Hiện thực hóa giấc mơ tàu lớn vươn khơi (Bài 1)

Bài 1: Ngổn ngang trăm mối

Sau gần sáu tháng triển khai Nghị định 67/NÐ-CP, có 12/28 tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư phê duyệt được 352 tàu đóng mới và 54 tàu nâng cấp đủ điều kiện tham gia chính sách tín dụng. Trong đó, đóng mới gồm 151 tàu vỏ thép, 185 tàu vỏ gỗ và 16 tàu vật liệu mới. Nhưng, đến thời điểm này, mới có chín chủ tàu ký được hợp đồng tín dụng. Còn lại phần lớn các chủ tàu vẫn đang loay hoay với "ma trận" quy trình và thủ tục hành chính.

Anh Võ Văn Hân, ngư dân xã Bình Châu, Bình Sơn (người bên phải) nghiên cứu mẫu tàu đánh cá

"Chậm quá trời"

Ðó là lời than của hầu hết các ngư dân đang từng ngày mong chờ được vay vốn đóng mới tàu vỏ thép, tàu vỏ gỗ công suất lớn để vươn ra biển xa. Theo quy trình, để tiếp cận được với ngân hàng thì phải thực hiện đầy đủ các bước: Ngư dân chọn mẫu thiết kế tàu do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành, sau đó chuyển mẫu về công ty đóng tàu. Công ty đóng tàu lập dự toán kinh phí, tiếp đến ngư dân chuyển bản dự toán cùng bản vẽ mẫu tàu đến ngân hàng. Ngân hàng sẽ có một tổ thẩm định độc lập xem xét dự toán để quyết định có giải ngân hay không. Về thủ tục là thế, nhưng trong quá trình triển khai thực hiện, có quá nhiều vướng mắc phát sinh khiến các bước đi cứ dài hơn và chậm trễ ở khâu này kéo theo chậm trễ ở khâu tiếp theo. Chúng tôi ghé nhà anh Huỳnh Ngọc Huệ ở xã Tam Giang, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam đúng lúc anh đang "quay cuồng" cùng cán bộ của Công ty TNHH MTV đóng và sửa chữa tàu Hải Sơn hoàn thiện hồ sơ, giấy tờ theo đúng thủ tục để được vay vốn. Là một trong số 11 ngư dân được UBND tỉnh Quảng Nam phê duyệt vay vốn đóng mới tàu vỏ thép và được chọn làm thí điểm ngay trong đợt đầu, anh Huệ cho biết: Lập hồ sơ theo đúng quy trình của Nghị định 67 đã khó nhưng khi vào làm thực tế thì còn vướng gấp nhiều lần. Ngay từ khâu đầu tiên là chọn mẫu tàu, ngư dân đã gặp trắc trở vì trong số 21 mẫu tàu mà Bộ NN và PTNT đưa ra không có mẫu nào phù hợp hoàn toàn với nghề đánh bắt xa bờ của ngư dân miền trung, cụ thể với tôi là nghề chụp mực (lưới chụp). Chính vì vậy tôi phải thuê Công ty CP Kỹ thuật đóng tàu Việt Nam (Visec) chỉnh sửa với mức giá 70 triệu đồng. Sau khi chỉnh sửa sẽ gửi lại bản vẽ cho Trung tâm Ðăng kiểm tàu cá thuộc Tổng cục Thủy sản kiểm định. Nếu được phê duyệt, Visec sẽ tiến hành chỉnh sửa và sau đó mới đến bước chọn và ký hợp đồng với Công ty đóng tàu. Cho đến giờ, tôi là chủ tàu thực hiện các thủ tục nhanh nhất trên địa bàn huyện Núi Thành thì cũng mới chỉ dừng lại ở bước ký hợp đồng với Visec. Trong khi đó anh Phan Việt, cũng là ngư dân xã Tam Giang được UBND tỉnh phê duyệt tham gia vay vốn đóng mới tàu vỏ thép nhưng vẫn còn chần chừ, do dự chưa muốn làm. Anh cho hay: Tôi muốn chờ một vài người đi trước làm xem sao, vì điều kiện kinh tế mình cũng khó khăn, nếu tự bỏ ra 70 triệu đồng thuê chỉnh sửa thiết kế tàu rồi cuối cùng không được ngân hàng cho vay vốn thì cũng oải lắm. Ðúng như vậy, vì thực tế, tiềm lực tài chính của phần lớn ngư dân trên cả nước còn rất hạn chế nên các chi phí đều phải được tính toán kỹ lưỡng. Chúng tôi gặp anh Phan Thu, xã Bình Minh, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam trước giờ anh chuẩn bị đi ký hợp đồng với Visec để chỉnh sửa lại một số chi tiết tàu theo ngành nghề lưới rê và đánh bắt cá ngừ đại dương, anh cho biết: Tôi cũng đã tính toán và lưỡng lự nhiều rồi, muốn chờ xem Nhà nước có hỗ trợ tiền chỉnh sửa mẫu tàu không nhưng tới nay không chờ được nữa nên quyết định chi 70 triệu đồng chỉnh sửa để tiếp tục làm các thủ tục khác.

