Nhiều người “tránh” đăng ký nuôi con nuôi thực tế

77% trường hợp nuôi con nuôi thực tế chưa đăng ký

Theo kết quả rà soát và thống kê tại 48 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương của Cục Con nuôi (Bộ Tư pháp), tính đến tháng 11-2013 có 5.236 trường hợp nuôi con nuôi thực tế; trong đó có 4.067 trường hợp đủ điều kiện theo luật định, 1.169 trường hợp không đáp ứng đủ điều kiện.

Từ ngày 1-1-2011 đến nay, số trường hợp con nuôi thực tế được đăng ký là 1.226 trường hợp (chiếm 23% số lượng các trường hợp đăng ký nuôi con nuôi thực tế). Số trường hợp nuôi con nuôi thực tế chưa đăng ký là 3.808 trường hợp.

Nguyên nhân chủ yếu của tình trạng này là do có khó khăn về hồ sơ giấy tờ (chiếm 1.038 trường hợp). Các giấy tờ hay thiếu là giấy khai sinh của con nuôi, giấy kết hôn, chứng minh thư nhân dân.

Mặc dù nghị định hướng dẫn thi hành Luật Nuôi con nuôi đã có quy định hết sức đơn giản về hồ sơ đăng ký nuôi con nuôi thực tế song tại một số địa phương, nhiều người xin trẻ ở nơi khác về nuôi mà không báo với chính quyền địa phương, không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc, nhân thân của trẻ nên không thể đăng ký việc nuôi con nuôi. Một số trường hợp đã hợp thức hóa con nuôi thành con đẻ khi đăng ký khai sinh, nhập hộ khẩu và các giấy tờ khác đều ghi quan hệ là “con đẻ”.

Bên cạnh đó trong rất nhiều trường hợp không đăng ký nuôi con nuôi thực tế vì cha mẹ nuôi không muốn, Con số này là 1.824 trường hợp (chiếm 47,8% tổng số trường hợp không đăng ký).

Theo đại diện Sở Tư pháp Hà Nội, trong số 818 trường hợp nuôi con nuôi thực tế đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của Luật thì có tới 605 trường hợp (chiếm 74%) cha mẹ nuôi/con nuôi không muốn đăng ký, phần lớn tập trung ở các huyện ngoại thành và một số ít quận ven đô.

Tâm lý chung của người Việt thường e ngại, không muốn công khai mối quan hệ cha mẹ nuôi và con nuôi. Họ muốn giữ bí mật để mong tạo sự yên ổn, tránh mặc cảm của trẻ nhận làm con nuôi. Điều này tạo nên một trong những thách thức không nhỏ trong việc đăng ký nuôi con nuôi nói chung và con nuôi thực tế nói riêng ở nước ta. Đây cũng là mâu thuẫn cơ bản giữa nhận thức xã hội và quy định của pháp luật về nuôi con nuôi.

Khuyến khích, vận động người dân đi đăng ký

Luật Nuôi con nuôi có một quy định hết sức ưu việt là cho thời hạn năm năm để thực hiện việc đăng ký nuôi con nuôi thực tế đối với việc nuôi con nuôi trước ngày Luật có hiệu lực mà chưa đăng ký. Điều này giúp cho quan hệ nhận nuôi con nuôi trên thực tế có hiệu lực pháp lý trước các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi mối quan hệ này phát sinh.

Bộ Tư pháp phấn đấu hoàn thành cơ bản công tác đăng ký nuôi con nuôi thực tế trước tháng 6-2015. Tuy nhiên, đã gần hết ba năm mà kết quả triển khai đăng ký nuôi con nuôi thực tế còn rất khiêm tốn.

Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ mới có 1226/5236 trường hợp nuôi con nuôi thực tế được đăng ký trước cơ quan có thẩm quyền. Trong khi đó thời hạn đăng ký nuôi con nuôi thực tế chỉ còn chưa đầy hai năm.

Bộ Tư pháp yêu cầu các cơ quan liên quan bảo đảm bí mật các thông tin về cá nhân và tôn trọng ý chí, nguyện vọng và quyền lợi của người dân trong việc đăng ký nuôi con nuôi thực tế. Bên cạnh đó tăng trường tuyên truyền, vận động để người dân tự nguyện đăng ký, không cưỡng ép, bắt buộc.

Một số địa phương kiến nghị, đối với trường hợp cha mẹ nuôi có nguyện vọng đăng ký nuôi con nuôi thực tế nhưng muốn giữ bí mật, không để con nuôi (trên chín tuổi) ký vào tờ khai đăng ký nuôi con nuôi thực tế, các cơ quan tư pháp có thể được xử lý linh hoạt hơn.

Khi hai bên đã phát sinh quan hệ chăm sóc nuôi dưỡng giáo dục như cha mẹ và con trước khi đăng ký nuôi con nuôi và trước khi trẻ đủ 9 tuổi thì cũng không bắt buộc con nuôi phải ký điểm chỉ vào tờ khai nhằm bảo đảm sự phát triển bình thường về mặt tâm lý của con nuôi.

Theo Cục con nuôi, Bộ Tư pháp, hiện còn rất nhiều trường hợp con nuôi chưa có đăng ký khai sinh do việc nuôi con nuôi thực tế chưa được đăng ký. Vì thế nếu các bên đủ điều kiện nuôi con nuôi thực tế thì UBND cấp xã có thể tiến hành đồng thời việc đăng ký nuôi con nuôi thực tế và đăng ký luôn khai sinh cho trẻ.

Điều này sẽ thúc đẩy người dân đi đăng ký nuôi con nuôi thực tế, bảo đảm quyền lợi của trẻ được nhận nuôi.