Tại nhiều địa phương của thành phố Cần Thơ, các mô hình hợp tác giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân không chỉ giúp ổn định đầu ra mà còn từng bước hình thành chuỗi sản xuất khép kín từ vùng nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu.
Mở rộng chuỗi liên kết từ cánh đồng lúa
Tại xã Vị Thủy, sự tham gia của doanh nghiệp vào sản xuất nông nghiệp đang tạo thêm kỳ vọng cho người dân địa phương. Công ty cổ phần Gạo hữu cơ TD Sóc Trăng đã chủ động khảo sát điều kiện sản xuất, năng lực của các hợp tác xã và tổ hợp tác để xây dựng phương án liên kết phù hợp với từng vùng.
Đến nay, doanh nghiệp đã ký kết hợp tác đầu tư và bao tiêu sản phẩm với 2 hợp tác xã trên địa bàn để triển khai sản xuất khoảng 100ha lúa IR50404 và 15ha giống lúa Lài thơm 68 (TD68). Đây là những giống lúa được doanh nghiệp định hướng phát triển vùng nguyên liệu ổn định nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường.
Theo ông Trầm Du, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Gạo hữu cơ TD Sóc Trăng, nhu cầu tiêu thụ gạo IR50404 hiện đang tăng mạnh do được sử dụng trong chế biến nhiều mặt hàng như bún, mì, bánh tráng và gạo thực phẩm. Doanh nghiệp hiện đã ký được các đơn hàng với sản lượng khoảng 20.000 tấn, trong khi nguồn nguyên liệu trên thị trường còn thiếu hụt.
Không chỉ dừng ở việc thu mua sản phẩm, doanh nghiệp còn định hướng xây dựng mã số vùng trồng, áp dụng truy xuất nguồn gốc nhằm nâng cao tính minh bạch và giá trị cho sản phẩm lúa gạo địa phương.
Hiện doanh nghiệp đã phát triển hơn 30 cửa hàng phân phối sản phẩm gạo hữu cơ tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Việc mở rộng hệ thống tiêu thụ buộc doanh nghiệp phải kiểm soát chặt chất lượng đầu vào, ưu tiên sử dụng vật tư nông nghiệp rõ nguồn gốc và quy trình sản xuất an toàn.
Bà Hồ Thu Ánh, Bí thư Đảng ủy xã Vị Thủy cho biết, dù diện tích liên kết bước đầu chưa lớn nhưng đây được xem là giai đoạn quan trọng để đánh giá hiệu quả thực tế trước khi nhân rộng mô hình. Việc các hợp đồng liên kết được ký kết dưới sự chứng kiến của chính quyền cũng giúp nâng cao tính ràng buộc và trách nhiệm giữa các bên tham gia.
Hình thành chuỗi sản xuất-chế biến-xuất khẩu
Không chỉ với cây lúa, mô hình liên kết chuỗi giá trị cũng đang được mở rộng sang lĩnh vực cây ăn trái tại xã Thới Hưng.
Đây là địa phương có thế mạnh về các loại nông sản như xoài, khóm, mãng cầu gai… Lợi thế vùng nguyên liệu đã thu hút doanh nghiệp đầu tư phát triển nhà máy chế biến ngay tại địa phương nhằm chủ động nguồn cung phục vụ xuất khẩu.
Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên Tam Ngọc là một trong những doanh nghiệp tiên phong xây dựng mô hình liên kết sản xuất-chế biến với hợp tác xã và nông dân. Sau khi thành lập tại Khu công nghiệp Trà Nóc vào năm 2019, doanh nghiệp đã chuyển nhà máy về xã Thới Hưng từ năm 2023 để thuận lợi kết nối vùng nguyên liệu và mở rộng hoạt động lâu dài.
Theo ông Nguyễn Lê Duy Anh, Tổng Giám đốc công ty, việc liên kết với hợp tác xã là yếu tố then chốt để bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cũng như đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng ngày càng khắt khe từ thị trường xuất khẩu.
Từ nhu cầu thực tế đó, nhiều hợp tác xã trên địa bàn đã chuyển hướng sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ nhằm đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp chế biến.
Ông Nguyễn Thanh Phong, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Ba Sương cho biết, hợp tác xã trước đây thuê đất để phát triển vùng nguyên liệu khóm, xoài keo và mãng cầu gai phục vụ hoạt động chế biến của các doanh nghiệp trong khu vực, trong đó có Công ty Tam Ngọc.
Theo ông Phong, sản xuất hữu cơ hiện gần như là yêu cầu bắt buộc nếu muốn đưa sản phẩm vào các thị trường xuất khẩu. Vì vậy, toàn bộ vùng nguyên liệu liên kết đều được kiểm soát theo quy trình sản xuất an toàn, hạn chế sử dụng hóa chất và ưu tiên vật tư hữu cơ.
Việc chuyển đổi này không chỉ nâng cao chất lượng nông sản mà còn từng bước thay đổi tập quán canh tác của người dân theo hướng bền vững, thân thiện với môi trường.
Nông dân giảm áp lực đầu ra
Một trong những lợi ích lớn nhất từ mô hình liên kết là giúp nông dân ổn định đầu ra và hạn chế rủi ro do biến động thị trường.
Theo đại diện doanh nghiệp, khi tham gia chuỗi liên kết, người dân không còn phải tự tìm đầu ra cho sản phẩm như trước. Doanh nghiệp sẽ thực hiện bao tiêu theo hợp đồng, đồng thời hỗ trợ kỹ thuật, cây giống và vật tư nông nghiệp trong suốt quá trình sản xuất.
Mô hình này giúp người dân giảm áp lực vốn đầu tư ban đầu, tập trung chăm sóc cây trồng theo đúng quy trình kỹ thuật để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, các mô hình liên kết còn góp phần tạo thêm việc làm ổn định cho lao động nông thôn, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân tại địa phương.
Theo ngành nông nghiệp thành phố Cần Thơ, liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ là xu hướng tất yếu trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Khi tham gia chuỗi liên kết, nông dân được hỗ trợ áp dụng quy trình sản xuất đồng bộ, tiếp cận kỹ thuật mới và bảo đảm đầu ra thông qua hợp đồng bao tiêu.
Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục Trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Cần Thơ cho rằng, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên và thích ứng biến đổi khí hậu đang được ngành nông nghiệp đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, để việc chuyển đổi đạt hiệu quả cao thì rất cần sự tham gia của doanh nghiệp trong liên kết tiêu thụ sản phẩm cho nông dân.
Thực tế cho thấy, khi doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân cùng tham gia vào chuỗi giá trị chung, hiệu quả sản xuất được nâng lên rõ rệt. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao giá trị nông sản mà còn là hướng đi quan trọng để nông nghiệp địa phương phát triển bền vững, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.
