Kỳ thi đánh giá tư duy (TSA) và hành trình kiến tạo mô hình khảo thí chuẩn hóa quy mô toàn quốc

Đây là bước tiến chiến lược trong xây dựng khảo thí chuẩn hóa quy mô quốc gia - cho thấy năng lực làm chủ công nghệ và cách thức công nghệ đang tái định hình hoạt động thi cử đại học tại Việt Nam.

TSA 2026: Đột phá trong đổi mới quy trình tổ chức kỳ thi tại Bách khoa Hà Nội

Sáng sớm ngày 14/5, tại khuôn viên Đại học Bách khoa Hà Nội, dòng thí sinh mỗi lúc thêm đông đổ về Thư viện Tạ Quang Bửu tham gia kỳ thi TSA (viết tắt của Thinking Skills Assessment-Kỳ thi Đánh giá tư duy) đợt thứ 3 - cũng là đợt thi cuối của năm 2026.

Với gần 60 nghìn thí sinh, tăng khoảng 6% so với năm trước, đây là năm chứng kiến số lượng thí sinh đông nhất tham dự kỳ thi này, khẳng định hiệu quả mang lại sau 6 năm triển khai, trở thành một trong những kỳ thi có quy mô lớn nhất trong hệ thống tuyển sinh theo hướng đánh giá năng lực tại Việt Nam.

Không có cảnh chờ đợi, chen lấn kéo dài, các thí sinh dễ dàng thực hiện các thao tác quét căn cước công dân, xác thực, nhận vị trí, đi vào phòng thi. Với hệ thống check-in bằng căn cước công dân tự động trên các thiết bị tại tất cả các điểm thi, đặc biệt là hệ thống kiosk check-in lần đầu áp dụng tại điểm thi Thư viện Tạ Quang Bửu, hàng chục ngàn lượt thí sinh được xác thực định danh nhanh chóng và chính xác 100% ngay từ bước đầu.

Đào Hải Đông (học sinh lớp 12, Trường trung học phổ thông Phổ Lại) rời khỏi phòng thi TSA tại Đại học Bách Khoa với kết quả hài lòng hơn 2 đợt trước. Đông chọn thi cả 3 đợt, vừa là cơ hội cọ xát, vừa có cơ hội lấy được điểm cao nhất trong Kỳ thi Đánh giá tư duy.​

Hải Đông cho biết em biết đến kỳ thi TSA qua các anh chị giới thiệu khi tham gia hoạt động tại Đại học FPT. Em đánh giá công tác check-in tại Đại học Bách khoa diễn ra rất nhanh gọn, thuận tiện. Theo Đông, giao diện thi trên máy tính được bố trí khoa học, rõ ràng, giúp thí sinh dễ tập trung và hạn chế nhầm lẫn khi làm bài. “Việc ứng dụng công nghệ trong thi cử giúp quá trình làm bài thuận tiện hơn, dễ chỉnh sửa đáp án và tăng tính chính xác, minh bạch trong chấm thi”, Đông tin tưởng.

Cũng như Hải Đông, Nguyễn Gia Bách và Bùi Mỹ Đức (học sinh lớp 12, Trường trung học phổ thông Phúc Lợi, Hà Nội) chia sẻ đã tham gia cả 3 đợt thi với mục tiêu cụ thể: nâng điểm TSA để tăng cơ hội trúng tuyển vào Đại học Bách khoa Hà Nội. Theo Bách, "Kỳ thi tốt nghiệp những năm gần đây khá khó, kỳ thi TSA này là một lựa chọn chiến lược giúp mở rộng cơ hội vào đại học".​

Thầy Chử Mạnh Hưng (Trưởng điểm thi số 2 - Thư viện Tạ Quang Bửu trong kỳ thi TSA đợt 3) cho biết, dù là điểm thi có số lượng thí sinh đông nhất, quá trình check-in vẫn diễn ra nhanh chóng, thuận lợi và hầu như không xảy ra tình trạng ùn tắc. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình tự động hóa công tác tổ chức thi, hướng tới mô hình vận hành hiện đại, giảm tải nhân sự nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả và trải nghiệm cho thí sinh.

