“Nóng” vấn đề người nước ngoài nhận con nuôi

Người nước ngoài nhận con nuôi phải nộp 5 loại phí

Các ý kiến của đại biểu Quốc hội đều cho rằng nên quy định chặt chẽ vấn đề người nước ngoài nhận con nuôi Việt Nam, không để kẽ hở để xảy ra nạn môi giới, mua bán trẻ em ra nước ngoài.

Nghiên cứu kinh nghiệm của một số nước trong khu vực như Philippines, Trung Quốc, Thái-lan, Ấn Độ, Hàn Quốc... cho thấy các nước này, khi giải quyết việc nuôi con nuôi nước ngoài đều có thu một khoản tiền để chi phí cho việc giải quyết nuôi con nuôi là khoảng 4.000-7.000 USD cho một trường hợp và được chi cho việc chăm sóc trẻ em ở cơ sở nuôi dưỡng, hoạt động tác nghiệp của các cơ quan chuyên môn trong giải quyết nuôi con nuôi quốc tế, các dịch vụ liên quan. Công ước La Hay năm 1993 cũng cho phép thu để chi trả những phí tổn và chi phí bao gồm cả lệ phí chuyên môn vừa phải cho những người có liên quan trong việc nuôi con nuôi.

Vì vậy, điều 12 dự thảo luật đã quy định người nhận nuôi con nuôi phải nộp lệ phí đăng ký nuôi con nuôi theo quy định của pháp luật. Người nước ngoài không thường trú tại Việt Nam nhận con nuôi là người Việt Nam, ngoài chi phí trên còn phải trả 5 loại phí khác.

Tuy nhiên, các đại biểu Nguyễn Minh Thuyết (Lạng Sơn), Nguyễn Thị Thanh Huyền (Phú Thọ), Trần Thị Hoa Ry (Bạc Liêu)... đều cho rằng có những loại phí không nên thu của người nước ngoài chi phí nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ khi được giới thiệu làm con nuôi đến khi hoàn thành thủ tục giao nhận con nuôi và thù lao hợp lý cho nhân viên của cơ sở nuôi dưỡng. Nên thu của người nước ngoài một khoản ký quỹ để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thông báo tình hình phát triển của con nuôi trong ba năm.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Kim Thúy (Đà Nẵng), việc quy định các chi phí người nước ngoài phải trả cần chặt chẽ để ngăn chặn nạn mua bán trẻ em. Nên xem lại có cần phải thu các chi phí lập hồ sơ của người được giới thiệu làm con nuôi, xác minh nguồn gốc của người được giới thiệu làm con nuôi, thẩm định hồ sơ của người xin nhận con nuôi không, khi đó là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng. Theo bà Thúy, không nên quy định chi tiết các chi phí phải trả mà nên quy định tối đa chi phí là bao nhiêu.

Ngoài ra, theo đại biểu Nguyễn Minh Thuyết, khái niệm nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài rất rộng, bao hàm cả người nước ngoài nuôi con nuôi Việt Nam và người Việt Nam nhận con nuôi nước ngoài. Nhưng trong dự thảo luật mới quy định người nước ngoài nuôi con nuôi Việt Nam phải nộp phí.

Dễ dãi trong quản lý người nước ngoài khi đã nhận con nuôi

Điều 39 của dự thảo quy định trong thời hạn ba năm, kể từ ngày giao nhận con nuôi, cha mẹ nuôi có trách nhiệm thông báo sáu tháng một lần cho Bộ Tư pháp và Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước nơi con nuôi cư trú về tình trạng sức khỏe, thể chất, tinh thần, sự hòa nhập của con nuôi với cha mẹ nuôi, gia đình, cộng đồng.

Tuy nhiên, đại biểu Hoàng Thương Lượng (Yên Bái) cho rằng thời gian như vậy chưa hợp lý, khoảng thời gian 6 tháng thông báo một lần là quá lâu.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Thanh Huyền (Phú Thọ), quy định này quá dễ dãi, không an toàn cho trẻ em được gửi ra nước ngoài làm con nuôi. Bà Thanh Huyền cho rằng cần quy định chặt chẽ hơn để tránh cho trẻ em bị lợi dụng, xâm hại. Sau ba năm đầu, mỗi năm phải thông báo một lần.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry tỏ ra đồng tình với đại biểu Thanh Huyền khi cho rằng, thông báo tình hình nuôi con nuôi khá quan trọng để cơ quan chức năng theo dõi khi trẻ em được người nước ngoài nhận về nuôi, nhưng quy định này không chặt chẽ, kẻ xấu có thể lợi dụng trẻ em phục vụ quyền lợi riêng của họ. Nếu người nước ngoài nhận trẻ sơ sinh, thì hết thời hạn 3 năm trẻ còn quá bé, chưa tự bảo vệ được mình, vì thế cần quy định phải thông báo tình hình cho đến khi trẻ tròn 16 tuổi. Ngoài việc thông tin còn phải có hình ảnh để chứng minh trẻ được nhận nuôi phát triển tốt.

