Sai phạm đất đai ở Quán Sỏi (Hải Phòng): Cần có biện pháp xử lý mạnh hơn

Cách chỉ đạo của UBND TP Hải Phòng giải quyết, xử lý các tập thể, cá nhân sai phạm chưa thật kiên quyết. Dư luận đòi hỏi lãnh đạo TP có biện pháp mạnh hơn.

Biến đất nông nghiệp thành nhà ở

Khu đất này nguyên thủy là ao, có diện tích hơn 2,1 ha, thuộc tổ 4 khu Quán Sỏi do HTX nông nghiệp Dư Hàng Kênh (huyện An Hải cũ) quản lý. Năm 1995, HTX ký hợp đồng giao khoán cho bảy hộ thuộc xã Dư Hàng Kênh nuôi thả cá trong thời gian 10 năm. Ông Nguyễn Văn Liêm, chủ tịch UBND xã lúc bấy giờ tuy chỉ đồng ý cho ký hợp đồng trong 36 tháng nhưng đến tận bây giờ cũng không làm thủ tục thanh lý hay chấm dứt hợp đồng đối với bảy hộ này.

Cuối năm 1995, UBND xã Dư Hàng Kênh trình UBND huyện An Hải làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (viết tắt là GCN) cho 800 hộ xã viên, trong đó, có bảy hộ này, với mục đích sử dụng trồng cây hằng năm, thời hạn 20 năm (10-1993 – 10-2003).

Năm 1996, huyện An Hải có quyết định cấp GCN cho 784 hộ, bao gồm bảy hộ trên. Theo đó, hộ ông Vũ Hữu Chiên 2.721 m²; ông Phạm Quang Giang 4.514 m²; ông Phạm Quang Tuyên 4.222 m²; ông Nguyễn Văn Thìn 2.331 m²; ông Phạm Quang Thông 2.344 m²; ông Đỗ Hữu Lực 4.262 m² và bà Vũ Thị Nhu 623 m².

Qua kiểm tra, khẳng định nguồn gốc mảnh đất hơn 21 nghìn m² trên là đất nông nghiệp, thuộc quỹ đất công ích, do phường Dư Hàng Kênh quản lý, thuộc quy hoạch dải cây xanh. Theo Nghị định 64 – CP ngày 27-9-1993 của Chính phủ, các hộ dân sẽ không được cấp GCN cho những diện tích này. Việc xét cấp GCN của chính quyền sở tại cho bảy hộ này rõ ràng không đúng quy định vì đây là đất công ích. Sau đó, chỉ có GCN của bà Nhu bị huyện An Hải huỷ, còn lại sáu GCN do phường Dư Hàng Kênh tự tiện quản lý, không giao cho các hộ dân, cũng không báo cáo cấp trên để làm thủ tục thu hồi và huỷ bỏ, một việc làm rất sai và thiếu trách nhiệm.

Từ năm 2001 đến nay, tại khu vực này đã có bốn dự án triển khai, tổng diện tích bị thu hồi gần 4.200 m², còn lại hơn 16.800 m². Cũng từ khi có các dự án thu hồi đất, do chính quyền buông lỏng quản lý, các hộ đã tự ý san lấp, chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần diện tích đất cho một số đối tượng trung gian. Chưa dừng lại ở đó, các hộ này tiếp tục chuyển nhượng lại cho các hộ khác sử dụng sai mục đích, xây nhà trái phép trên đất nông nghiệp chưa chuyển đổi mục đích sử dụng, diễn ra đặc biệt nghiêm trọng trong khoảng thời gian sau năm 2005 trở đi.

Khi thanh tra vào cuộc đầu năm 2007, toàn bộ diện tích hơn 16.800 m² đã được biến thành khu đất bằng phẳng, có nhà ở, đường đi, điện chiếu sáng, các công trình đang xây dựng xen kẽ với lô đất trống. Từ chỗ là đất ao, các cơ quan chức năng gồm Sở Tài nguyên – Môi trường, UBND phường Dư Hàng Kênh đã “phù phép” biến diện tích gần 1.600 m² trở thành đất ao vô chủ; biến gần 3.400 m² thành đất trống đã san lấp, biến hơn 3.500 m² thành đất ở mà không có quyết định của cấp có thẩm quyền cho chuyển đổi mục đích sử dụng. Đây là việc cố ý làm trái quy định về quản lý đất đai của cơ quan chức năng, vô hình trung tạo điều kiện cho việc mua bán trái phép diện tích trên.

Việc chuyển nhượng và xây dựng nhà ở vẫn tiếp tục diễn ra tràn lan ngay cả sau thời điểm thiết lập bản đồ và hồ sơ địa chính năm 2005. UBND phường không những không có biện pháp xử lý ngăn chặn kịp thời, mà còn tạo điều kiện cho các hộ hoàn tất hồ sơ, nhằm hợp lý hoá hành vi sai phạm. Tại thửa số 23, có 11 hộ đã xây nhà từ một đến bốn tầng, trớ trêu thay, họ đều có bản trích thửa đo đất do phó chủ tịch UBND phường Nguyễn Văn Trường ký. Như vậy có thể thấy rõ, diện tích đất công ích do phường quản lý vẫn có sự chuyển nhượng trái phép với sự tiếp tay của chính quyền cơ sở.

