Khám phá tinh thần Việt
Thực ra Nguyên Lê đã hợp tác với nhiều nghệ sĩ Việt Nam để làm âm nhạc, ông kể, có nghệ sĩ đến Pháp tìm ông, ấy là năm 1996. Nguyên Lê làm CD đầu tiên với chất liệu âm nhạc truyền thống Việt Nam có tên: Tales from Việt Nam (Những câu chuyện kể từ Việt Nam), do ca sĩ Hương Thanh hát những bài dân ca Việt trên không gian nhạc jazz thể nghiệm. CD này đã giành nhiều giải thưởng danh giá do các tạp chí chuyên về âm nhạc của thế giới bình chọn. Ấn phẩm này cũng từng “trở về” Việt Nam, theo đường “xách tay”. Thời kỳ ấy, nhà nhà, người người đang cuốn vào công cuộc làm ăn kinh tế, đổi mới nên việc quan tâm đến nghệ thuật hay âm nhạc chưa sát sao như bây giờ. Vậy mà trong giới âm nhạc, Tales from Việt Nam cũng tạo cơn sốt. Bởi nó lạ, bởi chẳng mấy ai có thể ngờ âm nhạc truyền thống Việt Nam với những âm hưởng đàn cò, tranh, sáo, nhị…lại có thể kết hợp với thứ âm nhạc jazz thời thượng của châu Âu, nghe đàng hoàng mà lôi cuốn đến lạ kỳ.
Sau Tales from Việt Nam, ngoài việc gắn bó với cây ghi ta điện, Nguyên Lê biết đánh thêm đàn bầu.
Cũng từ đó, cái tên Nguyên Lê trở thành thần tượng của nhiều nghệ sĩ Việt Nam, đặc biệt là những giọng ca trẻ luôn có khát khao thể nghiệm trên con đường âm nhạc của mình, được hợp tác với Nguyên Lê.
Nhạc sĩ Nguyên Lê.
Nhưng cũng bẵng đi ngần ấy thời gian, đấy là từ cuối những năm thập kỉ 90 cho đến năm 2012, cái tên Nguyên Lê mới “hot” trở lại, khi ca khúc Chiếc khăn Piêu do chàng ca sĩ quai quái Tùng Dương thể hiện hết sân khấu trong Nam ngoài Bắc. Đặc biệt là trên sân khấu chương trình Bài hát yêu thích, Chiếc khăn Piêu gắn với tên tuổi của ba con người làm âm nhạc tài danh và đang trên đà khẳng định tài danh: Nhạc sĩ Doãn Nho - người sáng tác ca khúc, nhạc sĩ Nguyên Lê - người phối khí làm mới ca khúc và chàng ca sĩ Tùng Dương - đại diện cho thế hệ làm âm nhạc trẻ. Trong 12 tháng của cuộc đua bình chọn Bài hát yêu thích, Chiếc khăn Piêu chiếm trọn già nửa quãng đường sự yêu mến của khán giả, và sau chiến thắng Bài hát yêu thích 2012, dư âm của nó còn kéo dài đến vài tháng đứng đầu bảng xếp hạng sau đó, trong năm 2013.
Nhắc đến Nguyên Lê, ông là một tên tuổi đẳng cấp thế giới của dòng nhạc world music hiện đại, đã làm nhạc jazz thể nghiệm theo cách dị biệt: tổ chức âm nhạc trên chất liệu truyền thống của các vùng miền từ Trung Đông, Caribea, Đông Âu, Bắc Phi.
Trong những chuyến viễn du bằng âm nhạc đến “tận cùng của thế giới” như thế, Nguyên Lê đã nhiều lần dắt người nghe khám phá tinh thần Việt Nam qua những điệu thức dân ca được hồi sinh trong không gian nhạc jazz và world music.
Ở dự án “Độc đạo” của Tùng Dương, chàng ca sĩ này tự nhận đã thể hiện rõ chân dung âm nhạc của mình nhất, khi cùng kết hợp với người bạn tri kỷ trong âm nhạc - Nguyên Lê. Tùng Dương với vai trò là ca sĩ và biên tập, Nguyên Lê với vai trò phối khí và nhà sản xuất cho toàn bộ dự án “Độc đạo” gồm album CD và Live concert (diễn tại Việt Nam cuối tháng 11-2013 và đầu tháng 3 tới tại Paris, Pháp). Nguyên Lê đã phải tìm một công thức khác cho “Độc đạo” để cân bằng được tất cả những sáng tạo xuyên quốc gia, đa phong cách của mình với giọng hát của Tùng Dương. Đây cũng là thử thách lớn với Tùng Dương khi phải thích ứng với phong cách đã thành “thương hiệu” của Nguyên Lê, đồng thời là thử thách với Nguyên Lê khi “đứng sau” một ca sĩ nhưng vẫn để lại dấu ấn mạnh mẽ của mình - một tên tuổi ở tầm quốc tế. Họ gặp nhau ở một điểm, đó là luôn hướng về nguồn cội, luôn tự hào về truyền thống văn hóa Việt, những giá trị mà con người ngày nay luôn khao khát tìm về.
