Vĩnh Phúc là tỉnh thuộc khu kinh tế trọng điểm của đồng bằng Bắc Bộ với diện tích tự nhiên là 1.370 km2, số dân hơn 1,2 triệu người. Trong đó có bảy huyện, hai thị xã và 39 xã miền núi (sáu xã thuộc diện 135 của Chính phủ. Cho nên cuộc sống của người dân ở vùng sâu, vùng xa lại bị thiên tai dịch bệnh thường xuyên xảy ra gây ảnh hưởng lớn tới sản xuất và đời sống nhân dân. Ðặc biệt là do số lao động trong nông nghiệp không được đào tạo chiếm tỷ lệ 70%, số lao động được đào tạo chiếm 22%. Bình quân diện tích canh tác trên đầu người thấp, ruộng đất phân chia manh mún, giá thị trường biến động liên tục theo hướng bất lợi cho sản xuất nông - lâm nghiệp, giá nguyên liệu vật tư nông nghiệp tăng bình quân hơn 30%, giá nông sản phẩm chỉ tăng 15%. Cho nên, thu nhập từ sản xuất nông - lâm nghiệp còn thấp, đời sống nông dân còn khó khăn.
Ðể phát triển kinh tế trang trại đòi hỏi phải đầu tư vốn hàng trăm triệu đồng, nông dân thiếu vốn, thiếu kiến thức về khoa học, kỹ thuật và quản lý, nhận thức còn hạn chế, tư tưởng lạc hậu bảo thủ chậm đổi mới. Ðặc biệt một số cấp ủy đảng, chính quyền về yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn nói chung và phát triển kinh tế trang trại nói riêng nhất là ở cấp cơ sở còn hạn chế, nên chưa thật sự quan tâm lãnh đạo chỉ đạo, tạo điều kiện cho nhân dân phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp. Sự phối hợp giữa các ngành, đoàn thể liên quan chưa chặt chẽ, thống nhất. Chủ trương chính sách của Ðảng, Nhà nước và địa phương trong phát triển kinh tế trang trại chưa đồng bộ, chậm được bổ sung điều chỉnh, nhiều khó khăn chưa được tháo gỡ để thúc đẩy phong trào.
Ðể thúc đẩy hợp tác xã, câu lạc bộ và hộ gia đình làm kinh tế trang trại bền vững, Ðại hội Ðảng bộ nhiệm kỳ 2000 - 2005 thực hiện Nghị quyết T.Ư 5 (khóa IX) về đẩy mạnh CNH, HÐH nông nghiệp, nông thôn và Nghị quyết 03 của Chính phủ về phát triển kinh tế trang trại. Năm năm qua, tỉnh Vĩnh Phúc đã có hơn 500 trang trại gia đình và tập thể ở tất cả các huyện, thị xã. Sản xuất, kinh doanh theo mô hình kinh tế vườn - ao - chuồng - rừng (VACR), vườn ao chuồng (VAC) ở các vùng như đồng bằng có 200 trang trại VAC, vùng trung du miền núi có 340 trang trại VACR. Tổng diện tích đất trang trại đã sử dụng hơn 15.000 ha. Chủ các trang trại là người nông dân thuần túy, được giao đất sử dụng ổn định, lâu dài thuộc các quỹ đất rừng sản xuất, đất vườn tạp, đất trồng cây lâu năm, đất trũng cấy một vụ lúa ở các cơ sở thuộc vùng trung du, miền núi, đồng bằng. Nhìn chung quy mô diện tích mỗi trang trại hiện có từ một đến mười ha trở lên. Bình quân diện tích được giao cho một hộ gia đình thấp, vì đời sống nhân dân lệ thuộc chủ yếu vào kết quả của sản xuất nông nghiệp, cho nên việc chuyển nhượng để tích tụ đất đai vào một chủ trang trại chưa nhiều. Vĩnh Phúc là tỉnh mới được tái lập, điểm xuất phát của nền kinh tế còn thấp, nhất là kinh tế nông thôn, cho nên khả năng tự đầu tư của nông dân để phát triển kinh tế hộ còn hạn chế.