Trách nhiệm của cơ quan Nhà nước, theo bà Hoa Ry, không chỉ nhận thông tin một chiều mà còn phải kiểm tra thông tin, tốt nhất là nên bắt buộc người nước ngoài ký quỹ như quan điểm của đại biểu Nguyễn Minh Thuyết.

Ngoài ra, nguyên tắc “chỉ cho làm con nuôi nước ngoài khi không thể tìm được gia đình thay thế trong nước” được quy định trong dự thảo cũng bị nhiều đại biểu phản đối. Đại biểu Nguyễn Minh Hồng (Nghệ An) cho rằng, quy định như thế là không hợp lý, không bình đẳng, bởi vì trên thực tế nhiều con nuôi nước ngoài đã thành đạt, trở thành chính khách lẫy lừng. Cũng theo ông Hồng, vấn đề cốt lõi là làm sao tránh cho trẻ không bị lợi dụng, xâm hại và có được người nuôi dưỡng, chăm sóc tốt, không phân biệt trong hay ngoài nước.

Về vấn đề này, đại biểu Trần Thị Quốc Khánh (Hà Nội) cho rằng nguyên tắc này tạo ra sự bất lợi cho Việt Nam. Nếu ở một quốc gia có số trẻ em Việt Nam được người nước ngoài nhận con nuôi quá đông thì họ sẽ nghĩ gì. Theo bà Quốc Khánh, nên thay thế quy định này thành nguyên tắc “bảo đảm cho trẻ em có nơi chăm sóc tốt nhất”.

Theo Bộ trưởng Tư pháp Hà Hùng Cường, đây là một nguyên tắc quan trọng, được thể hiện trong luật pháp và tập quán quốc tế, vì với trẻ em, không có môi trường nào tốt hơn nơi trẻ đã sinh ra, chỉ thay thế môi trường cho trẻ em ở nước ngoài khi không có người trong nước nhận nuôi.

Nuôi con nuôi ở khu vực biên giới: Chính phủ quyết định!

Dự thảo Luật lần này được chỉnh lý theo hướng tiếp tục giao Chính phủ căn cứ vào các quy định của Luật và tình hình thực tế để quy định việc giải quyết nuôi con nuôi giữa công dân Việt Nam với công dân của nước láng giềng thường trú ở khu vực biên giới. Bởi vì, nuôi con nuôi ở khu vực biên giới là vấn đề phức tạp, liên quan đến một số nước có chung đường biên giới với nước ta, đến vấn đề dân tộc, tôn giáo, phong tục của đồng bào dân tộc thiểu số, đặc biệt là việc thực hiện chính sách, pháp luật về dân số của Việt Nam cũng như của các nước láng giềng. Vấn đề này đang được Luật hôn nhân và gia đình quy định giao Chính phủ hướng dẫn thi hành.

Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu cho rằng đây là một vấn đề nhạy cảm. Theo đại biểu Hoàng Thương Lượng, Chính phủ nên đàm phán thỏa thuận với các nước láng giềng trong việc người Việt Nam nhận trẻ em nước láng giềng và nước láng giềng nhận trẻ em Việt Nam làm con nuôi.

Theo đại biểu Tống Văn Thoóng (Lai Châu), hiện chưa có quy định nào về thủ tục nuôi con nuôi ở biên giới đăng ký như thế nào, nên địa phương hết sức lúng túng, đa số do lực lượng biên phòng giải quyết. Theo ông Thoóng, Quốc hội nên đưa ra quy định khung chặt chẽ để Chính phủ quy định chi tiết. Các vùng biên giới mỗi nơi có một phong tục tập quán, cách nhận con nuôi khác nhau. Vì thế, những quy định khung đó, không loại trừ yếu tố liên quan tình hình an ninh chính trị biên giới.

Gay gắt hơn, đại biểu Nguyễn Minh Thuyết nói: “Không nên có vấn đề gì phức tạp lại dồn cho Chính phủ. Nếu giao Chính phủ đề nghị cần phải để Chính phủ báo cáo thường xuyên, không nên buông xuôi”. Ông Thuyết đề nghị chọn một trong hai hướng: quy định khu vực biên giới không được phép nuôi con nuôi, khu vực được nuôi thì phải nộp chi phí theo quy định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài.

HỒNG VÂN