Esports và cuộc chuyển mình thành ngành công nghiệp mới

Từng chỉ là sân chơi giải trí của một bộ phận giới trẻ, thể thao điện tử (Esports) tại Việt Nam đang dần khẳng định vị thế của lĩnh vực kinh tế hiện đại, có tổ chức, thị trường và hệ sinh thái riêng. Với khả năng tạo việc làm, thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới công nghệ và kết nối quốc tế, Esports đã trải qua hành trình ấn tượng, từ một trào lưu thành lĩnh vực công nghiệp văn hóa và kinh tế số đầy triển vọng.

1.Theo thống kê tại Vietnam GameVerse (Ngày hội Game Việt Nam) 2026, Việt Nam hiện có hơn 28 triệu người đã và đang tham gia các hoạt động giải trí điện tử, chiếm gần 30% dân số và trên 10 triệu người theo dõi Esports thường xuyên. Nhận định về vấn đề này, ông Hans Jagnow - Giám đốc Quan hệ Câu lạc bộ và Tuyển thủ của Esports Foundation (EF) đã khẳng định: Việt Nam hiện là một trong những thị trường Esports năng động nhất trên toàn cầu, nhờ vào thế hệ dân số trẻ am hiểu kỹ thuật số, có thế mạnh ở mảng trò chơi di động lẫn niềm đam mê sâu sắc với các tựa game Esports truyền thống.

Thể thao điện tử hấp dẫn vì tính cạnh tranh và gắn chặt với thói quen sống số như xem trực tuyến, tương tác mạng xã hội, tiêu thụ nội dung ngắn, theo dõi streamer, tham gia cộng đồng và biến sở thích thành một phần bản sắc cá nhân. Chính đặc điểm ấy khiến Esports tại Việt Nam có độ lan tỏa lớn, nhất là trong nhóm người trẻ và nhóm sinh viên, học sinh đang tìm kiếm những không gian thể hiện năng lực ngoài khung học thuật truyền thống.

Trong khi đó, từ các báo cáo thị trường, ngành Esports Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số mỗi năm. Với đà phát triển hiện nay, doanh thu toàn ngành được dự báo có thể đạt khoảng 10 triệu USD vào năm 2030. Một dự báo đầy tham vọng, nhưng có cơ sở nếu nhìn vào xu hướng tăng trưởng hiện tại: Ngành game Việt Nam - nền tảng của Esports - ước đạt doanh thu 1,66 tỷ USD trong năm 2025, với tốc độ tăng trưởng 9,77% mỗi năm và hướng tới mốc 2,42 tỷ USD vào năm 2029.

Theo bà Cao Thị Thu Phương - Tổng Thư ký Hội Thể thao điện tử giải trí Việt Nam (VIRESA), “chìa khóa” mở cánh cửa doanh thu 10 triệu USD đến từ ba yếu tố chính: Cộng đồng người trẻ am hiểu công nghệ, sự bùng nổ của thị trường game di động và hệ sinh thái Esports ngày càng hoàn thiện với sự phối hợp giữa nhà phát hành, câu lạc bộ và cơ quan quản lý. Đây là nền tảng để Esports phát triển thành một ngành kinh tế thể thao chuyên nghiệp và bền vững.

2.Bên cạnh sự phát triển về quy mô thị trường và cộng đồng, những kết quả đạt được trên đấu trường quốc tế đang cho thấy bước tiến đáng kể của thể thao điện tử Việt Nam. Trong nước, hệ thống giải đấu đã được xây dựng ngày càng bài bản và vận hành theo hướng chuyên nghiệp với nhiều sân chơi quy mô lớn, công nghệ hiện đại như Vietnam Championship Series, Đấu trường danh vọng, PUBG Mobile Pro League Vietnam, FVPL, FFWS SEA hay National Student Open Cup dành cho sinh viên... Trên đấu trường quốc tế, các đội tuyển Esports Việt Nam liên tục ghi dấu ấn tại các kỳ SEA Games và nhiều giải vô địch châu Á, góp phần nâng tầm vị thế của Việt Nam trên bản đồ Esports thế giới.

Trước đây, một trong những nút thắt lớn của Esports Việt Nam là sự thiếu hụt nguồn nhân lực vận hành có chuyên môn sâu. Khi quy mô ngành mở rộng, một đội tuyển không chỉ cần những game thủ giỏi bấm bàn phím, mà cần cả một bộ máy hậu cần chuyên nghiệp phía sau. Vì vậy, nếu hệ thống giải đấu là “sân thi đấu”, thì các trường đại học và cao đẳng đang dần trở thành “lò luyện” cho cả một hệ sinh thái nhân lực. Đây là mảng phát triển có lẽ ít được chú ý, nhưng lại mang ý nghĩa cấu trúc dài hạn.

