Người bạn Pháp thủy chung với Việt Nam

Henry Martin rất bận, nhưng ông vẫn thu xếp để tiếp chúng tôi ở Trụ sở trung ương Ðảng Cộng sản Pháp. Trong phòng làm việc đơn sơ, ông đón tiếp những người bạn Việt Nam như những người bạn thân lâu ngày gặp lại, bồi hồi và xúc động. Năm nay, Henry Martin bước sang tuổi 79. Nhưng trong tâm trí người đảng viên cộng sản Pháp, tình yêu với Việt Nam vẫn tràn đầy, tha thiết như ngày nào.

Người chiến sĩ tiên phong

Tháng 12-1945, Henry Martin đặt chân lần đầu tiên đến Việt Nam. Lúc đó, ông là thủy thủ của Pháp. Ông nhớ lại:

- Ở Pháp, chúng tôi được các sĩ quan giải thích là phải sang Ðông Dương để chống phát-xít Nhật. Vì phát-xít Nhật không đầu hàng quân Ðồng Minh hết. Vẫn còn một số kẻ trốn lính, tổ chức cướp bóc làm nhân dân sợ hãi. Nhiệm vụ của chúng tôi là đi giết những tên cướp để cứu dân. Vì thế người thủy thủ Henry Martin cũng trong đoàn đến Việt Nam vào tháng 12-1945, sau khi nước Việt Nam non trẻ giành độc lập được vài tháng.

Sang tới Việt Nam, Henry Martin phát hiện ngay rằng cuộc chiến tranh do Pháp gây ra ở Việt Nam hoàn toàn là cuộc chiến tranh phi nghĩa, khác hẳn với những lời tuyên bố ban đầu. Ông đã lái chiếc tàu chiến Sê-vrơ-dơ đi dọc sông Cửu Long, qua thành phố Mỹ Tho, Cần Thơ, Long Xuyên. Henry Martin cũng đi tới Nha Trang, Hội An, Ðà Nẵng, Huế, Cẩm Phả, Hải Phòng. Ông nhớ lại:

Trên tàu có súng đại bác. Các toán quân đi hành quân thường gọi điện về tàu để bắn vào các vùng hành quân. Sau các trận càn, quân lính trở về tàu. Họ kể lại những chuyện gì đã xảy ra. Hóa ra, đó không phải là các cuộc tiến công những bọn trộm cướp Nhật Bản như lời giải thích ban đầu, mà là các trận càn tàn phá các vùng quê của Việt Nam. Ðể chống lại sự phản kháng của người Việt Nam, quân đội Pháp đã thẳng tay bắn phá, đốt các làng mạc nơi chúng hành quân qua. Bao người dân vô tội bị giết hại dã man. Bọn lính còn khoe với tôi những đồ chúng vừa cướp được, những đồ đó vẫn còn dính cả máu người. Thực tế và các câu chuyện của những người lính sau những trận càn kể lại càng minh chứng rõ điều đó.

Ghê tởm trước những hành động dã man, độc ác đó, trong hai năm ở Việt Nam, người đảng viên cộng sản Pháp Henry Martin hai lần làm đơn xin phá hợp đồng phục vụ để trở về Pháp nhưng không được chấp nhận. Trong thời gian này, anh viết 150 bức thư gửi cho bố mẹ kể về những điều "tai nghe mắt thấy" và sự chán ghét chiến tranh. 30 bức thư trong số này đã được nhà văn, nhà tư tưởng lớn Jean Paul Sartre tuyển chọn đưa vào trong một tác phẩm của ông.

Trở về Pháp cuối năm 1947 sau khi hết hạn hợp đồng, Henry Martin nối liên lạc trở lại với Ðảng Cộng sản Pháp. Anh trực tiếp tuyên truyền với các thủy thủ về cuộc chiến tranh phi nghĩa của thực dân Pháp ở Ðông Dương và kêu gọi thủy thủ đấu tranh phản đối chiến tranh. 60 thủy thủ trên nhiều chiếc tàu chiến đã được giác ngộ. Henry Martin còn trực tiếp mang truyền đơn phân phát kêu gọi các thủy thủ phản chiến, không sang Ðông Dương.

Hành động phản chiến của Henry Martin cuối cùng cũng bị mật thám Pháp phát hiện. Ngày 14-3-1950, hai tháng trước khi hết hạn quân ngũ, Henry Martin bị bắt. Trong ba ngày 17,18,19-10-1950, tòa án quân sự Pháp đã kết án anh 5 năm tù vì tội gây tổn hại an ninh quốc gia.

