ Bùi Huy Giáp sinh năm 1926, tại xã Diễn Kim, huyện Diễn Châu (nay là xã Hải Châu, tỉnh Nghệ An), tham gia cách mạng từ khi mới 14 tuổi. Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, ông tiếp tục giữ các chức vụ quan trọng trong tổ chức Đảng và chính quyền địa phương.
Tháng 1/1965, ông Bùi Huy Giáp cùng 18 cán bộ thuộc Ty Công an Nghệ An được Bộ Công an cử đi chiến trường B trong đợt chi viện cán bộ cho an ninh miền Nam. Ông anh dũng chiến đấu và hy sinh ngày 29/1/1968, khi mới 42 tuổi.
