Yến sào - sản vật quý giá
Trong tự nhiên có rất nhiều loài chim yến, nhưng loài có tổ quý giá, được mệnh danh là vàng trắng, chính là chim yến Hàng, phân loài Germani, một phân loài đặc hữu phân bố chủ yếu tại các tỉnh ven biển miền trung và phía nam Việt Nam, từ tỉnh Quảng Bình đến Côn Ðảo (Bà Rịa - Vũng Tàu), Phú Quốc (Kiên Giang). Trong đó, Khánh Hòa là nơi tập trung số lượng quần thể đàn chim yến đảo thiên nhiên lớn nhất và phát triển ổn định nhất nước ta.
Giữa biển khơi nghìn trùng sóng vỗ, trên những vách đá cheo leo, hiểm trở, những sợi tơ từ nước dãi của loài chim yến kết hợp cùng các yếu tố địa hóa, các thành phần hóa học và khoáng vật phong phú là nền tảng làm giàu các nguyên tố đa vi lượng, tạo ra những tổ yến có giá trị dinh dưỡng đặc biệt, mang hương vị đặc trưng của biển đảo thiên nhiên. Theo các nhà nghiên cứu, tổ yến có nhiều thành phần dinh dưỡng quý hiếm và nhiều khoáng chất giúp bổ phổi, tăng cường hệ miễn dịch, đẩy nhanh quá trình tái tạo tế bào, giúp người bệnh nhanh hồi phục sức khỏe.
Tổ chim yến đảo thiên nhiên ở Khánh Hòa được đánh giá có chất lượng cao hàng đầu thế giới, trước đây chỉ dành cho những buổi yến tiệc trong cung đình, dành cho tầng lớp thượng lưu, nhưng nay sản phẩm yến sào đã có thể đến tận tay mọi tầng lớp người dân cả nước. Tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Khánh Hòa, hầu hết món quà người thân mang đến cho các bệnh nhân đang điều trị tại đây là những sản phẩm được chế biến từ nguyên liệu tổ yến thiên nhiên Khánh Hòa.
Nhờ tổ chức khai thác khoa học, đàn chim yến ở Khánh Hòa liên tục phát triển, vừa có ý nghĩa kinh tế vừa mang đậm tính nhân văn trong việc bảo tồn gien một loài chim quý, mang lại nhiều lợi ích cho con người. Sản lượng tổ yến theo đó cũng không ngừng tăng nhanh. Năm 2000, sản lượng thu hoạch tổ yến đảo thiên nhiên của Khánh Hòa đạt khoảng 2 tấn; hiện là gần 4 tấn. Thành quả đó là sự kết tinh bao công sức, trí tuệ, tâm huyết của nhiều thế hệ những người gắn bó với ngành nghề yến sào, như gia đình anh Võ Văn Cam, tính tới đời con của anh đã là bốn đời gắn bó cùng nghề.
Ðể thu hoạch tổ yến trên những vách đá dựng đứng, nguy hiểm, đòi hỏi những người thợ phải dẻo dai, có lòng dũng cảm, trí tuệ và yêu nghề. Trải qua bao thế hệ, những người thợ ở Công ty Yến sào Khánh Hòa đã rất thành thạo với công việc khai thác tổ yến. Qua thời gian, qua thử thách, họ luôn tìm cách nâng cao tay nghề, để một mặt bảo đảm tuyệt đối an toàn trong khai thác, mặt khác bảo đảm tổ yến khai thác được nguyên vẹn, đạt chất lượng cao.
Năm 1970, Tổ hợp tự quản yến sào Vĩnh Nguyên, Khánh Hòa được thành lập, công nhân nghề yến chính thức được quyền quản lý và khai thác yến sào tại các đảo trên địa bàn. Ðến năm 1990, Công ty Yến sào Khánh Hòa ra đời, làm nhiệm vụ quản lý, khai thác và kinh doanh các sản phẩm yến sào. Gần 30 năm phát triển, công ty hiện đang quản lý 33 đảo yến với 172 hang yến lớn nhỏ trải dài từ tỉnh Quảng Bình đến Côn Ðảo. Công ty đang nắm giữ việc khai thác yến sào từ các đảo yến thiên nhiên lớn nhất Việt Nam, chiếm sản lượng 85% của cả nước. Sản phẩm yến sào Khánh Hòa không những có mặt trên khắp đất nước ta mà còn xuất khẩu sang 21 nước trên thế giới, mang về doanh thu hơn 4.000 tỷ đồng mỗi năm và giải quyết việc làm cho gần 5.000 lao động.
