Dư luận không quá bất ngờ với quyết định cuối cùng của Tổng thống Mỹ Trump về thỏa thuận hạt nhân Iran, hay còn gọi là Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA). Vốn chỉ trích đây là “thỏa thuận tồi tệ nhất trong lịch sử nước Mỹ”, kể từ khi nhậm chức, Tổng thống Trump đã có những động thái chuẩn bị cho quyết định này. Và việc đơn phương rút khỏi JCPOA sẽ mở đường cho Tổng thống Trump thực thi các chính sách trừng phạt mới của Mỹ đối với Iran, quốc gia vốn nhiều lần bị người đứng đầu Nhà trắng cho là “mối đe dọa” đối với khu vực.
Với quyết định trên, khu vực Trung Đông đang đứng trước nguy cơ đối mặt một cuộc khủng hoảng mới trước khả năng Iran sẽ đưa ra các biện pháp đáp trả Mỹ, nhất là sau khi Tổng thống Trump tuyên bố sẽ bắt đầu triển khai “mức cao nhất” của các biện pháp trừng phạt kinh tế nhằm vào Tehran. Ông Trump thậm chí đe dọa Iran sẽ gặp “những vấn đề lớn hơn” nếu tiếp tục theo đuổi chương trình phát triển hạt nhân và khẳng định rằng, đây sẽ không phải là những đe dọa “sáo rỗng”. Ngay sau quyết định của phía Mỹ, Tổng thống Iran H.Rouhani tuyên bố, nếu các lợi ích quốc gia của Iran không được đáp ứng, Tehran sẽ nối lại hoạt động làm giàu u-ra-ni công nghiệp ở tốc độ thông thường. Nhà lãnh đạo Iran còn chỉ thị Cơ quan Năng lượng nguyên tử Iran (AEOI) tiến hành các bước chuẩn bị cần thiết để đẩy nhanh các hoạt động làm giàu u-ra-ni nếu JCPOA chỉ còn tồn tại trên giấy.
Sau những nỗ lực không mệt mỏi nhằm thuyết phục Tổng thống Trump từ bỏ ý định rút khỏi JCPOA, các đồng minh châu Âu của Mỹ đã thất bại khi không thể ngăn cản người đứng đầu Nhà trắng “thay đổi ý định” đối với một thỏa thuận quốc tế mà khó khăn lắm các bên mới đạt được. Thỏa thuận lịch sử này từng được chính quyền tiền nhiệm ở Mỹ coi là một thành tựu đối ngoại nổi bật và các đồng minh châu Âu coi là một văn bản pháp lý có thể giúp kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran. Vì thế, cựu Tổng thống Mỹ B.Obama đã lên tiếng chỉ trích rằng, đây là một “sai lầm nghiêm trọng”. Nhiều nước châu Âu, trong đó có Anh, Pháp, Đức, ba đồng minh chủ chốt của Mỹ, đều bày tỏ sự tiếc nuối trước quyết định của ông Trump , dù họ cũng đã chuẩn bị tinh thần cho “kịch bản xấu”. Ba nước khẳng định sẽ tiếp tục duy trì JCPOA, song số phận của thỏa thuận hết sức mong manh khi Mỹ, một nhân tố quan trọng trong thực thi thỏa thuận đã đơn phương từ bỏ. Bộ Ngoại giao Nga chỉ trích Mỹ đang hủy hoại niềm tin quốc tế vào Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), đồng thời khẳng định sẵn sàng đẩy mạnh hợp tác với các bên còn lại tham gia thỏa thuận hạt nhân Iran. Moscow cũng cảnh báo quyết định rút khỏi JCPOA của Mỹ sẽ tạo ra hoài nghi về tiến trình hòa bình trên bán đảo Triều Tiên. Đại diện Liên hợp quốc và nhiều nước như Trung Quốc, Nhật Bản, Thổ Nhĩ Kỳ đều khẳng định lập trường cần duy trì JCPOA, coi đây là giải pháp tốt nhất hiện nay nhằm bảo đảm an ninh khu vực.
Việc Mỹ rút khỏi JCPOA cũng như khả năng Washington áp đặt trở lại tất cả các lệnh cấm vận từng được dỡ bỏ theo thỏa thuận với Iran đe dọa gây thiệt hại kinh tế không chỉ đối với quốc gia Hồi giáo mà với cả các nước châu Âu đã trở lại Tehran để đón các cơ hội đầu tư. Bộ trưởng Tài chính Mỹ S.Mnuchin cho biết, Mỹ sẽ không thông qua việc xuất khẩu máy bay thương mại cũng như các linh kiện và dịch vụ đi kèm cho Iran trong vòng 90 ngày tới. Các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ đe dọa thỏa thuận mà Hãng hàng không Iran Air đã ký với châu Âu và Mỹ, bởi các thỏa thuận này đều phụ thuộc giấy phép của Mỹ do sử dụng nhiều linh kiện từ “xứ cờ hoa” để chế tạo máy bay. Đổi lại, sau tuyên bố của Tổng thống Trump, cổ phiếu của Boeing đã giảm 0,6%, tương đương 2,06 USD. Các nhà kinh tế Mỹ còn nhận định, quyết định của Tổng thống Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran và áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Tehran tiềm ẩn nhiều nguy cơ đe dọa nền kinh tế số một thế giới, cũng như tác động tới giá dầu. Sản lượng dầu của Iran, nước sản xuất dầu thô lớn thứ năm trên thế giới, có thể suy giảm và kéo theo nguy cơ giá dầu leo thang.
Các nước châu Âu đang xúc tiến nỗ lực ngoại giao nhằm cứu thỏa thuận hạt nhân Iran và không muốn quyết định của Mỹ đặt dấu chấm hết cho một thỏa thuận quốc tế. Đại diện các nước Pháp, Anh và Đức dự kiến sẽ gặp các đại diện Iran vào ngày 14-5 tới, nhằm xem xét tình hình chung và thực hiện quyết tâm duy trì thỏa thuận. Tuy nhiên, dù thế nào thì quyết định của Tổng thống Mỹ lại một lần nữa lật xới “hồ sơ hạt nhân Iran” tưởng chừng đã có thể gác lại, có nguy cơ làm bùng phát một cuộc đối đầu mới, đe dọa an ninh khu vực.