Trong số 22 trường hợp đoàn thanh tra xác minh, 11 trường hợp trên được ông Trường ký trái phép và vượt thẩm quyền giấy trích đo đất hơn 1.650 m². Trong số các hộ này, một số hộ đã chuyển nhượng gần 2.000 m², thu hơn 2,3 tỷ đồng. Theo quy định tại biểu giá đất ở năm 2005 – 2006 của TP Hải Phòng, giá đất ở khu vực trên là 1,5 triệu đồng/m², nếu chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp thì sau khi trừ đền bù 60 nghìn đồng/m², các hộ đã gây thiệt hại cho Nhà nước hơn sáu tỷ đồng, chưa kể chi phí tạo mặt bằng. Diện tích ông Trường “phóng tay” ký liều tới hơn 1.650 m², tương đương gần 2,4 tỷ đồng.

Trong thời gian từ tháng 4 đến tháng 9-2006, tổ công tác trật tự đô thị của phường xử phạt hành chính các hộ, khắc phục bằng cách “yêu cầu các hộ xin cấp phép xây dựng”, việc xử lý này là không đúng, thậm chí có nội dung trái pháp luật, bởi rõ ràng đây là đất nông nghiệp có mục đích công ích, được quy hoạch làm dải cây xanh. Một số hộ còn tố giác khi họ xây dựng, phường xuống “xử lý”, họ phải nộp hai triệu đồng nhưng nhận biên lai ghi tiền phạt là 500 nghìn đồng.

Khi việc chuyển đổi trái phép này bị vỡ lở, ông Phạm Đắc Nghệ, chủ tịch UBND quận có báo cáo, vẫn nêu: Khu đất này được huyện An Hải (cũ) cấp GCN cho sáu hộ, chưa có quy hoạch gì, các hộ dân hoàn cảnh khó khăn xây nhà ở từ lâu và đề xuất không cưỡng chế, giữ nguyên hiện trạng. Sau đó, những báo cáo khác của phường có những nội dung không chuẩn xác, không đúng thực tế.

Cần xử lý mạnh hơn

Thanh tra TP đã kết luận: Sở Tài nguyên – Môi trường, UBND huyện An Hải (nay là An Dương) và quận Lê Chân đã thiếu tinh thần trách nhiệm trong quá trình triển khai nghiệp vụ, kiểm tra thẩm định khiến cho các hành vi sai phạm ngày càng nghiêm trọng. Còn chính quyền phường đã buông lỏng, thậm chí cố ý làm trái, tiếp tay cho sai phạm, để các hộ chuyển nhượng đất đai thu lợi bất chính, xây nhà trái phép phá vỡ quy hoạch.

Đồng thời, thanh tra cũng đề nghị TP có biện pháp kiên quyết lập lại trật tự quản lý khu đất này, nghiêm túc kiểm điểm và xử lý trách nhiệm, tài sản Nhà nước phải được thu hồi, cá nhân sai phạm phải được xử lý đúng pháp luật. Trong quá trình thanh tra, đã phát hiện UBND phường Dư Hàng Kênh và một số cá nhân có nhiều vi phạm pháp luật, tự ý chuyển nhượng đất công thu lợi bất chính, cố ý làm trái, giả mạo hồ sơ của một số cán bộ phường gây hậu quả rất nghiêm trọng, có dấu hiệu phạm tội, cần được chuyển sang cơ quan điều tra để xử lý theo đúng quy định của pháp luật.

Thông báo 243 của UBND thành phố Hải Phòng ngày 30-7 xử lý sau thanh tra vụ việc này, đánh giá vụ việc là “vi phạm nghiêm trọng Luật đất đai, quy định quản lý xây dựng cơ bản… cần được xử lý nghiêm minh và lập lại trật tự quản lý đất đai khu vực này”.

Trước vụ việc phức tạp này, UBND thành phố chỉ đạo quận Lê Chân phối hợp với các ngành đề xuất phương án quy hoạch, nhằm lập lại trật tự quản lý đất đai khu vực này; thu hồi và huỷ sáu GCN đã cấp sai; quản lý ngay diện tích hơn 12 nghìn m² đất đã san lấp chưa xác định được người chiếm giữ; đề xuất biện pháp xử lý các hộ vi phạm; làm rõ trách nhiệm và xử lý tập thể, cá nhân ở UBND phường mắc sai phạm. Đồng thời, quận tiến hành kiểm tra dự án nhà ở của Công ty Môi trường – Đô thị, nếu không khả thi thì báo cáo TP thu hồi… Các nội dung công việc trên hoàn thành trước ngày 31-10 tới, nếu đến lúc đó UBND quận Lê Chân và các ngành chức năng liên quan không xử lý nghiêm minh thì sẽ chuyển vụ việc cho cơ quan pháp luật xử lý theo quy định.

Rõ ràng, cách chỉ đạo này của UBND thành phố Hải Phòng thiếu sự kiên quyết và không dứt điểm. Hiện nay, UBND quận Lê Chân đã thành lập ban chỉ đạo xử lý vụ việc theo yêu cầu của thành phố, nhưng việc giải quyết rốt ráo vụ việc này lại nằm ngoài khả năng của UBND quận Lê Chân.

Các vụ tham nhũng đất đai ở Hải Phòng trước đó như Quán Nam, Đồ Sơn… đã cho thấy việc giao cho chính quyền cấp dưới xử lý vụ việc sai phạm về đất đai là hoàn toàn thiếu tính khả thi.