Nâng cấp quy trình check-in và hạ tầng thi là những điểm mới nổi bật trong kỳ thi TSA 2026 được Đại học Bách khoa chú trọng, cùng với đó là công tác chuẩn bị đã được triển khai đồng bộ từ rất sớm theo chỉ đạo chung của Ban Chỉ đạo thi để bảo đảm kỳ thi diễn ra an toàn, thông suốt và hiệu quả. Hơn 300 máy tính mới được bổ sung, nâng tổng số thiết bị phục vụ kỳ thi lên khoảng 1.000 máy. Hệ thống phòng thi cũng được nâng cấp theo tiêu chuẩn dành cho mô hình thi trực tuyến tập trung.

Yếu tố an toàn dữ liệu được siết chặt hơn trong năm nay khi mã dự thi của thí sinh được nâng từ 6 lên 12 chữ số nhằm tăng cường bảo mật và giảm nguy cơ lộ lọt thông tin. Phần mềm giám sát dành cho giám thị cũng được thiết kế lại toàn bộ giao diện, bổ sung thêm nhiều công cụ hỗ trợ theo dõi và xử lý tình huống trực tiếp trên màn hình điều phối.

Với quy mô lớn cùng yêu cầu giám sát theo thời gian thực, hệ thống vận hành TSA được xây dựng theo mô hình điều phối tập trung. Cách vận hành này thường được ví như trung tâm kiểm soát không lưu trong hàng không, nơi hàng trăm điểm thi cần được theo dõi đồng thời nhằm bảo đảm dữ liệu thông suốt, không xảy ra sai lệch hoặc gián đoạn. Thay vì xử lý riêng lẻ từng điểm thi, toàn bộ hệ thống được quản lý tập trung và có khả năng hỗ trợ từ xa ngay khi phát sinh sự cố.

Thành quả vận hành thành công 60 nghìn lượt thi chỉ trong 3 đợt và không xảy ra sự cố đã minh chứng cho chất lượng ngày một toàn diện và năng lực làm chủ công nghệ lõi của kỳ thi.

Những trải nghiệm cá nhân ngày một tốt hơn của thí sinh và số lượng thi gia tăng cùng kết quả vận hành ổn định, an toàn đang phản ánh một thay đổi lớn hơn trong cách kỳ thi TSA được tổ chức - từ quy trình thủ công sang một hệ thống khảo thí số hóa toàn diện. Phía sau đó là sự thay đổi trong tiếp cận, tư duy và cả một hệ thống vận hành phức tạp được Đại học Bách Khoa và FPT nghiên cứu, thử nghiệm, triển khai nhiều năm qua.

Mô hình TSA và nền tảng khảo thí hiện đại tạo đột phá cho hệ thống đánh giá năng lực chuẩn hóa tại Việt Nam

Kỳ thi TSA đã được Đại học Bách Khoa khởi xướng tiên phong trong hệ thống đại học của Việt Nam từ năm 2020 với 3 mục tiêu rõ ràng: Đáp ứng yêu cầu tuyển sinh đại học; phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam; ứng dụng công nghệ đo lường tiệm cận các kỳ thi chuẩn hóa quốc tế như SAT hay ACT. Từ năm 2021, Đại học Bách Khoa cùng FPT đồng hành nghiên cứu và phát triển để đưa kỳ thi vận hành toàn diện trên nền tảng công nghệ số.

Theo Tiến sĩ Lê Đình Nam, Phó Trưởng Ban Tuyển sinh hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội, Thành viên Ban Chỉ đạo Kỳ thi Đánh giá tư duy, dù định hướng số hóa đã có từ đầu, áp lực về hạ tầng và chất lượng kho đề buộc Hội đồng thi phải tổ chức trên giấy trong những năm đầu để chuẩn bị kỹ lưỡng.

