Một dấu mốc mới trong chính sách tôn giáo của  Nhà nước Việt Nam

Ngày 4-2-2005, Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị về công tác đối với đạo Tin lành. Tiến sĩ (TS) Nguyễn Thanh Xuân, Phó trưởng Ban Tôn giáo Chính phủ cho biết việc Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị này sẽ góp phần tạo ra sự thống nhất trong quá trình thực hiện Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo. Đây cũng là một dấu mốc mới trong chính sách tôn giáo của Nhà nước ta.

PV: Xin TS cho biết đạo Tin lành ra đời từ bao giờ và đã phát triển như thế nào trên thế giới và ở Việt Nam ?

Tiến sĩ Nguyễn Thanh Xuân (TS. NTX): Ðạo Tin lành là một tôn giáo tách ra từ đạo Công giáo trong phong trào cải cách tôn giáo ở châu Âu từ thế kỷ 16. Về căn bản, giáo lý đạo Tin lành giống như đạo Công giáo, cũng thờ Thiên Chúa và tin nhận những tín điều ghi trong Kinh thánh. Tuy nhiên, về mặt luật lệ, lễ nghi, cách thức hành đạo và cơ cấu tổ chức giáo hội, đạo Tin lành có sự khác biệt với Công giáo. Ðó cũng chính là những nội dung cải cách của đạo Tin lành. Luật lệ, lễ nghi - cách thức hành đạo của đạo Tin lành đơn giản, không gò bó và rườm rà. Ðặc biệt trong sinh hoạt tôn giáo, đạo Tin lành đề cao đức tin và vai trò cá nhân, ít phụ thuộc vào nghi lễ . Cơ cấu tổ chức của đạo Tin lành cũng đơn giản và hình thành các tổ chức hệ phái độc lập. Ðặc biệt, đạo Tin lành hoạt động rất năng động, thường gắn với đời sống xã hội, tích cực tham gia các hoạt động từ thiện nhân đạo. Với những nét đặc trưng như nói trên, đạo Tin lành thích hợp với đối tượng là thị dân trong xã hội công nghiệp; đồng thời với lợi thế này, đạo Tin lành cũng rất thích hợp với các dân tộc thiểu số (các tộc người) chưa có tôn giáo chính thống, đang đi từ tín ngưỡng đa thần đến tôn giáo nhất thần. Hiện nay đạo Tin lành có khoảng 550 triệu tín đồ gồm 300 hệ phái và hàng nghìn tổ chức giáo hội ở hơn 100 quốc gia, trong đó tập trung ở các nước công nghiệp tiên tiến Tây Âu, Bắc Âu và Bắc Mỹ.

Ðạo Tin lành có mặt ở Việt Nam từ cuối thế kỷ 19, do tổ chức Hội Liên hiệp Phúc âm và Truyền giáo CMA, còn gọi là Hội Truyền giáo CMA của Tin lành Bắc Mỹ, truyền vào. Nhưng đến năm 1911, đạo Tin lành mới có cơ sở đầu tiên được xây dựng ở Ðà Nẵng. Nhìn chung đạo Tin lành phát triển chậm so với các tôn giáo khác ở Việt Nam. Năm 1945, đạo Tin lành ở Việt Nam có khoảng năm nghìn tín đồ, năm 1954 có 50 nghìn tín đồ và năm 1975 có 200 nghìn tín đồ của hơn 10 tổ chức hệ phái, tập trung chủ yếu ở các tỉnh phía nam. Mấy năm gần đây đạo Tin lành phát triển khá nhanh ở các thành phố, thị xã, thị trấn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, Tây Bắc (ở vùng Tây Bắc, đạo Tin lành phát triển chủ yếu trong đồng bào Mông dưới tên gọi Vàng Chứ, trong đồng bào Dao dưới tên gọi Thìn Hùng). Ðến nay, cả nước có khoảng một triệu người theo đạo Tin lành. Ðạo Tin lành ở Việt Nam hiện nay có thể chia thành các loại hình như sau:

- Những Hội thánh Tin lành đã được Nhà nước công nhận tư cách pháp nhân tổ chức giáo hội là: Hội thánh Tin lành Việt Nam (miền bắc) được công nhận từ năm 1958, và Hội thánh Tin lành Việt Nam (miền nam) được công nhận từ năm 2001.

- Những tổ chức hệ phái Tin lành chưa được công nhận tư cách pháp nhân về tổ chức, gồm: Những tổ chức có từ trước năm 1975, như Hội thánh Tin lành Cơ đốc Phục lâm, Hội thánh Tin lành Bắp-tít, Hội thánh Cơ đốc Truyền giáo, Hội thánh Tin lành Môn đệ Ðấng Chúa và những tổ chức Tin lành mới hình thành sau năm 1975.

