Giống “Hồng Ngọc Óc Eo” của "Hai lúa"
Ở thị trấn Óc Eo, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang, nông dân Danh Văn Dưỡng (Hai Dưỡng) năm nay đã hơn 60 tuổi lại được nhiều người biết đến bởi ông đã tự mày mò, tạo ra những “viên Hồng ngọc” quý giá trên vùng đất Phù Nam xưa nổi tiếng một thời.
Vào khoảng giữa năm 2007, một người bạn đã đến tặng ông vài chục hạt lúa lạ được lai tạo từ ba thứ giống có nhiều đặc tính tốt: Jasmine, OM 3536 và Tàu Binh đỏ với hy vọng người nông dân đam mê lai tạo lúa giống này sẽ cho ra đời giống lúa mới tốt hơn...
Tuy nhiên do lúa giống còn trong giai đoạn phân ly nên ông Dưỡng chỉ chọn được hơn 10 hạt để giống.
Nhưng, ở khu vực chỉ quen với đồng đất dãi dầm, việc ông Dưỡng – một Hai lúa chính hiệu, mặc dù đã từng qua các khóa đào tạo về lai tạo lúa giống, bắt tay nghiên cứu lai tạo giống lúa mới đã khiến không ít người lời ra tiếng vào trong cùng xóm ấp.
Sau giai đoạn từ cây mạ đến lúc thu hoạch, kết quả lai giữa giống lúa mới với giống lúa giàu chất sắt là OM 4926 đã xuất hiện nhiều chủng loại. Cây gốc đỏ, cây gốc trắng, cây lá đứng, cây lá von, làm cho ông cứ thở dài. Thế nhưng, ông quyết theo đuổi đến cùng khi tiếp tục những bông lúa vượt trội để lai tiếp với giống HD 1, HD 4 và OM 4926.
Hai tổ hợp lai được ông tiến hành song song: Một là lai giữa HD 1- OM 4926, hai là lai giữa HD 4- lúa đỏ chọn ra từ dòng lai đầu tiên. Sau quá trình lai kép qua nhiều giai đoạn, kết quả cuối cùng đã cho ra đời giống lúa lai có gạo màu đỏ hồng, mùi thơm đặc trưng và đậm hơn OM 4926.
Và dòng lai thuần của thế hệ thứ hai này còn làm ông Dưỡng “nở mày, nở mặt” khi cho năng suất đến 9 tấn/ha trong vụ đông-xuân 2010 và hạt gạo vẫn giữ màu đỏ hồng, mùi thơm đậm hơn cả Jasmine. Cũng từ đó, tên địa danh và đặc tính vượt trội đã được ông đặt tên cho đứa con tinh thần của mình là Hồng Ngọc Óc Eo (HNOE).
Sau gần bảy năm chờ đợi, đến nay, ông Danh Văn Dưỡng đã có được giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu cho giống lúa Hồng Ngọc Óc Eo 1, 2, 3 của mình, do Cục Sở hữu trí tuệ, bộ Khoa học và Công nghệ công nhận. Đó là cả một quá trình mày mò, nghiên cứu và không ngừng sáng tạo của người nông dân Khơme này.
Xác lập chuỗi giá trị gạo thơm Sóc Trăng
Sau những trăn trở, ấp ủ, các nhà khoa học đã cho ra đời giống lúa mới giới thiệu ở Hội chợ.
Khi đến Sóc Trăng, một trong những đặc sản mà du khách muốn mang về là gạo thơm. Người xây đắp cho thương hiệu này chính là kỹ sư Hồ Quang Cua hiện là Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng.
Đầu thập niên 90, Sóc Trăng còn là một tỉnh nghèo, kinh tế chưa phát triển. Lúc đó, những kỹ sư trồng trọt lội đồng cùng với bà con nông dân đã cảm nhận được nhu cầu bức bách trước mắt là làm sao có được giống lúa thích nghi vùng nước lợ và cận nước lợ. Từ tâm huyết ấy, năm 1991 nhóm cán bộ ngành nông nghiệp Sóc Trăng đã bắt tay vào việc chọn tạo lúa thơm ở Sóc Trăng và gần 20 năm sau lần lượt các giống lúa của Sóc Trăng (ST) ra đời.
