Làm nghề trên không gian số

Thời gian gắn bó với nghề báo đã tôi rèn bản lĩnh và kỹ năng nghề nghiệp, giúp những người làm sáng tạo nội dung xây dựng thương hiệu cá nhân trên mạng xã hội, tạo được sức hút hấp dẫn của kênh, lan tỏa giá trị hữu ích và truyền cảm hứng, cùng khám phá và kết nối với cộng đồng. Chia sẻ của các MC Quốc Khánh, Thùy Minh, Phan Đăng, Khánh Vy - những người đã và đang làm báo cho thấy tâm huyết, đam mê và hành trình nỗ lực khẳng định uy tín, nuôi bền lửa nghề trên nền tảng số.

MC Quốc Khánh: Nếu nội dung đủ tạo ra ảnh hưởng thật sự, khán giả sẽ tìm đến

Xây dựng podcast Vietsuccess là bước phát triển tự nhiên sau một thời gian dài tôi tích lũy kinh nghiệm phỏng vấn, đối thoại chuyên sâu khi công tác tại Đài truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (HTV) và kênh truyền hình tài chính FBNC, đúng thời điểm chín muồi về mặt thị trường, xu hướng tiêu thụ nội dung trực tuyến của khán giả. Nội dung podcast là những cuộc trò chuyện với những nhân vật thành đạt trong xã hội, mục tiêu truyền cảm hứng, chia sẻ kiến thức và bài học thành công, góp phần giúp người Việt thành công hơn, từ đó giúp cộng đồng và đất nước phát triển hơn.

Một xã hội muốn phát triển nền kinh tế tri thức thì nhu cầu chia sẻ, lan tỏa tri thức ngày càng cao và các cuộc trò chuyện dài, có chiều sâu, thiên về chuyên môn vẫn có giá trị riêng. Với đặc thù của mạng xã hội và sự phát triển của Internet, khán giả ở mọi nơi, mọi lúc tiếp cận và lắng nghe những chia sẻ sâu, những trải nghiệm nhiều giá trị từ những người đi trước, những chuyên gia ở nhiều lĩnh vực.

Trong bối cảnh xã hội hiện đại không ít áp lực và thách thức, những nội dung liên quan đến sức khỏe tinh thần, phát triển bản thân, những câu chuyện thật từ hành trình trưởng thành của các khách mời dễ truyền cảm hứng, tạo đồng cảm. Để cuộc trò chuyện cuốn hút khán giả đến phút cuối cần “hào quang” và câu chuyện của khách mời, chủ đề thảo luận, khả năng dẫn dắt, kích hoạt của host (người chủ trì chương trình), sự tương hợp giữa host và khách mời.

Cái khó là tìm nhân vật ấn tượng, xây dựng mối quan hệ, đào sâu chuyên môn. Nhiều khách mời có sự hiểu biết sâu sắc lĩnh vực, tôi phải liên tục học hỏi cái mới, đọc sách, tìm hiểu kỹ lưỡng thông tin về nhân vật, từ đó tìm ra góc nhìn mới để gợi mở, trao đổi, dẫn dắt mạch chuyện sao cho hấp dẫn, thú vị. Thành công còn phụ thuộc khả năng lắng nghe, xâu chuỗi, kết nối các ý của diễn giả, “nảy số” đặt trúng câu hỏi làm nổi bật vấn đề, nếu host chỉ dừng lại đơn thuần là người đặt câu hỏi sẽ làm giảm giá trị cuộc phỏng vấn.

Theo tôi, “tòa soạn” quan trọng nhất của mỗi người làm nội dung số là tổng hòa của nhiều yếu tố: Uy tín cá nhân, nội lực chuyên môn, sự tử tế, chính trực, lòng tự trọng và một tâm hồn hướng thiện, tinh thần xây dựng. Làm nội dung trên môi trường số dễ bị tác động bởi lượt tương tác, tuy nhiên cần cân đối bảo đảm hài hòa, không nên chạy theo xu hướng bề nổi. Ngoài “chiều lòng” khán giả còn phải hướng đến giúp người xem thay đổi, học được cái mới. Đôi khi, có vấn đề khó lĩnh hội vì quá ngách, không bắt trend nhưng nếu đó là nội dung cần thiết, quan trọng cho xã hội thì phải kiên trì và tìm cách truyền tải tốt. AI càng phát triển, người sáng tạo nội dung càng cần kiên định với sứ mệnh đã lựa chọn, nâng cao nội lực chuyên môn để có thể tạo ra những nội dung nguyên bản.