Đến năm 2023, khi nền tảng công nghệ lẫn ngân hàng câu hỏi đã đủ độ chín, TSA mới chính thức chuyển sang thi trực tuyến tập trung trên máy tính, mô hình được duy trì và liên tục nâng cấp cho đến nay. Kết quả TSA đã được khoảng 50 trường đại học trên cả nước công nhận, mở ra thêm nhiều lựa chọn và cơ hội cho thí sinh vào cánh cửa đại học.

​Tiến sĩ Lê Đình Nam khẳng định, việc ngày càng nhiều học sinh lựa chọn TSA bên cạnh kỳ thi tốt nghiệp THPT xuất phát từ 3 yếu tố chính. Thứ nhất, kết quả được nhiều trường đại học sử dụng trong xét tuyển. Thứ hai, đề thi bám sát chương trình phổ thông nên thí sinh có thể tiếp cận bằng năng lực thực chất. Thứ ba, kỳ thi được tổ chức nhiều đợt trong năm và kết quả có giá trị trong vòng hai năm, tạo điều kiện để học sinh chủ động điều chỉnh kế hoạch học tập, cải thiện điểm số và lựa chọn kết quả phù hợp nhất cho xét tuyển đại học.

Điểm cốt lõi tạo nên sự khác biệt và thành công của kỳ thi TSA là sự đồng bộ chặt chẽ của phương pháp luận về đo lường và đánh giá, quy trình tổ chức vận hành và nền tảng công nghệ.

Thứ nhất, ở phương pháp luận về đo lường và đánh giá, TSA ứng dụng lý thuyết ứng đáp câu hỏi IRT (Item Response Theory) - lý thuyết hiện đại nhất hiện nay trong khoa học đo lường và đánh giá năng lực con người - vào toàn bộ quy trình xây dựng ngân hàng câu hỏi và đề thi. Thay vì chỉ đơn thuần đếm số câu đúng, IRT cho phép đo lường năng lực thí sinh dựa trên dữ liệu đa chiều, bao gồm độ khó của từng câu hỏi, khả năng phân biệt năng lực và mức độ phỏng đoán. Qua đó cho ra kết quả phản ánh chính xác hơn năng lực tư duy thực chất của người học.

Hình thức thi trên máy mở ra khả năng triển khai các dạng câu hỏi đa dạng mà thi giấy không thể thực hiện được, điển hình là dạng câu hỏi kéo - thả hay các bài toán tương tác. Đây là một trong những lý do TSA được xem là tiệm cận với các kỳ thi chuẩn hóa quốc tế như SAT hay ACT của Hoa Kỳ.

"Đề thi TSA được thiết kế bám sát chương trình giáo dục phổ thông, bảo đảm tính khoa học và phù hợp với năng lực học sinh. Nhờ vậy, thí sinh có thể tiếp cận kỳ thi một cách tự nhiên, dựa trên kiến thức và kỹ năng đã được học trên lớp, thay vì phải học lệch hay luyện thi nặng nề", Tiến sĩ Lê Đình Nam chia sẻ.

Kết quả thi năm 2026 phần nào phản ánh mức độ phân hóa mà một kỳ thi đánh giá năng lực tư duy hướng tới. Với gần 60 nghìn lượt thí sinh dự thi trong 3 đợt, điểm trung bình toàn kỳ đạt 54,96 trên 100. Chỉ 13 thí sinh đạt trên 90 điểm, 175 thí sinh đạt trên 80 điểm và 1.577 thí sinh đạt trên 70 điểm. Điểm cao nhất ghi nhận trong năm là 98,98 trên 100. Phổ điểm đó cho thấy TSA không phải kỳ thi dễ vượt qua bằng luyện đề, mà đòi hỏi năng lực tư duy thực chất, đúng như mục tiêu thiết kế ban đầu.