Sự kiện chiến sĩ cộng sản Henry Martin bị bắt và bị kết án tù làm người dân yêu chuộng hòa bình cả nước Pháp phẫn nộ. Ðảng Cộng sản Pháp tổ chức các cuộc biểu tình khắp cả nước đòi trả tự do cho Henry Martin và Raymond Dien. Dư luận tiến bộ thế giới cũng phản đối hành động thô bạo này của nhà cầm quyền Pháp và đòi tự do cho Henry Martin và Raymond Dien. Trước sức ép khổng lồ của trong nước và quốc tế, ngày 2-8-1953, chính quyền Pháp đã phải trả tự do cho chiến sĩ cộng sản Henry Martin.

Bốn lần quay trở về Việt Nam

Năm 1956, cùng với nữ chiến sĩ Raymond Dien, Henry Martin thăm Việt Nam theo lời mời dự đại hội của thanh niên Việt Nam. Trở lại Việt Nam lần này, Henry Martin vô cùng xúc động được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông kể:

Tôi trở về Việt Nam lần đầu năm 1945. Lúc đó, tôi còn chưa biết gì về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lần thăm Việt Nam năm 1956, tôi đã hiểu được vai trò to lớn của Bác Hồ không chỉ riêng đối với dân tộc Việt Nam mà còn cả thế giới. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lãnh đạo nhân dân giành độc lập và đọc Tuyên ngôn độc lập ngày 2-9-1945. Sau đó chín năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh lại lãnh đạo nhân dân Việt Nam giành chiến thắng Ðiện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu. Tiếng súng chiến thắng ở Ðiện Biên Phủ làm rung chuyển tận gốc chủ nghĩa thực dân bóc lột thống trị ròng rã suốt mấy thế kỷ, mở ra kỷ nguyên mới của độc lập và tự do cho các dân tộc thuộc địa.

Trở lại Việt Nam năm 1968, Henry Martin được chứng kiến cuộc đấu tranh anh dũng của nhân dân Việt Nam chống kẻ thù mới. Thắng lợi ngày 30-4-1975 của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử càng khẳng định trong ông niềm tin bất diệt vào Việt Nam. Hòa trong dòng người bất tận trên đường phố thủ đô Paris sáng 1-5 mừng Việt Nam thống nhất, ông giương cao lá cờ đỏ sao vàng và hô vang: Việt Nam - Hồ Chí Minh.

Năm 2004, kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Ðiện Biên Phủ, Henry Martin được mời thăm lại Việt Nam cùng Raymond Dien, nhà sử học Charles Founier. Sự phát triển nhanh chóng và kỳ diệu của Việt Nam làm ông xúc động sâu sắc: "Tôi từng chứng kiến sự hủy diệt tàn bạo của bom đạn Mỹ trong chiến tranh ở Việt Nam, vậy mà đất nước các bạn đã hồi sinh mạnh mẽ. Nhìn những thành phố khang trang, những khuôn mặt tươi tắn với nụ cười luôn nở trên môi của người dân, tôi càng thêm tin tưởng vào sức sống mãnh liệt của Việt Nam. Năm 2006 này là cột mốc trọng đại với nhân dân Việt Nam và những người yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới khi đất nước các bạn tổ chức thành công Ðại hội X, kỷ niệm 61 năm ngày Ðộc lập. Chứng kiến những đổi thay của Việt Nam suốt 61 năm qua, tôi hiểu, để có ngày Ðộc Lập như hôm nay, dân tộc Việt Nam đã phải hy sinh lớn lao đến nhường nào. Biết bao mồ hôi, xương máu đã đổ xuống cho cây Hòa Bình, hoa Hạnh Phúc mọc lên".

Ông ngừng lời và giới thiệu với chúng tôi bức tranh treo trang trọng trong phòng làm việc. Ðó là bức tranh vẽ Degeyter, tác giả của bài Quốc tế ca bất hủ. Ông tự hào: "Ðó là hình tượng mà tôi mến yêu từ nhỏ. Lý tưởng của đời tôi là phấn đấu vì tự do, bình đẳng và bác ái cho tất cả mọi người trên trái đất. Ðến bây giờ, tôi vẫn luôn hành động vì mục tiêu ấy".

Với những người Việt Nam ở Pháp, hình ảnh kiên trung, bất khuất của người anh hùng Henry Martin để lại ấn tượng sâu đậm. Ông có mặt ở các cuộc mít-tinh, hội nghị về chất độc da cam ở Việt Nam để lên tiếng ủng hộ các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam. Mặc dù tuổi đã cao, Henry Martin vẫn rất hoạt bát mỗi khi nhắc đến Việt Nam. Trong tâm trí của người đảng viên cộng sản Pháp Henry Martin, Việt Nam là niềm tin, là cuộc sống của ông. Suốt đời !