Và quan trọng nhất với Tùng Dương - Nguyên Lê, đó chính là bay bổng trong thế giới âm nhạc của sự giao thoa, với khát khao giữ gìn và phát triển nền văn hóa dân gian để chúng luôn song hành cùng các giá trị đương đại.
…tìm “cái tôi” Việt Nam của mình
Nguyên Lê thẳng thắn, thực sự Việt Nam chưa có vị trí trên bản đồ âm nhạc thế giới. Vì thế, khát khao của ông là tìm cách để công chúng toàn cầu biết đến âm nhạc Việt Nam, mà con đường ngắn nhất và nhanh nhất là dựa vào di sản truyền thống. “Bao thế hệ ông cha đã tạo ra những loại hình âm nhạc - mà đến nay, thế giới - UNESCO đã công nhận là những Di sản văn hóa phi vật thể của thế giới. Vậy thế hệ ngày nay phải bồi đắp thêm vào kho tàng âm nhạc quý giá đó bằng sản phẩm, bằng hơi thở văn hóa, âm nhạc của ngày hôm nay, để không hổ thẹn với ông cha, ngẩng cao đầu với thế giới” - Nguyên Lê nói.
Sinh ra và lớn lên ở Pháp, sống giữa những người nước ngoài, Nguyên Lê nói ông vẫn luôn đi tìm “cái tôi” Việt Nam của mình. Trên con đường đi ấy, ông đã may mắn gặp những người bạn đã giúp ông tìm ra được bản ngã Việt của mình, thông qua những sản phẩm âm nhạc mang tính sáng tạo.
Tự học âm nhạc năm 15 tuổi, tư tưởng của Nguyên Lê là làm thứ âm nhạc có thể kết nối, đưa người nghe và người chơi nhạc lại gần với nhau, nên world music là yếu tố mà ông chú trọng. Bởi Nguyên Lê nghĩ, bản thân mình là người Việt sinh ra ở nước ngoài, rất nhiều người nước ngoài cũng sinh ra ở các nước không phải “gốc gác” của mình, bản thân họ hay Nguyên Lê đều dó nhu cầu đi tìm bản thân ở sự pha trộn này. World music là thể loại âm nhạc có sự kết hợp giữa nhiều người, mỗi người tham gia bằng ngôn ngữ của mình. Sự kết hợp này cho thấy khả năng, sức mạnh của âm nhạc có thể kết nối mọi người, mọi dân tộc lại với nhau.
Với Nguyên Lê, khi đã bắt đầu tìm được “cái tôi” trong âm nhạc Việt Nam của mình, thì âm nhạc dân gian luôn có rất nhiều vẻ đẹp để khám phá, để tiếp quản. Và ông cũng đã ít nhiều tìm được phương thức tiếp quản khác nhau. Có lúc nương vào dân gian như phối khí lại bài “Mẹ yêu con”, có lúc lại đặt lời mới cho dân gian như trong ca khúc “Ánh trăng khuya” viết riêng cho Tùng Dương trong dự án “Độc đạo”...Dù ở cách thức nào, nương nhờ hay làm mới thì Nguyên Lê cũng muốn đóng góp và thể hiện lòng yêu và tôn trọng văn hóa dân gian.
Giữa truyền thống và hiện đại, Nguyên Lê nói ông luôn chú trọng sự cân bằng giữa yếu tố “cổ truyền” và “đương đại”. Điều Nguyên Lê thấy quan trọng hơn cả là kết nối tình yêu, sự thông hiểu và ham muốn được hiểu biết về một nền văn hóa khác. Chính vì vậy, trong các dự án âm nhạc của Nguyên Lê, những nghệ sĩ thường đến từ nhiều sắc tộc, họ có thể hòa thuận và rất gần nhau trong mối liên kết chung là âm nhạc.
Nguyên Lê còn có giấc mơ, là làm nên thứ âm nhạc chưa hề có trên đời, nó phi ranh giới. “Tôi đang và sẽ đi trên con đường ấy nên chưa thể hình dung được đích đến của mình”-ông bộc bạch.