Thực tế này còn thể hiện rõ hơn qua chia sẻ của thí sinh Đặng Thùy Dung (lớp 12A2, Trường THPT Mê Linh) nhận xét phần Khoa học trong đề thi đòi hỏi tư duy thực sự, không chỉ áp dụng kiến thức luyện tập. Bạn Đào Hải Đông cũng cho biết đề thi cập nhật nhiều vấn đề thực tiễn của năm nay, thậm chí có câu hỏi về hiện tượng sấm sét ở Hà Nội.

Thứ hai, về quy trình tổ chức vận hành, TSA là một minh chứng cho chuyển đổi số toàn diện thay vì chỉ số hóa các tác vụ đơn lẻ. Toàn bộ chu trình quản lý đều được vận hành khép kín trên nền tảng số Khaothi.Online. Nhờ tính liên thông dữ liệu đồng bộ, hệ thống đã loại bỏ hầu hết các bước trung gian, giúp tối ưu hóa bộ máy, nâng cao vượt trội năng suất quản trị và điều hành. Việc giám sát không còn phụ thuộc vào các phương thức truyền thống mà chuyển sang điều hành trực quan theo thời gian thực (real-time).

Từ hệ thống trung tâm, ban tổ chức có thể theo dõi sát sao mọi diễn biến, kiểm soát chặt chẽ dấu vết dữ liệu để phục vụ công tác thanh tra, truy vết khi cần thiết, đồng thời giảm thiểu tối đa các sai sót do yếu tố con người.

Trên nền tảng quản trị số, TSA được thiết kế và vận hành theo mô hình thi trực tuyến tập trung, tức là thí sinh làm bài trên máy tính tại các điểm thi được kiểm soát chặt chẽ, khác với hình thức thi online phân tán tại nhà hoặc thi offline tập trung. Đây là mô hình lõi giúp ban tổ chức sở hữu năng lực xử lý tải lớn đồng thời và làm chủ khả năng điều hành tức thời, sẵn sàng ứng phó kỹ thuật từ xa trước mọi tình huống để bảo đảm tính toàn vẹn và độ an toàn bảo mật cho kỳ thi.

Toàn bộ hành trình của thí sinh được thiết kế theo một quy trình khép kín. Thí sinh đăng ký và thanh toán lệ phí trực tuyến, nhận lịch thi và mã dự thi qua hệ thống. Đến ngày thi, thí sinh thực hiện check-in tại điểm thi bằng căn cước công dân gắn chip. Chỉ khi thông tin được xác thực chính xác, thí sinh mới được phép vào phòng thi. Quy trình từ cổng điểm thi đến khi ngồi vào bàn thi được thiết kế với hướng dẫn tự động tại từng bước, giảm tối đa sự phụ thuộc vào nhân sự hỗ trợ trực tiếp.

Trong phòng thi, bài làm được lưu trữ theo thời gian thực trên hệ thống tập trung. Giám thị theo dõi toàn bộ diễn biến qua phần mềm giám sát chuyên dụng với giao diện. Toàn bộ quá trình đều có dấu vết dữ liệu đầy đủ, có thể truy vết khi cần và sẵn sàng cung cấp cho thanh tra bất kỳ lúc nào. Tại mỗi điểm thi đều có nhân sự kỹ thuật FPT hỗ trợ trực tiếp, ghi nhận phản hồi thực tế để cải tiến phần mềm qua từng kỳ.

Thứ ba, về nền tảng công nghệ, để vận hành một kỳ thi với quy mô lớn như vậy, hệ thống phải kiểm soát đồng thời toàn bộ chuỗi vận hành trên một nền tảng công nghệ toàn trình - Khaothi.Online với hai hệ thống phần mềm cốt lõi về Tổ chức thi và Quản lý ngân hàng câu hỏi, cùng hạ tầng Cloud bảo mật toàn diện. Phần mềm Tổ chức thi chịu trách nhiệm điều hành kỳ thi, từ thời điểm thí sinh đăng ký cho đến khi chứng chỉ được cấp, bao gồm đăng ký và thanh toán lệ phí (vì nó nằm trong chữ bao gồm nên vẫn phải có cả đầu và cuối), lập kế hoạch thi, phát đề, làm bài thi, giám sát phòng thi, trung tâm điều hành, thu bài, chấm trắc nghiệm, thống kê và báo cáo theo thời gian thực.. Phần mềm Quản lý ngân hàng câu hỏi quản lý toàn bộ ngân hàng câu hỏi và đề thi, đặt tại trung tâm dữ liệu của Đại học Bách khoa Hà Nội và không có kết nối trực tiếp với hệ thống tổ chức thi.