- Nếu xét theo khu vực, có hai khu vực đồng bào dân tộc thiểu số theo đạo Tin lành là: Khu vực Tây Nguyên và duyên hải miền trung, nam Trường Sơn có khoảng 400 nghìn người; khu vực Tây Bắc có gần 100 nghìn người Mông, người Dao theo đạo Tin lành.

PV: Xin TS cho biết những kết quả công tác đối với đạo Tin lành trong thời gian qua?

TS. NTX: Có thể nói, công tác tôn giáo nói chung, công tác đối với đạo Tin lành nói riêng trong thời gian qua đã đạt được những kết quả rất quan trọng. Chúng ta tôn trọng và  bảo đảm sinh hoạt tôn giáo bình thường của đồng bào theo đạo Tin lành ở các cơ sở thờ tự của các tổ chức, hệ phái Tin lành. Từ năm 2001, Nhà nước đã xem xét công nhận tư cách pháp nhân tổ chức giáo hội của Hội thánh Tin lành Việt Nam (miền nam) và từng bước bình thường hóa hoạt động của đạo Tin lành ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, vùng núi các tỉnh duyên hải miền trung và nam Trường Sơn. Ðến nay, ở khu vực Tây Nguyên đã có 36 chi hội được công nhận, hàng chục mục sư, mục sư nhiệm chức, truyền đạo được tấn phong, phục chức. Năm 2003, Chính phủ đã chấp thuận cho Hội thánh Tin lành Việt Nam (miền nam) lập Viện Thánh kinh thần học tại TP Hồ Chí Minh, đến nay, đã chiêu sinh khoá II với số lượng 150 chủng sinh . Ðể đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của tín đồ đạo Tin lành, Nhà nước đã cho xuất bản Kinh thánh và các sách giáo lý. Chỉ tính từ năm 1999 đến nay, hơn 400.000 quyển Kinh thánh được xuất bản và ấn tống.

Tuy nhiên, công tác đối với đạo Tin lành còn có những vấn đề cần tiếp tục giải quyết trong thời gian tới, trong đó có những vấn đề mới nảy sinh. Như hướng dẫn và quản lý hoạt động của các Hội thánh Tin lành đã được công nhận tư cách pháp nhân, việc đăng ký hoạt động và công nhận tư cách pháp nhân tổ chức giáo hội của một số tổ chức, hệ phái Tin lành, việc tiếp tục bình thường hóa hoạt động của các đạo Tin lành ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, việc giải quyết các sinh hoạt tôn giáo của số đồng bào Mông, đồng bào Dao mới theo đạo Tin lành ở Tây Bắc,... theo quy định của Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo.

 PV: Thủ tướng Chính phủ vừa ra Chỉ thị riêng về công tác đối với đạo Tin lành. Ðề nghị TS cho biết nội dung chính của Chỉ thị này?

TS. NTX: Chỉ thị gồm có chín mục, thể hiện những nội dung cơ bản là:

- Một là, tổ chức thực hiện tốt các chương trình phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân và tạo điều kiện để đồng bào theo đạo Tin lành gắn bó với cộng đồng, tham gia ngày càng tốt hơn các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội, góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc; đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền vận động và tạo điều kiện thuận lợi để các chức sắc, tín đồ đạo Tin lành thực hiện tốt chính sách của Ðảng và pháp luật của Nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo, đưa sinh hoạt tôn giáo của đạo Tin lành đi vào nền nếp bình thường, phù hợp với pháp luật; động viên mọi chức sắc, tín đồ "sống Phúc âm, phụng sự Thiên Chúa, phục vụ Tổ quốc và Dân tộc".

- Hai là, đối với các tổ chức Tin lành đã được công nhận tư cách pháp nhân, như Hội thánh Tin lành Việt Nam (miền bắc), Hội thánh Tin lành Việt Nam (miền nam), Nhà nước hướng dẫn, giúp đỡ thực hiện các hoạt động tôn giáo theo đúng Hiến chương (Ðiều lệ) của giáo hội và tuân thủ các quy định của chính sách pháp luật. Cụ thể như các vấn đề sinh hoạt tín ngưỡng của tín đồ, hoạt động của chức sắc và của tổ chức giáo hội, việc đào tạo, phong chức, điều chuyển chức sắc, việc in ấn, xuất bản Kinh sách, việc sửa chữa xây dựng nơi thờ tự, việc hoạt động từ thiện xã hội và mối quan hệ với các tổ chức Tin lành quốc tế,...

- Ba là, đối với các tổ chức Tin lành chưa được công nhận tư cách pháp nhân có mặt ở Việt Nam từ trước năm 1975, đang hoạt động tôn giáo thuần tuý, nếu có đủ điều kiện theo quy định của Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo thì tiến hành các thủ tục để tổ chức đại hội đại biểu (đại hội đồng), thông qua Hiến chương (Ðiều lệ), bầu cơ quan lãnh đạo giáo hội để được công nhận tư cách pháp nhân về tổ chức. Ðối với những hệ phái Tin lành khác, chưa đủ điều kiện công nhận tư cách pháp nhân về tổ chức, nếu xét thấy thật sự có nhu cầu thì tiến hành đăng ký sinh hoạt tôn giáo với chính quyền cơ sở. Với thời gian, nếu hội đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật sẽ được xem xét công nhận tư cách pháp nhân tổ chức giáo hội.

