Ngân hàng tăng tốc trong kỷ nguyên dữ liệu và AI

Khi nhiều nghiệp vụ cơ bản đã được số hóa hoàn toàn, hơn 95% giao dịch tại nhiều tổ chức tín dụng được thực hiện qua kênh số, chuyển đổi số đang bước sang một giai đoạn mới: khai thác dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để xây dựng ngân hàng thông minh, an toàn và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.

Từ số hóa đến hệ sinh thái số

Phát biểu khai mạc họp báo công bố Sự kiện Chuyển đổi số ngành ngân hàng năm 2026 do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tổ chức sáng 11/8 tại Hà Nội, ông Nguyễn Xuân Hải, Quyền Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng cho biết, chuyển đổi số, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Nghị quyết số 57/NQ-TW của Bộ Chính trị đã xác định đây là một trong những đột phá chiến lược, tạo nền tảng để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Với vai trò huyết mạch của nền kinh tế, ngành ngân hàng luôn tiên phong trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Những thành tựu đạt được không chỉ thay đổi toàn diện hoạt động nội bộ của ngành mà còn tạo ra cú hích mạnh mẽ, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế.

Đây là năm thứ 5 liên tiếp sự kiện Chuyển đổi số ngành Ngân hàng được tổ chức, đồng thời là thời điểm tổng kết 5 năm triển khai Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 theo Quyết định số 810/QĐ-NHNN ngày 11/5/2021 và tiếp tục triển khai Chiến lược chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2030 theo Quyết định số 3579/QĐ-NHNN ngày 3/11/2025.

Sau 5 năm, từ những nền tảng đầu tiên, chuyển đổi số đã từng bước đi vào chiều sâu, thay đổi từ nhận thức đến hành động, từ số hóa một số dịch vụ riêng lẻ sang số hóa toàn trình và hình thành hệ sinh thái dịch vụ tài chính trên môi trường số.

Theo ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin (Ngân hàng Nhà nước), nhiều nghiệp vụ cơ bản của ngành ngân hàng hiện đã được số hóa 100%; nhiều tổ chức tín dụng có tỷ lệ hơn 95% giao dịch thực hiện qua kênh số. Đến nay, hơn 89% người dân Việt Nam từ 15 tuổi trở lên sở hữu tài khoản thanh toán. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, khối lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng hơn 34% so cùng kỳ năm trước, đưa tổng giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp hơn 28 lần quy mô GDP của đất nước.

Đằng sau những con số này là sự thay đổi khá căn bản trong cách người dân tiếp cận dịch vụ ngân hàng. Từ một ứng dụng trên điện thoại thông minh, khách hàng có thể thực hiện nhiều dịch vụ từ thanh toán hóa đơn, nộp thuế, mua hàng đến vay vốn, gửi tiết kiệm. Hệ thống ngân hàng cũng ngày càng kết nối sâu hơn với y tế, giáo dục, giao thông, thương mại điện tử, dịch vụ công và nhiều lĩnh vực khác, đưa dịch vụ tài chính dần trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái số của nền kinh tế. “Sự kết nối liền mạch này không chỉ là tối ưu hóa trải nghiệm người dùng mà còn cắt giảm đáng kể chi phí và thời gian giao dịch của toàn xã hội”, ông Nguyễn Xuân Hải khẳng định.

Để tạo nền móng cho quá trình này, hành lang pháp lý liên tục được bổ sung theo hướng tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm an toàn hệ thống. Ngân hàng Nhà nước đã tham mưu xây dựng Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Phòng, chống rửa tiền; trình Chính phủ ban hành Nghị định số 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt, Nghị định số 94/2025/NĐ-CP về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng và Nghị định số 368/2025/NĐ-CP quy định hoạt động cung ứng dịch vụ Tiền di động. Hệ thống văn bản hướng dẫn về giao dịch điện tử, an ninh, an toàn thông tin cũng được cập nhật, từng bước cho phép số hóa toàn diện các quy trình từ mở tài khoản, xác minh danh tính đến cho vay, bảo lãnh, thanh toán hay gửi tiết kiệm.

