Sản xuất nông nghiệp vùng duyên hải Nam Trung bộ ứng phó biến đổi khí hậu

Tham dự, có lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Tổng cục Thủy lợi; đại diện lãnh đạo Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp duyên hải Nam Trung bộ; Cục trồng trọt; Trung tâm Khuyến nông Quốc gia; lãnh đạo Sở NN&PTNT và 100 nông dân tiêu biểu của 8 tỉnh duyên hải Nam Trung bộ.

Theo Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Quốc Doanh, diễn đàn được xem là cuộc đối thoại sâu rộng giữa ngành và nông dân vùng duyên hải Nam Trung bộ, nhằm nâng cao nhận thức cho nông dân về quản lý, sử dụng tiết kiệm nước để đẩy mạnh hơn nữa việc chuyển đổi cây trồng cạn, cây chịu hạn cho năng suất cao tại các tỉnh Nam Trung bộ.

Tại diễn đàn, các cơ quan trực thuộc Bộ NN&PTNT báo cáo tình hình sản xuất và ứng phó với hạn hán vùng Nam Trung bộ; các giải pháp về thủy lợi; kết quả nghiên cứu và xây dựng mô hình ứng phó với hạn hán vùng Nam Trung bộ. Đồng thời giới thiệu các giống lúa, ngô mới có khả năng chịu hạn, cho năng suất cao và kỹ thuật chăm sóc với nông dân.

Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy lợi Nguyễn Văn Tỉnh cho biết, ở vùng duyên hải Nam Trung bộ, lượng nước cung cấp cho sản xuất nông nghiệp chủ yếu từ các hồ chứa thủy lợi, thủy điện. Hiện tại, mực nước ở nhiều hồ chứa còn rất ít, không đủ đáp ứng cho cây trồng vụ đông-xuân 2015-2016, cho nên việc chuyển đổi các giống cây trồng chịu hạn, cần ít nước tưới là giải pháp ứng phó với hạn hán hiệu quả nhất.

Ông Nguyễn Văn Tỉnh cho biết: “Thực tế cho thấy, cây ngô, đậu xanh... không chỉ tiết kiệm nước mà còn cho năng suất cao, giá trị kinh tế cũng cao hơn cây lúa, nên việc chuyển đổi cây trồng tại các vùng hạn hán là phù hợp”.

Những năm qua, nhằm chủ động ứng phó với hạn hán trong sản xuất, chăn nuôi, các tỉnh trong vùng duyên hải Nam Trung bộ tăng cường triển khai một số mô hình chuyển đổi cây trồng cạn đã mang lại hiệu quả cao cần được nhân rộng. Năm 2015, tỉnh Ninh Thuận đã chuyển đổi 2.059 ha đất trồng lúa thiếu nguồn nước, vùng cuối kênh sang sản xuất cây trồng cạn, như: đậu xanh, ngô lai; cỏ chăn nuôi… áp dụng tưới tiết kiệm, đã giúp nông dân giảm chi phí sản xuất, không bỏ đất hoang mà còn có thu nhập cao hơn trồng lúa.

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Ninh Thuận Nguyễn Tin, nhận xét: “Mỗi mùa vụ, một ha lúa tiêu tốn khoảng 10 nghìn m3 nước, trong khi đó, các loại cây trồng cạn chỉ cần khoảng 4 đến 5 nghìn m3. Chi phí đầu tư sản xuất cây trồng cạn thấp hơn, nhưng lợi nhuận cao hơn, nên nông dân hưởng ứng tích cực việc chuyển đổi cây trồng”.

Nông dân Lê Khanh ở xã Mỹ Sơn, huyện Ninh Sơn (Ninh Thuận), nói: “Tổng chi phí để làm một ha lúa hơn 22 triệu đồng/vụ, tổng thu 26 triệu đồng, lợi nhuận trung bình gần 4 triệu đồng, nhưng trồng 1 ha cây đậu xanh, chi phí chỉ gần 19 triệu đồng/vụ, tổng thu 30 chục triệu đồng, lợi nhuận mang lại hơn 11 triệu đồng, nên nông dân chuyển đổi cây trồng nhanh lắm”.

