Lèn Hà bi tráng

Lèn Hà thuộc xã Thanh Hóa, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình. Nơi đây là một đầu mối giao thông quan trọng trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Nơi đây đã chứng kiến những chiến công oanh liệt gắn liền với biết bao hy sinh to lớn của các đơn vị bộ đội, thanh niên xung phong và quân dân địa phương trong những năm tháng chiến đấu kiên cường bảo vệ quê hương, bảo đảm mạch máu giao thông vận tải và thông tin liên lạc.

Nơi đây còn ghi đậm sự kiện bi tráng ngày 2-7-1972, với sự hy sinh anh dũng của 13 chiến sĩ thông tin (10 nữ và ba nam) ở trạm cơ vụ A69 thuộc trung đoàn thông tin 134 Anh hùng.

Ba mươi sáu năm sau, một ngày đầu tháng 12-2008 vừa qua, chúng tôi mới có dịp được về thăm Lèn Hà.

Từ ngã ba Ðồng Lộc, ngược Khe Giao một thuở hào hùng, rồi theo đường Hồ Chí Minh xuôi về nam chừng dăm chục cây số là đến trung tâm xã biên giới Thanh Hóa, huyện Tuyên Hóa-Quảng Bình. Nơi đây từng là một "tọa độ lửa" với những địa danh nổi tiếng như: bãi Hà, bãi Dinh, ngầm Ca Tang, cầu Khe Nét...

Từ đây rẽ về hướng tây theo đường liên thôn khoảng ba km nữa là đến Lèn Hà. Ðó là một ngọn núi đá vách cao dựng đứng. Giữa lưng chừng núi có một cái hang rộng vài trăm mét vuông. Khi đế quốc Mỹ tiến hành chiến tranh phá hoại miền bắc, hang Lèn Hà được chọn đặt tổng đài trạm cơ vụ A69 thuộc đại đội 9 của trung đoàn thông tin 134 và kho dự trữ chiến lược các trang bị kỹ thuật của binh chủng Thông tin. Dưới chân núi là một khoảng rừng già bằng phẳng và rậm rạp, được chọn đặt hội trường, nhà ăn, nhà nghỉ... Quân số của trạm A69 lúc cao nhất là 33 người. Riêng tiểu đội tổng đài là 13 chiến sĩ nữ quê ở Phú Thọ, Cao Bằng, Hưng Yên, Hòa Bình, Ninh Bình, Thái Bình, Thanh Hóa...

Nằm trong "tọa độ lửa" có nhiều mục tiêu đánh phá liên tục của các loại máy bay Mỹ, nhưng các chiến sĩ trạm A69 vẫn ngày đêm kiên cường bám máy, bám tuyến, vượt lên bom đạn, thời tiết, địa hình... để giữ vững thông tin liên lạc từ Bộ Tổng tư lệnh đến các chiến trường, trực tiếp góp phần làm nên những chiến công vang dội của quân và dân ta trên cả hai miền nam bắc và chiến trường nước bạn.

Không chỉ chống chọi với các loại bom đạn của máy bay Mỹ cùng muỗi, vắt, sốt rét và mưa nắng khắc nghiệt của Trường Sơn, nhiều lần các chiến sĩ trạm A69 còn phải đối mặt với biệt kích, thám báo của địch xâm nhập trinh sát và cài đặt máy nghe trộm trên các tuyến đường dây.

Ðặc biệt, vào hồi 13 giờ 30 phút ngày 2-7-1972, máy bay Mỹ đã tiến hành một trận tập kích bất ngờ và hết sức ác liệt vào khu vực đóng quân của trạm A69, bằng các loại bom cháy, bom phát quang và bom bi. Mười ba chiến sĩ của trạm đã anh dũng hy sinh. Gồm đồng chí trạm trưởng Ðàm Văn Trình; hai nhân viên kỹ thuật là Dương Văn Chấn, Trần Văn Xay và mười nữ chiến sĩ của tiểu đội tổng đài là: Vũ Thị Lan, Vũ Thị Lung, Chu Thị Mạnh, Ngô Thị Luận, Hoàng Thị Linh, Nguyễn Thị Anh, Lê Thị Châm, Cao Thị Xuyến, Trần Thị Loan và Nguyễn Thị Thảo. Mười trinh nữ ngã xuống khi tuổi đời, tuổi quân còn rất trẻ. Nhiều tuổi nhất là Vũ Thị Lan mới 22 tuổi và cũng là người duy nhất có người yêu. Hai người trẻ nhất là Chu Thị Mạnh và Hoàng Thị Linh mới 17 tuổi.

Vượt lên đau thương, bất chấp hiểm nguy, cán bộ, chiến sĩ còn lại của trạm A69 vừa phối hợp với dân quân địa phương cấp cứu thương binh, mai táng liệt sĩ, vừa khẩn trương khắc phục hệ thống đường dây và máy móc. Chỉ hơn một giờ sau, thông tin toàn tuyến lại thông suốt. Từ giây phút đó, ba nữ chiến sĩ còn lại của tổng đài là Phạm Thị Vang, Nguyễn Thị Thanh và Bùi Thị Nghiêm làm nhiệm vụ của cả mười ba người, thay nhau bám máy giữ vững liên lạc hơn nửa tháng sau mới có lực lượng về bổ sung. Trạm A69 vẫn kiên cường hoạt động phục vụ các chiến trường đến ngày giải phóng hoàn toàn miền nam, thống nhất đất nước!