- Bốn là, đối với bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số theo đạo Tin lành ở Tây Nguyên, các tỉnh duyên hải miền trung và nam Trường Sơn, tiếp tục xem xét công nhận các chi hội (Hội thánh cơ sở) thuộc Hội thánh Tin lành Việt Nam (miền nam) và tạo điều kiện thuận lợi để các chi hội này xây dựng nơi thờ tự, đào tạo và bố trí chức sắc hướng dẫn việc đạo cho các chi hội đã được công nhận theo quy định của pháp luật.

- Năm là, đối với những nơi chưa đủ điều kiện để được công nhận lập Chi hội, nếu đồng bào theo đạo ở đó có nhu cầu sinh hoạt tôn giáo thuần túy, cam kết chấp hành các quy định của pháp luật, không hoạt động cho bọn phản động Phun-rô, không dính líu đến "Tin lành Ðêga" (thực chất là tổ chức của bọn phản động Phun-rô) thì chính quyền xã, phường tạo điều kiện cho đồng bào thực hiện các sinh hoạt tôn giáo bình thường tại gia đình hoặc chấp thuận cho đồng bào đăng ký sinh hoạt đạo tại địa điểm thích hợp trong buôn, làng.

- Sáu là, đối với số đồng bào dân tộc thiểu số ở các tỉnh miền núi phía bắc mới theo đạo Tin lành cần căn cứ   nhu cầu tín ngưỡng để có chủ trương thích hợp theo hướng: Ðối với bộ phận đồng bào đã có thời gian theo đạo Tin lành và có nhu cầu tín ngưỡng thật sự, thì trước mắt hướng dẫn cho đồng bào đăng ký sinh hoạt đạo ở địa điểm thích hợp tại bản, làng. Khi hội đủ các điều kiện thì tạo thuận lợi cho đồng bào sinh hoạt tôn giáo bình thường theo quy định của pháp luật. Ðối với bộ phận đồng bào đã theo đạo, nay có nhu cầu trở lại với tín ngưỡng truyền thống của dân tộc mình, cần tạo điều kiện, giúp đỡ để đồng bào thực hiện ý nguyện đó.

- Bảy là, kiên quyết đấu tranh với những âm mưu, thủ đoạn của các thế lực lợi dụng tôn giáo, lợi dụng đạo Tin lành để kích động, lôi kéo đồng bào gây chia rẽ dân tộc, chống phá đất nước. Thông báo công khai cho đồng bào biết rõ những hành vi vi phạm pháp luật của những người đội lốt chức sắc đạo Tin lành; đồng thời nghiêm cấm và xử lý nghiêm đối với những người ép buộc đồng bào bỏ đạo cũng như việc ép buộc đồng bào theo đạo.

PV: TS có thể cho biết, vì sao Chính phủ lại ban hành Chỉ thị  này?

TS. NTX: Như trên chúng tôi đã nói, so với Phật giáo, Công giáo và các tôn giáo khác, tình hình đạo Tin lành ở Việt Nam hiện nay vẫn còn có sự khác nhau giữa các tổ chức hệ phái. Có những hệ phái đã được công nhận tư cách pháp nhân về tổ chức, có những hệ phái sinh hoạt tôn giáo của tín đồ vẫn duy trì nhưng chưa được công nhận tư cách pháp nhân về tổ chức, có những hệ phái mới truyền vào hoạt động chủ yếu ở các gia đình,... Giữa các khu vực cũng có sự khác nhau, trong đó đáng chú ý là bộ phận quần chúng mới theo đạo Tin lành ở Tây Nguyên và Tây Bắc. Ðặc biệt, ở Tây Nguyên, bọn phản động Phun-rô dụ dỗ, lôi kéo một bộ phận đồng bào theo đạo Tin lành gây rối an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; ở Tây Bắc việc truyền đạo Tin lành gắn với một số hoạt động mang mầu sắc mê tín dị đoan.

Trong điều kiện thực hiện Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo - một văn bản quy phạm pháp luật có giá trị pháp lý cao, việc Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị về công tác đối với đạo Tin lành sẽ góp phần tạo ra sự thống nhất trong quá trình thực hiện Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo. Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về một số công tác đối với đạo Tin lành không có gì mâu thuẫn với Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo, mà chỉ là để thực hiện tốt hơn Pháp lệnh này. Chỉ thị này của Thủ tướng Chính phủ là một dấu mốc mới trong chính sách tôn giáo của Nhà nước ta.

PV: Xin trân trọng cảm ơn TS.