Mạng xã hội đang mở ra một thế hệ “nhà báo” hoạt động độc lập, không thuộc cơ quan báo chí nhưng vẫn tác động mạnh tới nhận thức công chúng. Khi thuật toán đề xuất không còn ưu tiên thì thứ còn lại chính là giá trị thật từ uy tín, cộng đồng mà họ đã gây ảnh hưởng và những giá trị kế thừa, chia sẻ giữa các thành viên trong cộng đồng. Nếu nội dung đủ tạo ra ảnh hưởng thật sự, khán giả sẽ tìm đến.

Tệp khán giả của kênh chủ yếu là những người trưởng thành, các bạn trẻ khởi nghiệp, lãnh đạo doanh nghiệp cần bổ sung kiến thức quản trị, kinh doanh để phát triển sự nghiệp. Khán giả không chỉ đánh giá chất lượng qua lượng view, mà còn ở tầm cỡ khách mời và thông điệp truyền tải, giá trị hữu ích của nội dung chia sẻ. Kênh cũng giúp bản thân tôi xây dựng thương hiệu, uy tín cá nhân, giữ lửa nghề, kết nối thêm nhiều công việc, mở rộng mối quan hệ với một số nhà đầu tư, nhân vật có tầm ảnh hưởng trong và ngoài nước để làm cầu nối đóng góp xây dựng chính sách, cho các lĩnh vực phát triển.

MC Thùy Minh: Làm những gì bản thân cảm thấy muốn nghe, đọc hay tiêu thụ

Tôi đã gắn bó với kênh Vietcetera 5 năm 7 tháng. Kênh được xây dựng theo hướng trang bị cho giới trẻ những điều quan trọng nhất để học trưởng thành, đó là sức khỏe tinh thần, giáo dục giới tính, kỹ năng về tài chính… với cách khai thác mới mẻ.

Tôi từng làm truyền hình hơn 10 năm và làm báo 8 năm trước khi bắt tay vào podcast Have A Sip. Làm podcast gần với báo chí vì sự thật không được cắt gọt hay lắp ghép. Cái khó là duy trì đều đặn, đi đường dài mà vẫn giữ được sức nóng. Đầu tiên khách mời tập trung vào các tác giả sách, sau này mở rộng nhiều lĩnh vực, ngành nghề. Tôi bám sát 2 tôn chỉ: làm những gì bản thân cảm thấy muốn nghe, đọc hay tiêu thụ; 70% làm những thứ mình biết rõ, 30% dành cho thể nghiệm điều mới.

Sự chuẩn bị chỉn chu, tìm hiểu kỹ lưỡng về khách mời giúp tôi đào sâu thông tin và thêm tự tin, qua đó khán giả hiểu được câu chuyện đời, chuyện nghề của họ, cả thành công và thất bại, sáng tạo về nghệ thuật, kinh doanh… Điều khó nhất là việc làm cho khách mời cảm thấy thoải mái để chia sẻ.

Gần 300 khách mời đều là những cá nhân xuất sắc, những câu chuyện cuộc đời của họ gắn với đất nước và xã hội Việt Nam. Vì thế tôi tự thấy mình cần có sự khiêm tốn, cầu thị lắng nghe và cảm nhận. Hạnh phúc khi làm nghề là tôi được trò chuyện với nhiều khách mời nổi tiếng, nhân vật đặc biệt như bà Xuân Phượng, bác Trịnh Lữ, thầy Giản Tư Trung, nhà văn người Pháp Marc Levy... và có nhiều kỷ niệm đáng nhớ. Một siêu sao nổi tiếng gốc Việt là Keishi khi về Việt Nam từ chối nhiều báo phỏng vấn nhưng lại chủ động gửi email mong muốn được tôi phỏng vấn. Để mời nhà văn gốc Việt Ocean Vương trò chuyện trên kênh, tôi đã phải hẹn suốt 3 tháng ròng rã, quay hình phỏng vấn bằng tiếng Anh lúc 3 giờ sáng vì lệch múi giờ.

Trong thời đại ai cũng có thể livestream, sáng tạo nội dung và trở thành “người dẫn chuyện”, vai trò của một MC chuyên nghiệp hoàn toàn có thể thay thế, nhất là trong một thế giới truyền thông nhiều sự thay đổi về công nghệ. Tìm tòi những câu chuyện mới liên tục - với tôi là phẩm chất quan trọng của một người làm nội dung có giá trị. Uy tín cá nhân, khả năng thuyết phục và bề dày kinh nghiệm làm nghề quyết định người làm nội dung mời được bao nhiêu khách mời chất lượng. Khả năng khai thác và sự linh hoạt là yếu tố quyết định có những buổi phỏng vấn hay. Và series Yêu lành của Vietcetera chứng minh một điều, không cần phải hy sinh những thước đo về nghề nghiệp mà vẫn có view, trở nên viral. Tôi tin vào khả năng tạo ra những sản phẩm chính mình ưng ý, vòng tròn người thân của mình yêu thích và số đông ủng hộ.