Hiện nay, trong tình hình thời tiết ngày càng khắc nghiệt, diễn biến khó lường, để bảo vệ đàn chim yến, Công ty Yến sào Khánh Hòa tăng cường công tác tuần tra, kiểm tra; thực hiện đồng bộ các giải pháp kỹ thuật bảo vệ các hang, đảo, bảo đảm môi trường sinh thái và đời sống sinh học nhằm phát triển tốt quần thể đàn chim yến.
Công ty Yến sào Khánh Hòa đã dành nhiều thời gian, công sức nghiên cứu đặc điểm sinh học, tập quán đời sống của loài chim quý này. Và từ những kết quả nghiên cứu khoa học gắn với thực tiễn sản xuất, công ty từng bước thực hiện thành công việc ấp nở chim yến nhân tạo; nghiên cứu mô hình nuôi chim yến trong nhà; tạo tiền đề quan trọng phát triển nghề nuôi chim yến trong nhà ở Việt Nam - một nghề mới, nhiều triển vọng.
Cần quy hoạch đồng bộ nghề nuôi
Năm 2002, Công ty Yến sào Khánh Hòa phát hiện tại ngôi nhà có địa chỉ 155 Thống Nhất, TP Nha Trang có khoảng 15 cặp chim yến làm tổ, sinh sống. Công ty bắt tay nghiên cứu và khẳng định đó là loài chim yến có tên khoa học Aerodramus fuciphagus amechanus, có chất lượng tổ khá cao, và đặc biệt là chim có khả năng làm tổ suốt cả bốn mùa. Qua tiếp cận, Công ty Yến sào Khánh Hòa triển khai các giải pháp kỹ thuật; bí quyết ngành nghề giúp đàn chim ở đây phát triển nhanh chóng. Giữa thành phố Nha Trang ồn ã, náo nhiệt đã thấy ríu rít những đàn chim yến, một loài chim xưa nay quen sống ngoài đảo xa.
Ở Khánh Hòa, tháng tư hằng năm là mùa khai thác tổ yến đợt 1. Trước đây, khi vào mùa thu hoạch, tổ yến được gỡ khỏi vách đá, bỏ đi cả lượng trứng đang có trong tổ. Thực tế ấy khiến những người khai thác yến sào thuộc Công ty Yến sào Khánh Hòa đau xót, cứ trăn trở với những câu hỏi: Tại sao lại bỏ trứng đi, trong khi chúng ta đang rất cần nhân mạnh số lượng chim yến? Và, liệu chúng ta có thể ấp nở số trứng ấy, nuôi đến trưởng thành? Từ trăn trở đó, Thạc sĩ Lê Hữu Hoàng cùng cộng sự bắt tay thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh: "Bước đầu nghiên cứu ấp nuôi nhân tạo chim yến Hàng Aerodramus fuciphagus amechanus làm cơ sở khoa học cho việc phát triển đàn chim yến trong nhà ở Khánh Hòa". Ði sâu nghiên cứu đặc điểm sinh học của chim yến nuôi trong nhà Aerodramus fuciphagus amechanus; kỹ thuật ấp nuôi nhân tạo; phương pháp và kỹ thuật nuôi, cho chim tập bay, kích thích cho chim bay về nhà yến…, đề tài tập trung xây dựng nền tảng khoa học vững chắc để công ty thực hiện việc ấp nở và nuôi chim yến trong nhà. Và đây cũng là tiền đề quan trọng để hình thành và phát triển nghề nuôi chim yến trong nhà tại Khánh Hòa nói riêng cũng như trên cả nước nói chung.
Quy trình ấp trứng được thực hiện một cách khoa học, bài bản và chặt chẽ, ngay từ khâu ban đầu. Ðến nay, Công ty Yến sào Khánh Hòa thực hiện ấp trứng chim yến nở đã đạt tỷ lệ từ 90% trở lên.