Hệ thống nền tảng được xây dựng trên kiến trúc microservice, trong đó mỗi chức năng là một service độc lập, cho phép mở rộng năng lực xử lý theo nhu cầu thực tế mà không ảnh hưởng đến toàn hệ thống.

Sự tách biệt giữa hai phần mềm vừa là lựa chọn kỹ thuật vừa là lớp kiểm soát bảo mật cốt lõi. Nhân sự tổ chức thi không có quyền truy cập vào hệ thống đề thi. Trước giờ thi hai tiếng, Chủ tịch Hội đồng thi bốc thăm ngẫu nhiên chọn đề, nạp trực tiếp lên hệ thống dưới dạng đã mã hóa. Đội ngũ kỹ thuật vận hành cũng không tiếp xúc với nội dung đề thi cho đến khi kỳ thi bắt đầu, đảm bảo tính minh bạch của đề thi.

Như thầy Chử Mạnh Hưng đã chia sẻ, trong TSA, công nghệ đóng vai trò trung tâm trong việc kiểm soát gian lận và đảm bảo tính minh bạch. Toàn bộ quá trình làm bài được ghi nhận theo thời gian thực, cho phép truy vết khi cần thiết và bảo đảm mọi thao tác đều có dấu vết dữ liệu.

​

Về năng lực chịu tải, nền tảng được thiết kế theo yêu cầu của Đại học Bách khoa phục vụ 30 nghìn thí sinh trực tuyến đồng thời và vận hành song song trên hai trung tâm dữ liệu độc lập tại hai vùng địa lý khác nhau, tăng cường tính ổn định và khả năng dự phòng cho kỳ thi. Cấu hình này đảm bảo tính liên tục của kỳ thi ngay cả khi một trung tâm gặp sự cố.

Trên thực tế ghi nhận với mỗi đợt từ 17.000-22.000 thí sinh trực tuyến đồng thời, tại 32 điểm thi trên 12 tỉnh, thành phố khắp cả nước. Quy mô lớn đặt ra bài toán kiểm soát rủi ro, không chỉ là bài toán tải hệ thống. Khi hàng chục nghìn thí sinh đồng thời rút đề hoặc nộp bài, hệ thống phải được thiết kế để bảo đảm hoạt động ổn định và có dự phòng hạ tầng. Mô hình vận hành này được hình dung như một trung tâm kiểm soát không lưu chứ không chỉ đơn giản là một phần mềm thi trực tuyến thông thường. Hàng chục điểm thi được giám sát đồng thời. Mọi sự cố đều có thể được xử lý từ xa ngay lập tức.

Ở tầng định danh thí sinh, hệ thống sử dụng FPT.IDReader và FPT.IDCheck để xác thực căn cước công dân, chụp ảnh và làm giàu hồ sơ trong khoảng 10 giây. Dữ liệu thu được được đồng bộ tức thì lên hệ thống theo tiêu chí “đúng-đủ-sạch-sống”, bảo đảm thông tin luôn ở trạng thái có thể kiểm chứng tại bất kỳ thời điểm nào trong suốt kỳ thi.

Toàn bộ giám thị và thanh tra tại tất cả phòng thi trên mọi điểm thi đều truy cập vào cùng một nguồn dữ liệu “thống nhất, dùng chung”, thay vì mỗi nơi lưu một bản riêng lẻ. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm đúng người, đúng hồ sơ và không để lại bất kỳ khoảng trống thông tin nào có thể bị lợi dụng, gian lận.​

Tiến sĩ Lê Đình Nam cho biết mô hình phối hợp chặt chẽ đã giúp giải quyết kịp thời các tình huống phát sinh, kể cả những xung đột kỹ thuật bất ngờ ngoài kịch bản chuẩn bị sẵn. Quyết định tự làm chủ các công nghệ lõi thay vì nhập khẩu nguyên mô hình quốc tế đang chứng tỏ giá trị.

