Ngành bưu chính trước sức ép cạnh tranh

Cách làm hiệu quả

Ðổi mới máy, thiết bị hiện đại, ứng dụng khoa học - công nghệ tiên tiến trong mạng lưới cung cấp dịch vụ bưu chính là điều kiện cần thiết để đa dạng hóa các dịch vụ bưu chính. Trên cơ sở ứng dụng CNTT vào sản xuất, năm 2000, Công ty Bưu chính liên tỉnh và quốc tế (VPS) chính thức triển khai dịch vụ mới Datapost. Ðây là dịch vụ "lai ghép" giữa bưu chính, viễn thông và tin học, cho phép cùng một lúc gửi cùng một nội dung thông tin cho nhiều người. Thí dụ, các loại hóa đơn dịch vụ, thư quảng cáo...

Ngay sau khi  triển khai, dịch vụ này có mức tăng trưởng khá cao, trung bình 30-40%/năm. Nhanh chóng nhận ra tiện ích của dịch vụ, nhiều khách hàng lớn như ngân hàng, bảo hiểm, hàng không... đã ký kết hợp đồng thường xuyên với công ty. Thực hiện tin học hóa mạng lưới cung cấp dịch vụ, hệ thống máy tính của công ty được nối mạng với nhau giúp nâng cao hiệu quả quản lý các công đoạn trong quy trình khai thác dịch vụ. Không dừng lại ở đó, VPS mạnh dạn đầu tư lắp đặt các dây chuyền chia chọn bưu chính tự động, tốc độ cao như dây chuyền chia chọn thư tự động có công suất 45.000 thư/giờ, chia được theo 126 hướng, máy làm phong bì tự động có công suất 48.000 phong bì/giờ... Việc đưa các máy, dây chuyền sản xuất hiện đại vào hoạt động đồng nghĩa với việc tự động hóa nhiều khâu trong quá trình khai thác bưu chính, giúp giảm bớt các đầu mối giao nhận, rút ngắn hành trình vận chuyển. Nhờ đó nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm thời gian và công sức, giảm chi phí đồng thời chất lượng dịch vụ được cải thiện rõ rệt.

Tiết kiệm bưu điện (TKBÐ) là một trong những dịch vụ tài chính bưu chính phát triển khá nhanh trong thời gian gần đây. Dịch vụ hiện đã được triển khai tại 709 bưu cục trên toàn quốc. Thực hiện nối mạng tin học TKBÐ tới các bưu cục tại nhiều tỉnh, thành phố, Công ty Dịch vụ TKBÐ đã cung cấp dịch vụ tài khoản tiết kiệm cá nhân tại 125 bưu cục của 12 tỉnh, thành phố trong cả nước. Ưu điểm của dịch vụ này chính là giúp khách hàng gửi, rút tiền ở nhiều nơi, chuyển tiền, chuyển khoản... Phát huy tiện ích của dịch vụ này, công ty còn mở thêm dịch vụ nhận trả lương qua tài khoản tiết kiệm cá nhân, qua đó đơn vị nhờ (doanh nghiệp, tổ chức kinh tế, xã hội...) trả lương vào tài khoản tiết kiệm cá nhân của người được hưởng lương mở tại hệ thống TKBÐ. Theo Giám đốc Công ty Dịch vụ TKBÐ Nguyễn Văn Gắm, hơn 65 doanh nghiệp đã sử dụng dịch vụ này và gần 42 nghìn tài khoản tiết kiệm cá nhân đã được mở. Dự kiến tháng 7 tới, công ty sẽ mở rộng mạng tin học TKBÐ tới bưu cục trung tâm tất cả các tỉnh, thành phố.

Những rào cản

Một khó khăn chung mà các doanh nghiệp bưu chính thường gặp trong quá trình hiện đại hóa mạng lưới cung cấp dịch vụ chính là vấn đề con người. Trưởng phòng Tiếp thị bán hàng của Công ty VPS Lê Thị Hồng cho biết, thói quen làm việc thủ công khiến cho khả năng tiếp thu những công nghệ mới của công nhân bưu chính thường chậm. Quy trình làm việc chuyển từ thủ công sang hiện đại đòi hỏi nhiều thời gian, vì vậy năng suất lao động của ngành bưu chính đến nay nhìn chung vẫn thấp.

Theo thống kê chưa đầy đủ của VNPT, năng suất lao động bình quân của khối bưu chính hiện chỉ đạt gần 20 triệu đồng/người/năm, sản lượng bưu gửi bình quân trên một lao động bưu chính là hơn 6.000 bưu gửi/người/năm, trong khi sản lượng này ở Trung Quốc là 15.000 ở Indonesia 18.000 bưu gửi/người/năm. Tư tưởng bao cấp tồn tại trong thời gian dài làm cho đội ngũ cán bộ, công nhân  ngành bưu chính chưa thật sự năng động, sáng tạo trong việc phát triển dịch vụ, tiếp cận khách hàng... Mặt khác, quy trình sản xuất bưu chính còn phức tạp, nhiều đơn vị tham gia trên phạm vi rộng với nhiều công đoạn, trong khi trình độ quản lý còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển hiện nay.