Ưu thế của thời đại số là ai cũng có một dấu chân để lại - gọi là digital footprint. Nó gần như sẽ được lưu giữ và tìm kiếm lại bất cứ lúc nào (nếu các ông lớn về nền tảng không sụp đổ). Với người làm nội dung, hãy coi những thứ mình tạo ra như một thứ tài sản. Danh tiếng hay cộng đồng sẽ phụ thuộc vào sự “giàu có” đó. Nhiều podcast không chỉ được khán giả đón nhận, khen ngợi khi đang phát sóng và khi nó kết thúc, vẫn được mọi người chia sẻ và lưu trữ trên các nền tảng - đây là điều tôi trân quý nhất trong hành trình đã qua. Nó cũng tạo cho tôi động lực để tiếp tục sáng tạo nội dung.

Tôi đang dự kiến xây dựng content có trả phí, dẫu biết rất mới và khó. Thước đo đánh giá thành công có lẽ không chỉ là số lượt người xem miễn phí, mà ít người nhưng sẵn sàng trả tiền để xem, dung nạp kiến thức cũng trân quý không kém.

MC, diễn giả Phan Đăng: Chân thành với chính mình là điều quan trọng nhất

Tôi lập kênh Diễn giả Phan Đăng nhằm lan tỏa năng lượng tích cực, nhân văn tới cộng đồng và cũng là món quà để các con mình lớn lên xem kênh, tiếp nhận tri thức một cách tự nhiên. Ban đầu, tôi chia sẻ các nội dung gần gũi với mọi người, từ lịch sử, văn hóa, đến lối sống người Việt... Hồi đó, tôi còn làm báo, nên một số bài tôi viết, đăng báo cũng được chuyển sang phiên bản nói, chia sẻ trên kênh. Mỗi lần ghi hình cũng là một lần được ôn lại kiến thức.

Sau một thời gian “độc diễn”, tôi mời thêm khách mời, trong đó phần lớn là các nhà trí thức có uy tín trò chuyện nhằm tạo mới mẻ, phong phú, góp thêm tiếng nói vào kênh. Gần 20 năm làm báo giúp tôi có mối quan hệ với nhiều chuyên gia, nên việc kết nối này không quá phức tạp. Giai đoạn dẫn chương trình “Ai là triệu phú” của Đài Truyền hình Việt Nam cũng giúp tôi có thêm rất nhiều kinh nghiệm khi hỏi đáp - trò chuyện với các nhân vật, đặc biệt là ở “phiên bản lên hình”, chứ không phải “phiên bản báo in” như tôi thường làm ở tờ báo của mình. Các cuộc trò chuyện trên kênh của tôi thật ra đều không có kịch bản chi tiết. Với mỗi nhân vật, tôi chỉ xác định trước một từ chìa khóa chủ đề nào đó rồi toàn bộ cuộc nói chuyện xoay quanh từ chìa khóa đó một cách tự nhiên. Phương tiện ghi hình cũng rất đơn giản, từ xưa đến nay luôn chỉ là 2 điện thoại quay góc cận và góc toàn.

Nếu như các kênh khác khách mời thường xuất hiện chỉ 1,2 kỳ, thì trên kênh của tôi, những “khách mời ruột” thường xuất hiện nhiều lần. Đây là chủ ý của tôi, vì có những người tôi thấy rằng trò chuyện với họ bao nhiêu cũng là chưa đủ. Chẳng hạn, TSKH, nhà báo Vũ Công Lập xuất hiện tới hơn 10 lần với loạt trò chuyện về lối sống và sức khỏe, nhà thơ Trần Đăng Khoa nói về văn chương thơ ca, TS Bùi Trân Phượng nói về Truyện Kiều, giáo dục… Kênh YouTube Diễn giả Phan Đăng là một diễn đàn để họ cùng chia sẻ góc nhìn của mình, với mục đích giúp cuộc sống này ngày càng nhân văn, đẹp đẽ hơn.

Trong khoảng 3 năm trở lại đây, từ một kênh tiếp cận vấn đề theo diện rộng, kênh của tôi chuyển sang đi sâu vào các chủ đề tâm lý con người và lối sống tỉnh thức. Đây cũng chính là bước chuyển trong tâm thức tôi sau khi giã từ nghề báo. Tôi nghĩ, trong xã hội đương đại, không ít người gặp rối loạn/chấn thương tâm lý, và tôi đọc được những phản hồi rằng, họ có thể hiểu vấn đề của chính mình hơn khi xem các clip của tôi. Điều đó khích lệ tôi rất lớn.

