Lãng phí hàng chục triệu liều vaccine cúm gia cầm

Trong Hội nghị sơ kết công tác phòng, chống dịch cúm gia cầm, lở mồm, long móng 6 tháng đầu năm 2006 do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thônt ổ chức ngày 10-7, con số 57 triệu liều vaccine cúm gia cầm đang tồn kho được công bố tại Hội nghị sơ kết công tác phòng chống dịch cúm gia cầm, lở mồm, long móng 6 tháng đầu năm 2006 do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức ngày 10-7, khiến nhiều người sửng sốt.

Trong 7 tháng qua, trên cả nước không phát sinh thêm ổ dịch cúm gia cầm nào, đó là tín hiệu đáng mừng trong khi một số nước trong khu vực như Indonesia đang phải chống chọi vất vả với nạn dịch nguy hiểm này. Tuy nhiên, ở rất nhiều địa phương, do thấy dịch bệnh tạm lắng nên các Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, chính quyền sở tại đã buông lỏng công tác phòng chống dịch bệnh. Tai hại hơn, ý thức chủ quan này đã làm tồn kho hàng chục triệu liều vaccine, gây thiệt hại cho Nhà nước hàng tỷ đồng.

Theo báo cáo của Cục Thú y, tổng số tiền các địa phương chi cho công tác tiêm phòng ước khoảng 73.856 triệu đồng. Ông Bùi Quang Anh, Cục trưởng Cục Thú y, cho biết, nhiều địa phương chỉ tiêm vaccine mũi thứ nhất cho gia cầm rồi bỏ không tiêm mũi thứ hai. Làm như vậy gia cầm vẫn có nguy cơ bị nhiễm virus H5N1 và toàn bộ chi phí vaccine đã bị lãng phí.

Địa phương đứng đầu trong danh sách tồn kho vaccine nhiều nhất là Thanh Hóa với 1.400.000 liều H5N1, 5.300.000 liều H5N2; Tiền Giang với 2.500.000 liều vaccine H5N1 và 1.100.000 liều vaccine H5N2, tiếp đến là Đồng Tháp. Vụ Tài chính của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã thống kê tổng số vaccine đang nằm trong kho tại các địa phương là 57 triệu liều. Thậm chí, một số tỉnh không hiểu vì nguyên nhân gì đã để hao hụt tới 30% lượng vaccine.

Trong khi nguồn kinh phí để tiêm phòng vaccine cho gia cầm là do Nhà nước hỗ trợ 100% và phần lớn trong số này là xin tài trợ của các tổ chức quốc tế thì nhiều địa phương lại coi nhẹ việc phòng dịch bệnh, gây lãng phí hàng tỷ đồng. Hiện nay, tốc độ nhận vaccine của các tỉnh rất chậm. Nếu tình trạng bỏ không tiêm vaccine mũi thứ hai cho gia cầm, từ nay đến cuối năm rất dễ bùng phát lại dịch bệnh và nhiều khả năng sẽ rất khó xin được tài trợ cho công tác phòng, chống dịch bệnh này.

Không kiểm soát được giá vaccine lở mồm, long móng

Vaccine cúm gia cầm bị lãng quên trong kho, vaccine lở mồm, long móng cho gia súc lại được buôn bán tràn lan trên thị trường và hầu như không kiểm soát được giá. Tính đến thời điểm này, hơn 6 triệu liều vaccine lở mồm, long móng (LMLM) đã được nhập về Việt Nam. Theo đúng quy định, số vaccine này sẽ được cung ứng cho các tỉnh đang có dịch. Nhưng một thực tế là ở một số tỉnh, thành phố hiện đang bán tràn lan loại vaccine này trên thị trường như Bắc Giang, Bắc Ninh… trong khi tại một số vùng đang có dịch thì dân không kiếm đâu ra vaccine để phòng bệnh cho gia súc.

Khác với vaccine cúm gia cầm được Nhà nước hỗ trợ 100% kinh phí, vaccine LMLM được nhập về Việt Nam dưới hai kênh: một nguồn được Nhà nước tài trợ nhập về qua Cục Thú y (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn). Số vaccine này không được phép kinh doanh, buôn bán mà để phân phối cho các tỉnh có dịch. Nguồn thứ  2 là do các công ty có đủ điều kiện được nhập vaccine về bán thông qua các đại lý, cửa hàng thuốc thú y đã được sự thẩm định của các cơ quan thú y. Chính vì tồn tại hai nguồn vaccine hỗ trợ của Nhà nước và vaccine kinh doanh nên đã vô tình tạo ra kẽ hở cho một số kẻ đầu cơ lợi dụng để buôn bán mặt hàng nhạy cảm này với giá cao.

Một điều rõ ràng là Cục Thú y đã không kiểm soát được số lượng vaccine của các công ty nhập về để bán, kể cả số lượng và giá cả. Giá vaccine LMLM theo quy định được bán là 4.300 đồng/liều đối với type 0 và 7.900 đồng/liều với type 0 - ASIA1 nhưng tại một số tỉnh như Bắc Giang, Bắc Ninh, giá vaccine LMLM được bán là 7.500 đồng/liều type 0. Chính vì vậy nên khi bán ra thị trường, các công ty này đã tự thao túng về giá cả. Thêm nữa, việc để cho các công ty nhập vaccine về theo cả hai kênh vừa phân phối vừa bán đã dẫn đến tình trạng vaccine của Nhà nước thì cứ để trong kho, còn vaccine do họ tự nhập về thì đem ra bán trước để kinh doanh.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bùi Bá Bổng, những sơ hở trong quản lý Nhà nước về vaccine LMLM đang tồn tại là có thật. Một trong những lỗ hổng này là Cục Thú y đã không công bố công khai các vùng có dịch được Nhà nước hỗ trợ 100% vaccine và vùng đệm, vùng bao vây được hỗ trợ 50% ngân sách Trung ương, 50% ngân sách địa phương. Theo ông Bổng, nếu phân cấp hai vùng này ra thì dân vùng nào được hưởng tiền Nhà nước thì được hưởng và tư nhân sẽ không thể mang vaccine đến vùng này bán cho người dân được. "Phải thông tin công khai, minh bạch để người dân biết người ta thuộc diện có được hỗ trợ hay không, không để tình trạng buôn bán vaccine như hiện nay", Thứ trưởng Bùi Bá Bổng nhấn mạnh.

Rõ ràng, những tồn tại trong việc cung ứng vaccine cúm gia cầm và LMLM đang dẫn đến nguy cơ có thể bùng phát lại dịch bệnh và tiếp tay cho một số kẻ cơ hội kinh doanh trên mồ hôi và nước mắt của người nông dân. Nếu tiếp tục để tình trạng này diễn ra sẽ làm lãng phí hàng nghìn tỷ đồng của Nhà nước và công tác phòng, chống dịch bệnh không có hiệu quả.