Khắc phục những hạn chế nêu trên, nhiều doanh nghiệp bưu chính đã tiến hành đầu tư đổi mới công nghệ, thiết bị nhằm nâng cao năng suất lao động và chất lượng dịch vụ. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp chưa thể tận dụng được hết hiệu quả của máy móc, thiết bị cũng như công nghệ. Chẳng hạn, như với dây chuyền chia chọn thư tự động ở Công ty VPS, do chưa áp dụng mã bưu chính cũng như phong bì có kích cỡ tiêu chuẩn ngay từ khâu gửi thư, cho nên công nhân tại đây vẫn phải thực hiện chia chọn sơ bộ, phân loại các phong bì, đánh mã bưu chính, sau đó mới đưa vào dây chuyền chia chọn thư tự động. Vì vậy, quá trình khai thác thư chưa được tự động hóa hoàn toàn, vẫn mất nhiều thời gian và công sức. Mặt khác, do máy, thiết bị quá hiện đại trong khi trình độ của công nhân không theo kịp, vì thế những sự cố kỹ thuật, trục trặc máy  không được xử lý kịp thời, gây gián đoạn, chậm trễ công việc.

Ðối với Công ty Dịch vụ TKBÐ, dịch vụ tài khoản tiết kiệm cá nhân cũng không thể tận dụng mạng lưới bưu cục rộng lớn trên toàn quốc (hơn 3.000 bưu cục) để triển khai cùng một lúc tại nhiều nơi. Nguyên nhân chính là mạng tin học TKBÐ chưa triển khai rộng khắp. Theo Trưởng ban Bưu chính (VNPT) Ðỗ Ngọc Bình, mạng lưới bưu chính đã được tin học hóa từ năm 1993. Tuy nhiên, mạng tin học bưu chính này còn mang tính rời rạc, phân tán, chưa đồng bộ, dẫn đến sự bất cập trong khai thác và sử dụng mạng. Các bưu điện tỉnh, thành phố cả nước thì "mạnh ai nấy làm", chưa có sự chỉ đạo thống nhất, cơ sở dữ liệu bưu chính của nhiều tỉnh, thành phố chưa trao đổi được với nhau.

Ông Bình cho biết, một dự án hoàn chỉnh về mạng tin học bưu chính của VNPT đang bắt đầu được triển khai. Dự án này hoàn thành sẽ nâng cao hiệu quả và chất lượng dịch vụ bưu chính, đồng thời cho phép phát triển thêm nhiều dịch vụ có giá trị gia tăng cao ngoài các dịch vụ bưu chính truyền thống, từ đó tăng doanh thu cho khối bưu chính.

Một vài kiến nghị

Ðể ứng dụng CNTT trong lĩnh vực bưu chính đem lại hiệu quả cao, tránh lãng phí, cần có sự đầu tư thiết bị, con người một cách đồng bộ. Vấn đề cốt lõi chính là đào tạo con người. Cần thường xuyên tổ chức đào tạo nghiệp vụ, công nghệ cho công nhân, nhân viên để họ có thể làm chủ công nghệ, sử dụng thành thạo máy, thiết bị hiện đại, hướng dẫn khách hàng sử dụng dễ dàng các dịch vụ bưu chính mới... Thực hiện tin học hóa mạng lưới bưu chính là cả một quá trình lâu dài, lại triển khai trên phạm vi rộng, vì vậy cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị trong ngành.

Bên cạnh đó, cần đổi mới tổ chức sản xuất bưu chính sao cho phù hợp xu hướng phát triển của khoa học - công nghệ và cạnh tranh. Cần giảm bớt các khâu trung gian, tổ chức theo hướng chuyên môn hóa các công đoạn giao dịch, khai thác, vận chuyển, quản lý điều hành... Nhận xét về lưu lượng gửi thư, bưu phẩm, bưu kiện ở Việt Nam, ông Ðỗ Ngọc Bình cho biết, hiện nay lưu lượng gửi chủ yếu vẫn là từ cá nhân gửi tới cá nhân (C-C), chiếm tới hơn 60% tổng lưu lượng. Lưu lượng gửi từ doanh nghiệp tới cá nhân (B-C) và doanh nghiệp tới doanh nghiệp (B-B) chiếm không đáng kể. Trong khi ở các nước phát triển thì ngược lại, lưu lượng gửi B-C và B-B là chủ yếu. Xu hướng phát triển của viễn thông và CNTT tất yếu dẫn đến lưu lượng gửi C-C sẽ giảm mạnh.

Như vậy, để các dịch vụ bưu chính đủ sức cạnh tranh, cần đặc biệt chú trọng phát triển đối tượng khách hàng là doanh nghiệp. Chiến lược kinh doanh với từng đối tượng khách hàng cần được xây dựng cụ thể. Việc tăng cường công tác tiếp thị, quảng cáo sản phẩm bưu chính mới sẽ góp phần mở rộng đối tượng khách hàng và địa bàn cung cấp dịch vụ.

Một xu hướng khác ở các nước phát triển là các dịch vụ tài chính bưu chính (thư chuyển tiền, điện chuyển tiền, TKBÐ...) chiếm tới 40-60% tổng doanh thu bưu chính. Trong khi đó ở nước ta, dịch vụ này mới chỉ chiếm dưới 10%. Do liên quan trực tiếp những khoản tiền lớn, cho  nên quy trình khai thác nhóm dịch vụ này rất chặt chẽ, một số dịch vụ đòi hỏi cung cấp thông tin nhanh và an toàn. Ứng dụng CNTT chính là yếu tố quyết định sự phát triển của nhóm dịch vụ này. Vì vậy, nhanh chóng hoàn thành mạng tin học bưu chính là việc làm hết sức cần thiết để thúc đẩy phát triển các dịch vụ tài chính bưu chính theo xu hướng phát triển chung của khu vực và thế giới.

THU HÀ