Suốt 7 năm làm kênh YouTube cá nhân, giờ nhìn lại tôi thấy rằng sự chân thành là quan trọng nhất. Mình cứ chân thành với mục tiêu, với các chủ đề nội dung của chính mình, và quan trọng nhất là chân thành với khán giả. Tôi không dám đưa ra lời khuyên cho các bạn trẻ đang có mong muốn thiết lập một kênh YouTube riêng, vì thật ra mỗi người đều có thế mạnh riêng của mình. Tôi chỉ dám nói rằng, khi đã nhìn ra thế mạnh đó, chân thành với nó thì lòng mình sẽ nhẹ. Và lòng mình đã nhẹ thì mình và kênh của mình có thể sẽ đi xa, mà không phải bận bịu, lăn tăn quá nhiều với những khen - chê không thể nào tránh khỏi của bất cứ ai hoạt động trên các nền tảng mạng xã hội hiện nay.

MC Khánh Vy: Kiên trì theo đuổi mục tiêu chia sẻ kiến thức và giáo dục

Khi còn là sinh viên năm 2, tôi nhận được nhiều câu hỏi về cách học tiếng Anh, bèn nảy sinh ý tưởng làm clip trả lời để mọi người tiện theo dõi. Các bạn ở nông thôn điều kiện còn khó khăn chỉ cần có Internet là có thể tiếp cận, nâng cao, phát triển kỹ năng. “Vạn sự khởi đầu nan”, khó khăn ban đầu là không biết quay thế nào, nói ra sao, nội dung nào hợp thị hiếu khán giả và cả cảm giác đối mặt nếu video không có người xem.

Tôi bắt tay làm kênh Khánh Vy official với tâm thế một người trẻ dốc sức thử làm những điều mới mẻ mà mình yêu thích. Sản phẩm đầu tiên là cover một bài hát bằng tiếng Anh, giải thích nghĩa của từ. Sau khoảng 4 tập, có tập bất ngờ đạt 1 triệu view, tôi rất mừng. Trải nghiệm sau mỗi lần thử và sai, thử và đúng giúp tôi hoàn thiện sản phẩm tốt hơn, để có thể chạm đến số đông khán giả. Bây giờ, tôi đã có khả năng dung hòa cảm xúc. Nếu clip viral không cho phép mình vui quá, clip ít view cũng không quá buồn mà rút kinh nghiệm để làm tốt hơn.

Kênh chú trọng hướng đến giới trẻ, nội dung phong phú về cách học từ vựng tiếng Anh, sửa lỗi sai, định hướng nghề nghiệp, cuộc thi tiếng Anh giữa sinh viên các trường, trò chuyện sâu với các nhân vật khách mời… Tôi chọn khách mời mà bản thân ngưỡng mộ và muốn học hỏi từ họ, tin tưởng họ có nhiều điều bổ ích để chia sẻ với khán giả, truyền nhiệt huyết, lối sống đẹp cho giới trẻ. Qua trải nghiệm, trưởng thành của nhân vật, người xem đồng cảm, thấm một cách tự nhiên, trở thành hành động tự thân, rút ra bài học cho chính mình để vận dụng phù hợp hoàn cảnh.

Thời gian cộng tác và làm việc tại Đài Truyền hình Việt Nam giúp tôi tích lũy nhiều kiến thức, tôi rèn tinh thần kỷ luật, phong cách làm việc chuyên nghiệp để xây dựng nội dung chất lượng. Quá trình tác nghiệp thực tế, có cơ hội gặp gỡ nhiều người gợi mở nhiều ý tưởng.

Làm MC và làm sáng tạo nội dung có nhiều điểm tương đồng. Tuy nhiên, không nhất thiết phải chia sẻ theo kiểu chuyên nghiệp mới chạm được người xem. Có người sáng tạo nội dung nói rất mộc mạc mà vẫn lôi cuốn, phù hợp một số đối tượng khán giả nhất định. Yếu tố quan trọng nhất tạo sức hút vẫn là nội dung.

Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, tiếng Anh là công cụ hữu hiệu hỗ trợ mọi người giao lưu, phát triển, bứt phá. Tôi vẫn kiên trì theo đuổi mục tiêu chia sẻ kiến thức và giáo dục, đang ấp ủ làm thêm một số content, seri mới nhằm đa dạng hơn nữa nội dung kênh, lan tỏa tri thức mạnh mẽ hơn.