Giới quan sát nhận định, việc Tổng thống sắp mãn nhiệm V.Yushchenko, tác giả "cách mạng Cam", bị loại khỏi chặng cuối cuộc đua, cho thấy quyết tâm của người dân Ukraine đoạn tuyệt với "giấc mơ mầu cam" ông Yushchenko đeo đuổi 5 năm qua, cũng như mong muốn đưa quan hệ Kiev - Moscow trở lại quỹ đạo hợp tác, láng giềng truyền thống.KHI "giấc mơ mầu cam" mà Tổng thống V.Yushchenko, "cha đẻ của cách mạng Cam" dựng lên năm 2004 tan biến, người dân Ukraine trở lại với thực tế. Năm năm sau ngày hàng nghìn người Ukraine tuần hành ở Thủ đô Kiev ủng hộ ông Yushchenko lên làm Tổng thống và phương Tây tung hô đó là thắng lợi của dân chủ, tự do, đem lại sự thay đổi cho đất nước, Ukraine vẫn chìm trong khó khăn bởi nạn tham nhũng, tranh giành quyền lực chính trị. Cuộc khủng hoảng tài chính, suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2008-2009 làm chao đảo nền kinh tế Ukraine: GDP năm 2009 giảm 15%; lạm phát tăng (30% năm 2008); tỷ lệ thất nghiệp lên mức kỷ lục. Ukraine phải cầu viện 16,4 tỷ USD ứng cứu từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF). Người dân Ukraine, trong đó có những người năm 2004 xuống đường hân hoan ca tụng "cách mạng Cam", đã thất vọng trước những cam kết của nhà lãnh đạo Yushchenko về ngăn chặn tham nhũng, cải cách luật pháp, thúc đẩy kinh tế... và nhất là các chính sách "bài Nga", bằng mọi giá đưa Ukraine gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Ðại Tây Dương (NATO).
Trong bối cảnh đó, các ứng cử viên tổng thống phải điều chỉnh chính sách nhằm lấy được lá phiếu ủng hộ của cử tri. Nhà lãnh đạo đối lập V.Yanukovych tuyên bố nếu thắng cử sẽ đưa tiếng Nga trở thành ngôn ngữ chính thức thứ hai, bên cạnh tiếng Ukraine. Thủ tướng sắp mãn nhiệm Y.Timoshenko từ lâu cố gạt bỏ những gì có thể khiến cử tri nhớ lại "vai trò tích cực" của bà trong "cách mạng Cam". Trong chiến dịch vận động tranh cử, bà Timoshenko nhiều lần nhắc tới "thành tích" của mình trong việc giải quyết suôn sẻ vấn đề mua bán khí đốt của Nga..., không ngoài mục đích bày tỏ "chủ trương thân Nga". Vì thế, trong suốt quá trình tranh cử, mầu trắng đã trở thành mầu chủ đạo trên trang phục của nữ chính khách này. Trang phục tranh cử của tác giả "cách mạng Cam" Yushchenko cũng không còn bất kỳ dấu hiệu mầu cam nào.
Thắng lợi tại vòng một cuộc bầu cử Tổng thống Ukraine ngày 17-1 đã thuộc về những nỗ lực xích lại gần Nga. Lãnh đạo đảng Các khu vực V.Yanukovych và Thủ tướng Y.Timoshenko dẫn đầu 18 ứng cử viên, giành được tương ứng 35% và 25% số phiếu bầu. Những lá phiếu "mầu cam" chỉ còn số ít ỏi, khiến Tổng thống Yushchenko "mất mặt", chỉ chiếm vị trí thứ 5, với gần 5,5% số phiếu bầu. Bất chấp "nỗ lực điều chỉnh" của Tổng thống Yushchenko, cử tri Ukraine đã có câu trả lời đích đáng đối với các chính sách thời kỳ hậu "cách mạng Cam".
Bước vào vòng hai cuộc bầu cử, cả hai ứng cử viên Yanukovych và Timoshenko đứng trước cơ hội ngang nhau, vì thế họ đều dốc hết sức vận động cử tri, nhất là khối cử tri ủng hộ những ứng cử viên đã thất cử tại vòng một. Ông Yanukovych cam kết ưu tiên phục hồi kinh tế, cải thiện tình trạng thất nghiệp, tăng lương, cải cách thuế... Bà Timoshenko tuyên bố cải cách kinh tế, nâng cao mức sống người dân, bảo đảm công bằng xã hội... Cả hai ứng cử viên đều chỉ trích chính sách bài Nga của đương kim Tổng thống V.Yushchenko. Trên cương vị Thủ tướng, bà Timoshenko gần đây đã thể hiện rõ chủ trương cải thiện quan hệ với Nga. Ông Yanukovych khẳng định, không đưa Ukraine gia nhập NATO bằng mọi giá - một kế hoạch bị Moscow phản đối kịch liệt... Ứng cử viên Timoshenko vẫn ở thế bất lợi, vì cử tri chưa thể quên vai trò của bà trong cuộc "cách mạng Cam", cũng như không hài lòng với những hứa hẹn cải cách bà chưa thực hiện được trong 5 năm qua. Các cuộc thăm dò cử tri trước bầu cử cho thấy, ứng cử viên Yanukovych có khả năng được 45% số phiếu ủng hộ, bỏ xa đối thủ Timoshenko, được khoảng 30% số phiếu bầu.
Theo giới quan sát, yếu tố bên ngoài từng đóng vai trò đáng kể trong sự kiện năm 2004 ở Ukraine, đã không "lộ diện" trong chặng đua nước rút này. Lý giải cho điều đó, ngoài tâm lý thất vọng của người dân Ukraine, còn là thái độ hoài nghi của phương Tây đối với chính sách của các kiến trúc sư "cách mạng Cam" những năm vừa qua. Trong khi đó, tín hiệu tích cực từ phía Nga đã xuất hiện ngay sau khi có kết quả bầu cử vòng một tại Ukraine. Ngày 19-1, Tổng thống Nga D.Medvedev thông báo, đại sứ Nga tại Ukraine M.Zurabov, người được bổ nhiệm từ tháng 8-2009, chính thức nhậm chức và thực thi nhiệm vụ tại Kiev. Người dân Ukraine đang chờ đợi xu hướng mới của chính quyền sắp tới ở Kiev, có thể khai thông quan hệ Nga - Ukraine vốn đóng băng nhiều năm qua, do chính sách đối đầu của ông Yushchenko. Cuộc bầu cử Tổng thống lần này có thể xem là cơ hội hàn gắn và phát triển các mối quan hệ giữa Kiev và Moscow.
Kết quả vòng hai cuộc bầu Tổng thống Ukraine, như nhiều nhà phân tích chỉ rõ, sẽ định hình cách thức Ukraine, nước cộng hòa thuộc Liên Xô (trước đây), xử lý các mối quan hệ với nước láng giềng có thế và lực lớn là Nga. Cuộc bầu cử cũng giúp Ukraine giải tỏa khoản vốn vay (trị giá 16,4 tỷ USD) hiện bị IMF phong tỏa. Và dù ai trong số hai ứng cử viên Yanukovych và Timoshenko lên làm Tổng thống Ukraine sau cuộc bỏ phiếu ngày 7-2, thì cũng được hy vọng sẽ tạo những thay đổi cho đất nước, sau 5 năm vừa qua tiến trình cải cách kinh tế ngưng trệ do tranh giành chính trị giữa Tổng thống và Thủ tướng, cũng như tác động tiêu cực từ khủng hoảng tài chính thế giới và suy thoái kinh tế toàn cầu.
CHU HỒNG THẮNG