Xây nhà cho chim yến ở, làm tổ, sinh con. Ý tưởng ấy được Công ty Yến sào Khánh Hòa ấp ủ, triển khai. Ðể xây dựng được những ngôi nhà yến đạt tiêu chuẩn là cả một quá trình nghiên cứu rất tỉ mỉ, công phu. Kỹ sư Lê Văn Tiến, Giám đốc Xí nghiệp xây dựng nhà yến, thuộc Công ty Yến sào Khánh Hòa cho biết, nhờ tính toán, thiết kế chuẩn cho căn nhà và các giải pháp kỹ thuật cho nên triển khai thực tế có kết quả ngay. Ðể tăng lượng chim yến, người nuôi phải thực hiện đồng bộ ba phương pháp phát triển quần thể chim yến gồm ấp nở nhân tạo; di đàn chim yến đến ngôi nhà mới xây dựng; dẫn dụ chim yến ngoài tự nhiên. Ðây là một quy trình phức tạp, đòi hỏi phải có sự tổ chức chu đáo, tỉ mỉ.
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Khánh Hòa Huỳnh Kỳ Hạnh đánh giá: Hiện nay, Công ty Yến sào Khánh Hòa đã làm chủ công nghệ ấp, nuôi nhân tạo chim yến; tạo nguồn chim giống chủ động và ổn định cho nhà yến; xây dựng quy trình phát triển đồng bộ về kỹ thuật nuôi chim yến trong nhà. Nguồn giống từ ấp nuôi nhân tạo chim yến được công ty di đàn tới nhà yến mới trong tỉnh Khánh Hòa và trên toàn quốc. Ðó là chưa kể công ty đã chủ động hoàn toàn giải pháp phát triển hang yến mới, đảo yến mới ở các tỉnh ven biển cả nước.
Trên mảnh đất vườn thật rộng ở khu vực Ngọc Thảo, phường Vạn Thắng, TP Nha Trang, trước đây gia đình chị Ðặng Thị Thu Hằng trồng trọt không hiệu quả. Năm 2008, chị quyết định xây dựng nhà nuôi chim yến. Áp dụng công nghệ của Công ty Yến sào Khánh Hòa, chỉ sau hai tháng, nhà nuôi chim yến của chị đã có đàn chim ở ổn định và bắt đầu làm tổ. Ðến nay, mỗi năm chị Hằng đã thu hoạch sản lượng từ 60 đến 90 kg tổ. Với giá hơn 30 triệu đồng/kg tổ yến nhà theo hợp đồng bao tiêu sản phẩm từ phía Công ty Yến sào Khánh Hòa, mỗi năm gia đình chị Hằng có thu nhập hàng tỷ đồng. Ðây là khoản thu nhập mơ ước đối với nhiều người dân.
Từ nhiều năm qua, không chỉ chuyển giao công nghệ nuôi chim yến cho người dân trên địa bàn Khánh Hòa, Công ty Yến sào Khánh Hòa đã mở rộng địa bàn ra nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước. Chúng tôi có dịp đến thăm ông Nguyễn Trung Quốc ở huyện Cần Giờ, TP Hồ Chí Minh, người rất thành công trong xây dựng nhà nuôi chim yến. Chỉ sau 5 năm, đàn chim ở đây đã phát triển tới cả chục nghìn con. Tại khu vực này, nhiều ngôi nhà yến mới do Công ty Yến sào Khánh Hòa chuyển giao công nghệ đang được hình thành.
Theo điều tra mới nhất của Công ty Yến sào Khánh Hòa, đến nay, cả nước có hơn 3.000 nhà nuôi chim yến ở 36 tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, việc quy hoạch xây dựng nhà nuôi chim yến ở một số địa phương chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều nơi phát triển ồ ạt, gây ảnh hưởng không tốt tới môi trường, đời sống người dân. Vì vậy, quy hoạch những khu vực phát triển làng nghề nuôi chim yến trong nhà đang là vấn đề được nhiều người quan tâm, cần được giải quyết rốt ráo.
Theo Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Yến sào Khánh Hòa Lê Hữu Hoàng, cần có nhiều giải pháp quan trọng về quy hoạch, cơ chế chính sách cụ thể giúp nghề nuôi chim yến ở Việt Nam phát triển đồng bộ; hướng tới giá trị vì lợi ích cộng đồng; bảo vệ môi trường sinh thái và phát triển bền vững; khai thác tốt tiềm năng nguồn lợi yến sào của quốc gia.