Hạ tầng thanh toán theo đó cũng liên tục được mở rộng. Bên cạnh hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng, hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử do NAPAS vận hành đang tăng cường kết nối với các ngành, lĩnh vực và Cổng Dịch vụ công quốc gia. Hạ tầng thanh toán bán lẻ xuyên biên giới qua mã QR đã được kết nối với Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore.

Một bước chuyển quan trọng khác là dữ liệu. Thông qua phối hợp Bộ Công an triển khai Đề án 06, đến nay toàn ngành đã có hơn 167,8 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,78 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức có tài khoản thanh toán được đối chiếu thông tin sinh trắc học qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID. “Việc làm sạch dữ liệu không chỉ phục vụ định danh khách hàng chính xác hơn mà còn tạo nền tảng loại bỏ tài khoản rác, hạn chế mạo danh và gian lận tài chính”, ông Hoàng Minh Tiến khẳng định.

Chuyển đổi số cũng đang đi vào hoạt động quản lý nhà nước. Giai đoạn 2024-2026, Ngân hàng Nhà nước đã cắt giảm, đơn giản hóa hơn 90% thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý. Đến ngày 24/7, trong tổng số 271 thủ tục hành chính, có 43 thủ tục là dịch vụ công trực tuyến toàn trình, bảo đảm 100% thủ tục đủ điều kiện được cung cấp trực tuyến; 21 thủ tục có thành phần hồ sơ được thay thế bằng dữ liệu. Riêng quý II/2026, hồ sơ tiếp nhận trực tuyến chiếm hơn 87%.

Những con số đó cho thấy chuyển đổi số ngân hàng đã đi qua giai đoạn đơn thuần đưa giao dịch từ quầy lên điện thoại. Bài toán tiếp theo không còn chỉ là số hóa bao nhiêu, mà là khai thác những tài sản số đã hình thành như thế nào để nâng chất lượng dịch vụ, quản trị rủi ro và tạo ra các mô hình kinh doanh mới.

Dữ liệu dẫn lối, AI đồng hành

Cũng theo Ban tổ chức, chủ đề của Sự kiện Chuyển đổi số ngành ngân hàng năm 2026 được lựa chọn là “Ngân hàng thông minh trong kỷ nguyên dữ liệu và AI”, với thông điệp “Dữ liệu dẫn lối, AI đồng hành, Ngân hàng kiến tạo hệ sinh thái số”. Chia sẻ về lý do chọn chủ đề và thông điệp này, ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, chủ đề không chỉ định vị ngành ngân hàng Việt Nam trong một giai đoạn phát triển được định hình, dẫn dắt bởi dữ liệu và AI, mà còn cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 57/NQ-TW của Bộ Chính trị và các định hướng chuyển đổi số quốc gia của Chính phủ. Trong đó phát triển trí tuệ nhân tạo và kinh tế dữ liệu là ưu tiên lớn và là những thành phần quan trọng.

“Thông qua sự kiện này, thông điệp lớn nhất mà ngành ngân hàng muốn khẳng định, đó là chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà trước hết là phục vụ vì con người. Dữ liệu và AI cuối cùng chỉ là phương tiện, mục tiêu cuối cùng vẫn là mang lại những tiện ích, trải nghiệm vượt trội cho khách hàng và mang lại những giá trị thiết thực cho xã hội”, ông Lê Anh Dũng khẳng định.

Thực tế, AI đang dần đi từ một công cụ hỗ trợ sang một năng lực cốt lõi của ngân hàng số. Theo ông Bùi Quang Cương, Phó Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Khối Công nghệ thông tin TPBank, cùng với sự phát triển của Generative AI và AI Agent, phạm vi ứng dụng AI đang được mở rộng nhanh chóng, từ phát triển sản phẩm, dịch vụ đến vận hành ngân hàng.

Đáng chú ý, trong hoạt động tín dụng, AI hỗ trợ phân tích dữ liệu, chấm điểm tín dụng, đánh giá khả năng trả nợ, nhận diện sớm rủi ro và rút ngắn quá trình phê duyệt. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, khi khả năng đánh giá khách hàng dựa trên nhiều nguồn dữ liệu có thể mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ tài chính.