Dấu mốc bắt đầu từ năm 2023 khi Trường đại học Công nghệ và Quản lý Hữu nghị tiên phong đưa Esports vào chương trình cao đẳng theo chuẩn BTEC của Vương quốc Anh, đào tạo các lĩnh vực từ chiến thuật, tổ chức giải đấu đến livestream. Rồi đến Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông mở chương trình đào tạo đại học chính quy đầu tiên ngành Thiết kế đồ họa Game. Sau đó, nhiều cơ sở giáo dục như Trường đại học Đại Nam, Trường đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, Trường cao đẳng Anh quốc BTEC FPT... tiếp tục mở các chương trình chuyên biệt, hướng tới đào tạo toàn diện nguồn nhân lực cho hệ sinh thái Esports, từ vận động viên, huấn luyện viên đến chuyên gia quản lý và tổ chức sự kiện.

3.Đến nay Esports Việt Nam đã đi một sải bước dài với cục diện hoàn toàn thay đổi khi không còn là giải trí đơn thuần, mà đã thiết lập một chuỗi giá trị kinh tế lớn mạnh bao gồm: Bản quyền truyềnx thông, tài trợ thương hiệu, sản xuất nội dung, kinh doanh thương mại và tổ chức sự kiện quy mô lớn.

Sự chuyển dịch này được minh chứng qua các ngày hội lớn như Vietnam GameVerse 2026. Lần đầu tiên, Việt Nam đăng cai giải thể thao điện tử SEA Esports Nations Cup (SNC) dành cho đội tuyển quốc gia với sự góp mặt của 87 vận động viên đại diện cho 11 quốc gia Đông Nam Á. Và cũng là lần đầu một hệ thống thi đấu Esports cấp quốc gia được thiết lập với cấu trúc và tiêu chuẩn thống nhất, đánh dấu cột mốc đối với thể thao điện tử khu vực.

Đặc biệt, từ một sự kiện kết nối, Vietnam GameVerse đã nâng tầm thành một ngày hội công nghiệp quốc gia, thu hút hàng trăm gian hàng công nghệ, các nhà phát hành lớn như VNGGames, VTC Game, Amanotes... cùng các đối tác toàn cầu như Google Play, Meta... Tại đây, Esports được định vị là lõi công nghệ thúc đẩy sự vươn lên của các giải pháp AI, đồ họa cao cấp và hạ tầng mạng viễn thông thế hệ mới.

BƯỚC NGOẶT TỪ CHÍNH SÁCH:

Tháng 5/2026, Cục Thể dục thể thao Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) và VTC Mobile ký kết Chiến lược phát triển thể thao điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030, đặt Esports vào vị trí một lĩnh vực được hoạch định bài bản, không còn là hoạt động cộng đồng. Định hướng này không phải ngẫu nhiên khi Chính phủ đã xác định game (trong đó có Esports) là một trong 6 ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm của Việt Nam. Theo thống kê của Google Play tại Vietnam GameVerse 2026, ngành game hiện không chỉ tạo doanh thu mà còn đóng góp hơn 500.000 việc làm, khẳng định vai trò ngày càng lớn trong nền kinh tế số.

Tuy nhiên, trong bức tranh tươi sáng vẫn còn nhiều khoảng trống cần lấp đầy. Theo các chuyên gia, hành lang pháp lý hiện còn phân tán giữa nhiều cơ quan quản lý, chưa có đầu mối điều phối thống nhất. Bên cạnh đó, những vấn đề về sức khỏe như chấn thương cổ tay, mắt, cột sống hay áp lực tâm lý kéo dài trong quá trình thi đấu chuyên nghiệp vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Một thực tế đáng chú ý là tuổi nghề của tuyển thủ Esports thường chỉ kéo dài đến khoảng 23-25 tuổi, ngắn hơn nhiều so với các môn thể thao khác. Điều này đặt ra yêu cầu về các chương trình đào tạo và định hướng nghề nghiệp, giúp người trẻ có thể thích ứng sau khi kết thúc sự nghiệp thi đấu. Ngoài ra, nguy cơ cá cược trái phép và dàn xếp tỷ số đang gây nhiều lo ngại trên thế giới cũng là thách thức mà Việt Nam cần chủ động phòng ngừa.

Sau hành trình dài phát triển, Esports đã vượt xa khuôn khổ của một trào lưu giải trí để từng bước chuyển mình thành lĩnh vực kinh tế thể thao hiện đại. Cách tiếp cận đã thay đổi từ khai thác người chơi sang phát triển hệ sinh thái toàn diện, từ đào tạo nhân lực đến cơ hội nghề nghiệp. Đó cũng là nền tảng để Esports Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, chuyên nghiệp và bền vững hơn.