"Việc làm chủ công nghệ giúp nhà trường linh hoạt hơn, kiểm soát tốt hơn toàn bộ quy trình tổ chức thi và tạo nền tảng phát triển bền vững cho hoạt động khảo thí trong tương lai", ông Nam khẳng định.

Từ một kỳ thi tuyển sinh đại học đến mô hình khảo thí có thể nhân rộng

Sau nhiều năm vận hành thực tế, những gì kỳ thi TSA xây dựng được không chỉ ở số liệu thí sinh hay điểm thi, mà còn là một mô hình khảo thí chuẩn hoá đã được kiểm chứng ở quy mô lớn.

Với nhiều thí sinh, TSA đã mở ra những lựa chọn có tính chiến lược trong bức tranh tuyển sinh đa phương thức với kết quả thi được gần 50 trường đại học trên cả nước công nhận xét tuyển. Kỳ thi mở rộng cho toàn bộ học sinh trung học phổ thông, được tổ chức nhiều đợt trong năm và kết quả có giá trị trong vòng hai năm. Thí sinh giờ đây có thể chủ động lên kế hoạch, cải thiện điểm số qua từng lần thi và lựa chọn kết quả tốt nhất để xét tuyển, thay vì phụ thuộc vào một kỳ thi duy nhất.

Tiến sĩ Lê Đình Nam cho biết nền tảng khảo thí số sẽ tiếp tục được mở rộng với việc tích hợp thêm các công nghệ phân tích dữ liệu, nhận diện và bảo mật hiện đại, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển nhanh của AI.

Theo ông Nguyễn Hồng Hải, Giám đốc Trung tâm Giải pháp Giáo dục FPT IS, Tập đoàn FPT, mô hình xây dựng ngân hàng câu hỏi bằng công nghệ và tổ chức thi trên máy tính vẫn còn tương đối mới tại Việt Nam. Với những gì TSA đã chứng minh qua thực tế vận hành, kết quả đang được nhiều cơ quan tham khảo để nhân rộng cho các kỳ thi khác, đặc biệt là các kỳ thi chuẩn hóa phục vụ cấp chứng chỉ hành nghề và thi tốt nghiệp THPT quốc gia. Các trường đại học cũng có thể tham khảo quy trình này để xây dựng công cụ đo lường năng lực người học, từ đó đa dạng hóa phương thức đào tạo và đánh giá thay vì phụ thuộc vào các hình thức truyền thống cố định.

​

Với kinh nghiệm nhiều năm triển khai giải pháp công nghệ cho hàng trăm cơ sở giáo dục, cùng nhiều tổ chức, bộ, ngành và các kỳ thi quy mô lớn, FPT từng bước xây dựng năng lực am hiểu sâu về bài toán khảo thí. Năng lực đó không chỉ nằm ở công nghệ vận hành, mà còn bao gồm toàn bộ quy trình tổ chức, kiểm soát rủi ro, đảm bảo tính minh bạch và chất lượng đầu ra của các kỳ thi.

Trong hành trình đổi mới thi cử quốc gia, TSA không chỉ là lời giải cho bài toán tuyển sinh của riêng một trường đại học, mà còn cho thấy khả năng xây dựng các hệ thống khảo thí chuẩn hóa quy mô lớn bằng năng lực công nghệ trong nước, theo đúng định hướng Nghị quyết 57-NQ/TW. Từ tuyển sinh đại học đến các kỳ thi, cuộc thi ở cấp bộ, ngành, bài toán vận hành hoàn toàn có thể được giải quyết hiệu quả nếu được đặt trên nền tảng khoa học, quy trình kiểm soát chặt chẽ và hạ tầng công nghệ phù hợp ngay từ đầu.