Hình thành vùng nguyên liệu tập trung, sản xuất theo tiêu chuẩn, tăng cường liên kết với doanh nghiệp và hướng tới xuất khẩu đang được xác định là hướng đi để nâng cao giá trị, phát triển bền vững cây chanh.
Mối quan tâm hàng đầu
Những năm gần đây, cây chanh là cây trồng chủ lực ở nhiều địa phương của tỉnh tại các xã Phù Lưu, Bạch Xa, Yên Phú, Xuân Vân và các phường Bình Thuận, An Tường. Trong đó, Phù Lưu và Bạch Xa là hai vùng chuyên canh lớn nhất với tổng diện tích hơn 1.160 ha.
Nhờ phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, cây chanh cho thời gian thu hoạch kéo dài gần như quanh năm, năng suất bình quân đạt từ 18-22 tấn/ha. Vào thời điểm thị trường thuận lợi, giá bán có thể đạt khoảng 40.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân.
Tại xã Phù Lưu, gia đình ông Trần Duy Hiển, thôn Phù Yên trồng 4 ha chanh. Từ đầu năm đến nay, gia đình đã thu hơn 1 tỷ đồng từ bán sản phẩm.
Ở xã Bạch Xa, gia đình ông Hoàng Văn Chính, thôn Làng Báu, canh tác hơn 5 ha chanh, mỗi năm cho doanh thu hàng tỷ đồng. Hiệu quả kinh tế từ cây chanh đã rõ, song theo những hộ sản xuất quy mô lớn, điều người trồng chanh quan tâm nhất hiện nay vẫn là đầu ra ổn định.
Theo ông Trần Duy Hiển, hiệu quả kinh tế đã được khẳng định, song phần lớn sản phẩm chanh hiện được tiêu thụ thông qua thương lái. Vì vậy, giá cả phụ thuộc nhiều vào diễn biến thị trường, có thời điểm giá cao nhưng cũng có lúc giảm mạnh. Nếu có doanh nghiệp liên kết xây dựng vùng nguyên liệu, ký hợp đồng bao tiêu, người dân sẽ yên tâm đầu tư sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm.
Theo ông Hoàng Văn Chính, cây chanh phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng ở Bạch Xa, địa phương còn nhiều dư địa để mở rộng vùng sản xuất. Nếu có doanh nghiệp đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu, hướng dẫn quy trình sản xuất và bao tiêu sản phẩm thì người dân sẵn sàng thay đổi giống, kỹ thuật canh tác để sản phẩm có chất lượng cao hơn.
“Gia đình sẵn sàng chuyển sang những giống chanh mới, áp dụng quy trình chăm sóc theo hướng hữu cơ khi doanh nghiệp có yêu cầu. Đây không chỉ là cách nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn giúp người trồng từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn của những thị trường có yêu cầu cao”, ông Chính chia sẻ.
Cơ sở để cây chanh phát triển theo hướng bền vững
Tuy nhiên, so với tiềm năng, trồng chanh ở Tuyên Quang vẫn còn hạn chế. Phần lớn diện tích được canh tác ở quy mô hộ gia đình; diện tích được chứng nhận VietGAP, GlobalGAP còn ít.
Việc xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, đầu tư cơ sở sơ chế, đóng gói và bảo quản sản phẩm chưa đáp ứng yêu cầu của các thị trường tiêu chuẩn cao. Đây cũng là nguyên nhân khiến việc mở rộng thị trường và nâng giá trị sản phẩm còn gặp khó khăn.
Thực tế cho thấy, để cây chanh phát triển bền vững, việc mở rộng diện tích không còn là yếu tố quyết định. Quan trọng hơn là tổ chức lại sản xuất, hình thành vùng nguyên liệu tập trung, thống nhất quy trình canh tác và xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.
Đây cũng là hướng đi đang được các địa phương có diện tích chanh lớn quan tâm. Thay vì chỉ sản xuất theo nhu cầu của thị trường tự do, người dân từng bước được định hướng sản xuất theo tiêu chuẩn và yêu cầu của doanh nghiệp, qua đó nâng cao tính ổn định của đầu ra.
Xác định cây chanh là một trong những cây trồng chủ lực, nhiều địa phương đang tập trung xây dựng các giải pháp phát triển theo hướng hàng hóa, nâng cao chất lượng và đẩy mạnh liên kết sản xuất. Xã Phù Lưu đang phối hợp các ngành chức năng làm việc với doanh nghiệp của tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) để khảo sát, nghiên cứu xây dựng vùng nguyên liệu chanh phục vụ xuất khẩu.
Ông Nông Quang Sự, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phù Lưu cho biết, cây chanh hiện là một trong những cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ dân. Vì vậy, địa phương xác định phát triển vùng chanh theo hướng hàng hóa, nâng cao chất lượng và xây dựng chuỗi liên kết là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong phát triển kinh tế, nông nghiệp.
Cũng theo ông Nông Quang Sự, nếu việc hợp tác được triển khai, doanh nghiệp sẽ liên kết với người dân thông qua hợp tác xã, hướng dẫn sản xuất theo tiêu chuẩn, xây dựng mã số vùng trồng và bao tiêu sản phẩm.
Đây được kỳ vọng là hướng đi quan trọng nhằm giải quyết bài toán đầu ra, đồng thời tạo động lực để người dân thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao giá trị cây trồng.
Từ một loại cây trồng chủ yếu tiêu thụ trên thị trường tự do, cây chanh Tuyên Quang đứng trước cơ hội chuyển sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn.
Tuy nhiên, để cơ hội trở thành hiện thực, cần sự tham gia đồng bộ của người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý trong việc tổ chức sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình và mở rộng thị trường. Đây sẽ là cơ sở để cây chanh phát triển theo hướng bền vững, góp phần nâng cao thu nhập và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp tại các địa phương của Tuyên Quang.
