Nâng cấp hạ tầng công nghệ và đổi mới phương pháp: Lời giải cho bài toán chuyển đổi số giáo dục

Triển lãm VietEdu Fair 2026 diễn ra từ ngày 15-18/10 tại Trung tâm triển lãm Việt Nam (Hà Nội), quy tụ 70 doanh nghiệp với hơn 60 gian hàng đến từ Việt Nam, Hàn Quốc và nhiều quốc gia khác. Bên cạnh các hoạt động giao thương, sự kiện còn là diễn đàn để các nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng trao đổi về những vấn đề đang đặt ra trong quá trình đổi mới giáo dục.

Chuẩn hóa thiết bị và học liệu STEM

Một trong những trăn trở lớn nhất của quá trình đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay là khoảng cách giữa tri thức lý thuyết và hạ tầng thực hành. Nhiều nhà trường đã chú trọng đưa STEM vào giảng dạy, song hoạt động này ở không ít nơi vẫn dừng lại ở tính chất phong trào, thiếu tính nhất quán và chưa có học liệu chuẩn hóa đi kèm.

Nhìn sang kinh nghiệm quốc tế tại VietEdu Fair 2026, giải pháp Robot lập trình của Công ty NEOPIA (Hàn Quốc) mang đến một gợi mở quan trọng về quy trình "chuẩn hóa". Trao đổi bên lề triển lãm, ông Sung Shin Woong, Tổng Giám đốc NEOPIA chia sẻ, tại Hàn Quốc, giáo dục lập trình và tư duy thuật toán đã trở thành nội dung bắt buộc trong môn Thực hành (Practical Arts) cấp tiểu học.

Đáng chú ý, Bộ Giáo dục Hàn Quốc đã tiến hành kiểm định và đưa trực tiếp các bộ Kit robot lập trình ứng dụng AI của Neopia vào sách giáo khoa chính khóa, chiếm tới khoảng 80% thị phần tại các trường tiểu học Hàn Quốc.

Ông Sung ShinWoong nhấn mạnh: “Một thiết bị công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng sẽ trở nên vô nghĩa nếu không gắn liền với khung chương trình sư phạm và sách giáo khoa. Chúng tôi mang đến VietEdu Fair 2026 mô hình học tập đã được chứng minh hiệu quả thực tiễn tại Hàn Quốc, với mong muốn hợp tác cùng các nhà xuất bản và cơ quan quản lý giáo dục Việt Nam để nghiên cứu, tích hợp các bộ công cụ lập trình trực quan này vào chương trình trải nghiệm STEM. Đó là con đường ngắn nhất để học sinh tiếp cận kỹ năng số một cách bài bản, đúng chuẩn ngay từ bậc học mầm non và tiểu học”.

Tích hợp nghệ thuật, ngoại ngữ và khoa học

Một xu hướng khác được ghi nhận tại triển lãm là việc xóa bỏ ranh giới cứng nhắc giữa khoa học tự nhiên với nghệ thuật và ngôn ngữ. Cách tiếp cận tách biệt giữa khối kỹ thuật và khối xã hội đôi khi khiến việc học ngoại ngữ hay sáng tạo nghệ thuật trở nên khô khan, thiếu tương tác.

Sự chuyển dịch thứ hai được ghi nhận rõ nét tại triển lãm là xu hướng xóa bỏ sự phân mảnh xơ cứng giữa "khoa học tự nhiên" và "nghệ thuật-ngôn ngữ". Lâu nay, tư duy tách biệt giữa khối kỹ thuật và khối xã hội khiến việc học ngoại ngữ hay sáng tạo nghệ thuật đôi khi trở nên khô khan, thiếu tính tương tác.

Các mô hình giáo dục tích hợp STEAM như Art Crego (xuất xứ từ Hàn Quốc, trực thuộc Công ty ICME) tại triển lãm đã chứng minh hiệu quả của phương pháp "dùng nghệ thuật làm đòn bẩy tư duy". Thay vì thụ động ghi nhớ từ vựng, học sinh tiếp cận tiếng Anh thông qua việc tự tay thao tác, lắp ghép các mô hình 3D về Đấu trường Colosseum hay tái hiện không gian hội họa của danh họa Van Gogh.