Nhóm cán bộ kỹ thuật nông nghiệp tỉnh Sóc Trăng thời đó gồm Huỳnh Quang Tín, Nguyễn Anh Tuấn và Kỹ sư Hồ Quang Cua. Giai đoạn 1991-1997 là quá trình chọn tạo khởi đầu từ việc trồng và so sánh tập đoàn lúa mùa thơm địa phương với Khao Dawk Mali 105. Kết quả là đã chọn được KDM105 để phát triển vùng nước lợ Vĩnh Châu với quy mô lúc cao nhất được 5.000 ha và đến năm 1997 nhận được nguồn VĐ20 từ ngoài miền Bắc chuyển vào.
Sang giai đoạn 2 (1997-2002) tiếp tục sưu tập tuyển chọn, đến năm 2001, từ giống VĐ20 phát hiện một dòng biến dị tự nhiên, đặt là ST3. Giống ST3 được trồng thử nghiệm lên đến hàng vạn ha từ nam chí bắc và duy trì ở vùng ven biển. Từ năm 2003 đến 2007 là giai đoạn đạt nhiều thành tựu với các nhóm thanh lọc từ biến dị tự nhiên hoặc sưu tầm chọn lọc lại.
Hàng loạt giống ST mới ra đời như ST5; ST8. Bên cạnh đó nhóm còn chủ động tổ chức lai đã tạo được các giống lúa có phẩm chất cao cấp như ST16, ST19, ST20, ST21. Riêng ST20, cho hạt gạo thon dài, cơm mềm dẻo, thơm hương dứa và hương cốm.
Đến nay, Sóc Trăng có nhiều vùng trồng lúa thơm nổi tiếng ngon cơm với khoảng 100 nghìn ha. Những năm gần đây, các giống lúa ST được nông dân lựa chọn canh tác ngày càng nhiều do chất lượng gạo mang lại giá trị lợi nhuận cao.
Theo kỹ sư Hồ Quang Cua, gạo thơm ST20 và ST21 là gạo thơm cao cấp, rất được người tiêu dùng trung lưu thành thị ưa chuộng, bán được giá cao, nội địa bình quân 1 USD/kg, xuất khẩu tới 900 USD/tấn, như vậy là gạo Việt Nam bắt đầu cạnh tranh được với gạo thơm cao cấp của Thái-lan.
Kỹ sư Hồ Quang Cua (đeo kiếng) trong một lần hướng dẫn thăm cánh đồng gieo sạ với giống ST.
Mong ước cuối cùng của ông Cua là việc xác lập quan hệ sản xuất mới mang tính bền vững cho chuỗi giá trị, và gạo thơm Sóc Trăng sẽ có ngày được nâng lên thành thương hiệu gạo Việt Nam trên thương trường thế giới”.
Hạt ngọc vàng Vibigaba
Tại Việt Nam, công ty Cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang là đơn vị đầu tiên nghiên cứu thành công và đưa vào sản xuất loại gạo mầm với thương hiệu Vibigaba. Đây một bước tiến quan trọng của ngành lúa gạo trong nước khi lần đầu tiên nghiên cứu và sản xuất thành công một sản phẩm gạo thuần Việt có hiệu quả cao trong việc phòng và hỗ trợ điều trị các chứng bệnh nguy hiểm như tiểu đường, cao huyết áp một cách hiệu quả
Tại vùng nguyên liệu lúa gạo Vĩnh Bình, tỉnh An Giang, gạo Vibigaba được sản xuất theo quy trình kỹ thuật chặt chẽ, truy xuất được nguồn gốc. Vibigaba có nguồn gốc từ giống lúa thơm hạt dài đặc chủng BN1, AGPPS 103 do đơn vị này sản xuất. Sau khi xay xát, gạo lức được lên men trong điều kiện thích hợp để các enzyme trong hạt gạo được kích hoạt tạo nhiều chất dinh dưỡng mà đặc biệt trong số đó chính là hoạt chất Gaba hàm lượng cao (150ppm – 200ppm). Đây là điều đặc biệt, không phải nơi nào cũng trồng lúa và hạt gạo có được hàm lượng như vậy.
PGS-TS Dương Văn Chín, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu nông nghiệp Định Thành nhấn mạnh: Sau khi có hạt lúa thì chúng tôi trồng trong vùng nguyên liệu có kiểm soát. Tức là các khâu đều theo quy trình. Đặc biệt, lực lượng kỹ thuật ở cơ sở bảo đảm việc trồng lúa này không có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong hạt lúa nguyên liệu.