Lèn Hà hôm nay không còn âm u, hoang vắng như ngày ấy. Con đường mòn nối từ quốc lộ 15 qua dốc Bà Tôn vào tận chân lèn đã được đổ nhựa. Bản Hà đã nhấp nhô những ngôi nhà tường vôi mái ngói. Ngã ba Thanh Lạng trên "tọa độ lửa" năm xưa đã trở thành một thị tứ đèn điện sáng trưng... Nhưng sự kiện bi hùng ngày 2-7-1972 vẫn in đậm trong tâm trí những cán bộ, chiến sĩ trạm A69 ngày ấy và trong tình cảm của quân và dân xã Thanh Hóa Anh hùng.

Lần này nghe tin chúng tôi về, lãnh đạo Ðảng, chính quyền và nhân dân địa phương tập trung chào đón ngay từ đầu bản Hà. Cụ Hoàng Quốc Chế, nguyên Bí thư Ðảng ủy xã và cụ Phạm Văn Nậy, nguyên Xã đội trưởng xã Thanh Hóa "thời A69", tuy tuổi đã cao, sức đã yếu vẫn hăng hái theo đoàn vượt dốc Bà Tôn vào tận nơi ngày xưa chính các cụ đã chỉ huy dân quân đào hầm, bới đất để cứu chữa thương binh, quy tập liệt sĩ.

Bác Ngô Thị Trưởng, bác Ðinh Thị Tân vừa là những cựu nữ dân quân bản Hà, vừa là những hạt nhân văn nghệ của chi đoàn địa phương kết nghĩa với chi đoàn A69 ngày ấy, hôm nay cũng có mặt. Bác Trưởng bồi hồi nhắc lại kỷ niệm với từng nữ liệt sĩ của đơn vị: "O Xuyến cao và mập, khác với o Lan và o Lung thì nhỏ nhắn thanh mảnh. Còn o Lan Anh có nước da nâu, nghe mọi người gọi đùa là "dân Quảng Ninh", bầy tui thắc mắc răng bữa trước họp chi đoàn kết nghĩa lại giới thiệu là quê ở Thanh Ba-Phú Thọ?".

Bác Tân hào hứng kể chuyện năm kia ba o còn lại của tiểu đội tổng đài sau sự kiện ngày 2-7-1972 là Thanh, Vang và Nghiêm vô thăm lại Lèn Hà, vừa bước qua cổng nhà bác là đã cất tiếng gọi: "Có còn bồi cho tụi em ăn với chị Tân ơi", y hệt như hồi ấy... Hồi ấy dân đói lắm, chỉ ăn toàn bồi là bột sắn trộn bột ngô. Bộ đội nhiều hôm bị bom cháy hết gạo, cũng ăn bồi như dân"...

Thời gian trôi qua, nhiều dấu tích một thời đạn bom, gian khổ, hy sinh đã phai mờ, chìm lấp theo quy luật tự nhiên. Nhưng, có những sự vật và sự tích rất cần được lưu giữ và có thể lưu giữ được, để truyền đời cho con cháu như những di sản vật chất và tinh thần vô giá của thế hệ cha ông.

Chẳng hạn như những câu khẩu hiệu thể hiện ý chí và quyết tâm giữ vững thông tin liên lạc bằng mọi giá mà các chiến sĩ A69 đã viết trong hang Lèn, nếu không có trí nhớ của những cán bộ địa phương như cụ Chế, cụ Nậy; nếu không có chuyến "hành hương" sau hơn ba mươi năm của những cựu binh A69, thì đến hôm nay chắc chắn chẳng còn ai biết được nội dung những câu khẩu hiệu ấy. Và hôm nay đứng giữa lòng hang Lèn Hà một thời bi tráng, ai cũng cảm thấy mình có một phần trách nhiệm trước sự phai mờ ấy.

Cách nay ba năm, trung đoàn thông tin 134 đã về thăm lại Lèn Hà và đầu tư xây dựng một ngôi miếu nhỏ tại vị trí năm xưa các chiến sĩ trạm A69 đã hy sinh; đồng thời dựng bia khắc tên 13 liệt sĩ ngay trước cửa hang, nơi ngày xưa đặt tổng đài tải ba của trạm. Những công trình tưởng niệm và tôn vinh ấy đã phần nào đáp ứng tình cảm, nguyện vọng của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ đơn vị và quân dân địa phương.

Nhưng tầm vóc ý nghĩa của di tích Lèn Hà cần có những công trình và hình thức tôn vinh tương xứng với một di tích lịch sử trong hệ thống di tích đường Hồ Chí Minh huyền thoại. Ðó là tâm nguyện của không chỉ quân dân địa phương và các thế hệ cán bộ, chiến sĩ trạm cơ vụ A69 - trung đoàn thông tin 134 Anh hùng.

Mai Công Thịnh