Chúng tôi đi thăm một số trang trại điển hình nửa đồi núi ở huyện Tam Dương, Bình Xuyên, thị xã Vĩnh Yên, không khỏi ngỡ ngàng trước mắt là mầu xanh ngút ngàn của những trang trại cây vải, dứa, mía... hơn 500 ha đất trống, đồi trọc cách đây mấy năm nay đã phủ kín mầu xanh và sắp cho thu hoạch: "Có được mầu xanh như hôm nay, chúng tôi phải đầu tư hơn 30 triệu đồng/ha đất để tiến hành san ủi, cày sâu, ngăn chặn sự xói mòn và đầu tư phân bón, cây giống, thuê công lao động, chăm sóc làm thủy lợi để giữ nguồn nước tưới thường xuyên các trang trại". Câu nói của một chủ trang trại ở thị xã Vĩnh Yên. Ðến nay, ở Vĩnh Phúc đã có hàng trăm ha đồi trồng cây vải, dứa xen dưới gốc cây có tán lá, vừa tận dụng đất canh tác vừa giữ độ ẩm và diện tích còn lại. Ðặc biệt là năm năm qua, đã giải quyết việc làm cho hàng trăm lao động thường xuyên cùng hàng nghìn lao động theo thời vụ, gắn trách nhiệm người lao động với vườn đồi, mà còn góp phần thực hiện phủ xanh đất trống, đồi trọc, bảo vệ môi trường sinh thái...
Một số mô hình trong lĩnh vực làm kinh tế trang trại VACR như: hộ anh Hoàng Ngọc Sơn, xã Quang Sơn, huyện Lập Thạch nhận 5,2 ha hồ ao, đất vườn trồng cây ăn quả, rau, đất đồi trồng cây lấy gỗ. Gia đình anh nuôi 50 con lợn nái ngoại sản xuất ra 1.000 con lợn giống/năm. Lợn thịt nuôi 800 con/năm (4 lứa), 300 con gà, vịt, 10 đàn ong, với diện tích hồ ao nuôi cá chim trắng, cá chuối (thu 10 tấn). Doanh thu năm 2004 là 1,1 tỷ đồng, trừ chi phí, cho thu nhập 230 triệu đồng. Giải quyết việc làm cho năm lao động thường xuyên và 10 - 15 lao động thời vụ với mức thu nhập 500 - 700 nghìn đồng/người/tháng; hộ anh Trần Văn Ba ở xã Minh Quang, huyện Tam Ðảo với diện tích vườn là 5 ha, ao 2 sào, đất đồi núi nhận trồng và chăm sóc bảo vệ là 600 ha (của Lâm trường Tam Ðảo và vườn Quốc gia). Về chăn nuôi bò 10 con, dê 35 con, lợn thịt 30 con, gà thả vườn 150 - 200 con. Thu nhập hằng năm từ 90 đến 100 triệu đồng, bình quân thu nhập 15 triệu đồng/người/năm; hộ anh Tạ Văn Sáu, xã Kim Long, huyện Tam Dương, diện tích trang trại 7,7 ha, đàn bò có 20 con. Diện tích trồng cây ăn quả là 5 ha với 1.400 cây ăn quả đã cho thu hoạch ba năm, doanh thu 230 triệu đồng/năm. Trừ chi phí cho thu nhập 130 triệu đồng/năm; hộ anh Nguyễn Hữu Trí ở Tam Hợp, huyện Bình Xuyên, diện tích ruộng 1,5 sào trồng lúa, hoa màu, diện tích ao hồ, trên bờ trồng cây ăn quả, dưới ươm cá giống rồi nuôi cá thịt và chăn nuôi 1.000 con vịt đẻ trứng, một bò đực giống, hai bò nái. Thu nhập hằng năm của gia đình 180 - 190 triệu đồng/năm. Bình quân thu nhập đầu người 18 - 19 triệu đồng/năm, giải quyết việc làm thường xuyên cho 10 - 15 lao động.