Hạt ngọc vàng Vibigaba.
Mới đây, trong một kết quả nghiên cứu thực nghiệm lâm sàng, Bác sĩ Lương Lễ Hoàng, Trung tâm Oxy cao áp TP Hồ Chí Minh đã đưa kết luận hiệu quả của gạo mầm Vibigaba trong việc hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường. Hoạt chất Gaba có trong gạo mầm Vibigaba giúp ổn định đường huyết nhờ tác dụng kép, vừa tối ưu hóa hoạt tính của nội tiết tố insulin của tụy tạng, vừa không tăng đường huyết sau bữa ăn do chỉ số đường huyết trong gạo nẩy mầm ở mức trung bình thấp.
Sản phẩm gạo mầm Vibigaba được đông đảo người tiêu dùng Việt Nam đón nhận và đánh giá cao. Qua đó, hứa hẹn sẽ góp phần nâng cao giá trị lúa gạo Việt. Đây cũng chính là một trong những sản phẩm tiêu biểu từ “chuỗi giá trị hạt gạo” mà công ty Cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang đang thực hiện, với mục tiêu nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam.
Trăn trở tạo dựng thương hiệu
Có thể nói, ở từng nơi, từng vùng, việc thực hiện lai tạo thành công những giống lúa mới đã góp phần tạo nên danh tiếng cho hạt gạo Việt Nam. Tuy nhiên, nhìn trên tổng thể, việc hướng đến xuất khẩu lúa gạo Việt Nam với một thương hiệu mạnh vẫn còn là điều hướng đến.
Theo các chuyên gia, mặc dù đứng nhất nhì thế giới về xuất khẩu gạo, song vị trí này chưa thật bền vững vì sự bấp bênh trong thu nhập của người làm ra lúa gạo. Bên cạnh đó, chất lượng của sản phẩm chưa cạnh tranh được trên thị trường thế giới.
Hiện năng lực cạnh tranh của hạt gạo Việt Nam vẫn còn thấp, còn thua về giá trị thương phẩm so với gạo của Thái-lan, vì thế mức giá trung bình bán trên thị trường luôn thấp hơn từ 100-200 USD/tấn.
Lời giải về giá cho hạt gạo cũng cần phải được tính toán. Cần phải xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam để khẳng định giá trị hạt gạo. Mà điều này thì người nông dân không thể tự làm mà cần sự chung tay của các nhà khoa học về giống, các doanh nghiệp về thị trường, bao tiêu sản phẩm, các ngân hàng trong cung cấp vốn tín dụng ưu đãi. Cơ chế, chính sách hợp lý sẽ thúc đẩy đầu tư tư nhân tăng lên trong lĩnh vực lúa gạo, tăng nhiều doanh nghiệp kinh doanh trong nông nghiệp theo hướng xây dựng những cánh đồng mẫu lớn để triển khai công nghiệp hóa.
Song, để giải quyết tình trạng giá xuất khẩu gạo giảm, trước hết cần rà soát, tính toán lại để định hướng phát triển sản xuất lúa gạo theo hướng phải căn cứ vào nhu cầu thị trường xuất khẩu cả về số lượng, chất lượng, chủng loại, mùa vụ để có định hướng chỉ đạo sản xuất phù hợp.
Để làm được điều đó, Việt Nam phải có chiến lược thương mại hóa sản phẩm theo nguyên tắc bắt đầu từ hạt lúa. Có nghĩa là, doanh nghiệp phải đầu tư vùng nguyên liệu với những hạt giống tốt, được thị trường chấp nhận từ khi gieo sạ, thu hoạch cho đến lúc chế biến thành phẩm. Khi có được “chữ tín” với khách hàng sẽ trở thành thương hiệu mạnh trên thị trường trong và ngoài nước.
| “ĐBSCL được xem là vựa lúa lớn nhất nước, cũng là địa phương chủ động trong xuất khẩu gạo (chiếm 2/3 lượng gạo xuất khẩu cả nước) với diện tích trên 3,3 triệu ha, chiếm 50,13% diện tích lúa cả nước, cung cấp sản lượng lúa chiếm gần 52% cả nước”. “Muốn có thương hiệu đích thực, chất lượng hạt gạo phải biểu hiện thống nhất theo một chuẩn mực mà người tiêu dùng chấp nhận”- GS.TS Bùi Chí Bửu, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam đã khẳng định như vậy. |