Trao đổi với phóng viên, bà Rosalinda, đại diện truyền thông Dự án Art Crego (Công ty ICME) cho biết, dự án mới này được thiết kế linh hoạt nhằm đáp ứng đồng thời cả nhu cầu cá nhân hóa (B2C) cho học sinh tự học tại nhà và nhu cầu tích hợp học liệu (B2B) dành cho các trường học, trung tâm giáo dục. Sau khi vận hành thành công trường ICME tại Hà Nội với khoảng 200 học sinh theo học trong năm qua, đơn vị nhận thấy học sinh Việt Nam có khả năng tiếp thu và tư duy thẩm mỹ rất cao.

"Nghệ thuật không có rào cản ngôn ngữ. Khi trẻ em được vừa học tiếng Anh, vừa khám phá lịch sử và khoa học thông qua việc sáng tạo sản phẩm thủ công, não bộ sẽ kích hoạt đồng thời cả tư duy logic lẫn cảm xúc. Với định hướng phục vụ cả kênh B2C lẫn B2B, những bộ học liệu này hoàn toàn có thể địa phương hóa để triển khai linh hoạt tại hệ thống các nhà trường hoặc phục vụ việc tự học tại nhà của học sinh trên khắp các tỉnh, thành phố Việt Nam", bà Rosalinda khẳng định.

Từng bước hình thành hệ sinh thái học tập trải nghiệm

Nhìn tổng thể, các gian hàng tại triển lãm phác họa một hệ sinh thái học tập trải nghiệm tương đối đầy đủ. Ở lĩnh vực nền tảng công nghệ giáo dục, Công ty Educanvas Inc. giới thiệu giải pháp không gian thông minh ứng dụng công nghệ NFC và phân tích dữ liệu, hỗ trợ cá nhân hóa lộ trình hướng nghiệp cho học sinh ngay từ bậc phổ thông. Ở nhóm thiết bị tương tác, người xem được trải nghiệm dòng robot không màn hình RoBico, drone giáo dục và các ứng dụng thực tế ảo tăng cường (AR), giúp biến những khái niệm trừu tượng thành hình ảnh trực quan.

Đáng chú ý, bên cạnh các bộ xếp hình khối từ tính hiện đại, nhiều gian hàng còn giới thiệu đồ chơi gỗ lắp ghép mô phỏng di sản văn hóa Việt Nam như Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, chùa Một Cột. Điều này cho thấy công nghệ và phương pháp giáo dục từ bên ngoài chỉ phát huy tối đa giá trị khi gắn với bản sắc, lòng tự hào dân tộc và mục tiêu giáo dục con người.

Các triết lý “học qua chơi”, “học qua làm” nhờ đó không còn dừng ở lý thuyết mà đã hiện diện qua những học liệu, thiết bị cụ thể để học sinh trực tiếp thao tác, tương tác.

Theo đánh giá chung của nhiều chuyên gia và đại diện các đơn vị giáo dục tại VietEdu Fair 2026, để những giải pháp công nghệ không dừng lại ở không gian trưng bày mà thực sự đến được với từng lớp học, việc tạo dựng một cơ chế cởi mở trong kiểm định học liệu là yếu tố quyết định. Cùng với đó, việc đẩy mạnh hợp tác công-tư giữa nhà trường và doanh nghiệp sẽ giúp tối ưu hóa hạ tầng, đưa công nghệ đồng hành cùng phương pháp dạy học sáng tạo...

Để làm được điều đó, cần có cơ chế cởi mở hơn trong kiểm định, thẩm định học liệu, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa và khuyến khích hợp tác công-tư giữa các nhà trường với doanh nghiệp công nghệ giáo dục uy tín trong và ngoài nước. Việc xây dựng hạ tầng giáo dục hiện đại, nơi công nghệ đồng hành cùng phương pháp sư phạm sáng tạo, sẽ góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, giúp thế hệ trẻ Việt Nam tự tin hội nhập.