Mô hình trang trại VAC ở vùng đồng bằng: Chủ yếu là cải tạo vùng đồng trũng, đấu thầu, đất bỏ hoang, cơ cấu sản xuất trang trại trồng cây hằng năm đối với vùng bãi trồng cỏ cho chăn nuôi bò, trồng dâu nuôi tằm, vùng trung du sản xuất cây giống bán rau, cây cảnh, cây ăn quả, cây hoa.
Ðến thăm gia đình chị Vũ Thị Hà, ở Thổ Tang, huyện Vĩnh Tường, với diện tích làm trang trại là 2 ha (0,5 ha đất, 1,5 ha ao, hồ) quy mô chăn nuôi 60 lợn nái ngoại, ba lợn đực giống, năm cặp bò sinh sản, 500 con vịt, 1.000 con gà công nghiệp, thu nhập ước đạt 150 triệu đồng/năm. Bình quân thu nhập đầu người 30 triệu đồng/năm.
Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Ngọc Phi cho biết: Ðể thực hiện nhất quán quan điểm phát triển kinh tế trang trại theo Nghị quyết 03/CP của Chính phủ. Những năm tới, kinh tế trang trại ở Vĩnh Phúc dựa trên một số quan điểm sau:
Kinh tế trang trại là một trong những hình thức tổ chức sản xuất, kinh doanh chủ yếu là nông nghiệp sản xuất hàng hóa. Khuyến khích phát triển đa dạng hình thức sản xuất, kinh doanh của trang trại theo hướng tập trung hóa, chuyên môn hóa để phát huy tốt nội lực, lợi thế của từng vùng.
Trang trại sản xuất trồng trọt, phải có quy mô về diện tích từ 0,5 ha trở lên đối với vùng đồng bằng; từ một ha trở lên đối với vùng trung du, miền núi. Nếu là trang trại sản xuất chăn nuôi, tùy theo vật nuôi chủ lực có quy mô đàn như: gia cầm từ 500 con, lợn từ 100 con, gia súc có sừng ít nhất 50 con. Doanh thu mỗi trang trại đạt từ 30 triệu đồng/năm trở lên, một ha canh tác đạt hơn 25 triệu đồng/năm trở lên.
Một là, quan tâm hỗ trợ đẩy nhanh tiến độ dồn điền đổi thửa và gắn với việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ổn định, lâu dài, giấy chứng nhận trang trại để các chủ trang trại yên tâm đầu tư phát triển kinh tế trang trại, có thể xem xét sửa đổi tiêu chí trang trại cho phù hợp với điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của tỉnh.
Hai là, hoàn thiện quy hoạch đất đai của tỉnh, tiến hành kiểm kê phân loại các loại đất làm cơ sở để bố trí sản xuất theo hướng khai thác lợi thế của từng vùng sinh thái. Khuyến khích tập trung tích tụ đất đai, khắc phục tình trạng ruộng đất manh mún.
Ba là, đầu tư phát triển kinh tế trang trại, quan tâm cho vay ưu đãi từ các chương trình tín dụng phát triển.
Bốn là, nâng cao trình độ quản lý sản xuất, kinh doanh và khoa học, kỹ thuật của chủ trang trại. Tổ chức đào tạo nghề phù hợp cho bộ phận lao động làm thuê, nhất là lao động kỹ thuật.
Năm là, khuyến khích các hình thức liên kết và hợp tác trong nghiên cứu ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật và công nghệ giữa các trung tâm, viện nghiên cứu với các chủ trang trại.
Sáu là, Nhà nước đầu tư nâng cấp, mở rộng, xây dựng mới, liên doanh liên kết các cơ sở sản xuất, chế biến, bảo quản và tiêu thụ nông sản và kịp thời cung cấp thông tin thị trường cho các chủ trang trại.
Phát triển kinh tế trang trại ở Vĩnh Phúc, con đường xóa đói, giảm nghèo, nâng cao thu nhập; ổn định đời sống của nhân dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số sống ở vùng sâu, vùng xa và các xã thuộc Chương trình 135 để tạo ra cách làm ăn mới trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn, góp phần thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh.