Tỉnh Bình Định có hơn 131 nghìn ha đất sản xuất nông nghiệp, trong đó có 54.508 ha đất trồng lúa. Để ứng phó với biến đổi khí hậu, từ năm 2010 đến nay, Bình Định đã áp dụng mô hình sản xuất luân canh, xen canh cứ một vụ lúa lại xen canh một vụ cây màu khác, đến nay, nông dân các xã Cát Hải, Cát Tài, huyện Phù Cát, thu nhập từ ngô lai, ớt từ 150 đến 180 triệu đồng/ha/năm. Cá biệt, xã Tây Giang, huyện Tây Sơn trồng xen canh: “lạc (đậu phụng) - hành lá - dưa leo”, mỗi năm thu nhập từ 200 đến 300 triệu đồng/ha.

Tỉnh Quảng Nam, hiện có 73 hồ chứa nước thủy lợi với tổng dung tích xấp xỉ 500 triệu m3, 5 năm trở lại đây hán hán ngày càng gay gắt, nhiều hồ chưa bị cạn kiệt, vùng hạ lưu các sông bị xâm nhập mặn ngày càng nhiều. Từ năm 2012 đến nay, nông dân các huyện Phú Ninh, Thăng Bình, Duy Xuyên, Điện Bàn,… đã chuyển đổi 1.400 ha đất trồng lúa sang trồng cây trồng cạn hoặc trồng luân canh, xen canh dưa hấu, đậu cô-ve, lạc, đậu xanh, thu lãi hàng trăm triệu đồng/ha/năm (lãi cao gấp 6 lần so với trồng lúa). Cá biệt, tại huyện Đại Lộc, mô hình trồng cây chuối lùn đang được nhân rộng; tổng chi phí cho một ha chỉ 28 triệu đồng, nhưng mang lại tổng thu ổn định cho nông dân là 100 triệu đồng/năm.

Để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp ứng phó với biến đổi khi hậu, hạn hán diễn ra ngày càng phức tạp trên vùng duyên hải Nam Trung bộ, Bộ NN&PTNT và các tỉnh đã thảo luận sâu kỹ và đề ra nhiều mục tiêu, giải pháp trong thực hiện Quyết định số 3367/QĐ-BNN-TT ngày 31-7-2015 của Bộ NN&PTNT về phê duyệt quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa giai đoạn 2014-2020, tập trung chuyển đổi mô hình trồng ba vụ lúa sang trồng màu xen canh giữa hai vụ lúa; mô hình hai vụ lúa chủ động nước chuyển sang mô hình hai lúa - cây rau, màu vụ đông; mô hình hai vụ lúa thiếu nước tưới vụ đông - xuân, sang một lúa vụ hè - thu cộng vụ màu đông - xuân; mô hình một lúa thiếu nước, bấp bênh sang trồng cây rau, màu.

Từ năm 2016-2020, riêng vùng duyên hải Nam Trung Bộ tiếp tục chuyển đổi khoảng 56 nghìn ha (trong đó, vụ đông - xuân là 25 nghìn ha; hè - thu: 29 nghìn ha; vụ mùa: 2 nghìn ha sang trồng bắp, đậu tương, vừng, lạc, rau, hoa…

Bên cạnh đó, đẩy mạnh công tác dồn điền, đổi thửa, hình thành các vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm; hoàn chỉnh hệ thống giao thông, thủy lợi nội đồng các vùng sản xuất hàng hóa tập trung thực hiện phương án chuyển đổi.

Cũng dịp này, Bộ NN&PTNT đã phát động chương trình giảm hạt giống lùa gieo sạ; ký kết giao ước thi đua giảm hạt giống lúa gieo sạ và chuyển đổi cơ cấu cây trồng với 8 tỉnh tham dự diễn đàn.