Bài toán của ngư dân

Những ngư dân như anh Huệ, anh Thu ở Quảng Nam dù gặp vướng mắc ngay trong bước đầu tiên thực hiện các thủ tục vay vốn đóng tàu vỏ thép nhưng đang trong tâm thế hừng hực, quyết tâm làm đến cùng với hy vọng sẽ đủ điều kiện được ngân hàng cấp vốn. Tuy nhiên, con số ấy không nhiều. Còn lại phần lớn ngư dân dù đã được phê duyệt đóng tàu vỏ thép, vật liệu mới hay tàu vỏ gỗ vẫn đang trong trạng thái "án binh bất động", nhận quyết định phê duyệt rồi "nằm chờ", nghe ngóng tình hình. Bởi theo tính toán nhanh của họ, theo đuổi chính sách tín dụng này không dễ. Anh Võ Văn Hân, xã Bình Châu, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi được phê duyệt làm hồ sơ vay vốn đóng tàu vỏ thép trị giá 16 tỷ đồng. Hiện anh cũng đang loay hoay ở bước ký hợp đồng chỉnh sửa thiết kế tàu cho phù hợp với nghề lưới chụp. "Vướng quá cô ơi, với những thủ tục này anh nào chịu cực mới làm được chứ ngại một chút, e dè một chút là chịu thôi. Nhưng nếu chờ lâu quá, khó hy vọng thì có lẽ cũng phải tính bỏ mất. Bởi lẽ đã không dễ hoàn thiện thủ tục vay vốn lại còn lo khoản trả nợ lãi và tiền gốc hằng năm". Anh trăn trở, rồi tính cụ thể: Với con tàu 16 tỷ đồng, phải có vốn đối ứng 5% là 800 triệu đồng, ngư dân còn vay 15,2 tỷ đồng, với lãi suất 1%/năm là phải trả 152 triệu đồng/năm, cộng với tiền gốc trả trong 10 năm là trung bình mỗi năm 1,52 tỷ đồng. Như vậy, nếu trừ tiền đối ứng, mỗi năm ngư dân phải trả ngân hàng bình quân 1 tỷ 672 triệu đồng. Ðây là số tiền lớn, rất lớn đối với ngư dân vì mỗi chuyến biển được hay mất còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, từ con người đến thiên nhiên, từ yếu tố khách quan đến chủ quan. Ai dám nói mỗi chuyến biển đi về sẽ lời bao nhiêu, lỗ bao nhiêu. Ðây chính là băn khoăn lớn nhất của ngư dân sau khi đã gạt qua những khó khăn của việc thực hiện các thủ tục hành chính.

Trong khi đó, đối với các ngư dân được phê duyệt đóng tàu vỏ gỗ, khó khăn lại hiện hữu ở những khía cạnh khác. Do Bộ NN và PTNT không đưa ra mẫu tàu vỏ gỗ nên ngư dân tự tìm đơn vị thiết kế và trả chi phí 25 triệu đồng/tàu. Ðối với những mẫu tàu có công suất từ 400 CV trở lên thì sau khi có bản vẽ phải gửi lên Trung tâm đăng kiểm tàu cá phê duyệt. Thời gian thẩm định và phê duyệt cũng kéo dài khá lâu. Theo anh Lương Tấn Xị, xã Tam Giang, huyện Núi Thành thì kể từ khi anh ký hợp đồng thiết kế đến khi nhận được phê duyệt của Trung tâm đăng kiểm tàu cá là hơn hai tháng. Ngoài ra, ngư dân đóng mới tàu gỗ cũng đau đầu với bài toán về tiền gốc vay và lãi suất phải trả hằng năm. Theo Nghị định 67, một trong những điều kiện để được vay vốn đóng mới tàu vỏ gỗ là tàu phải sử dụng máy mới 100%, nhưng phần lớn ngư dân muốn dùng máy cũ, còn khả năng sử dụng 80 - 90% so với máy mới như từ trước tới nay. Nguyên nhân là do mức chênh lệch về giá của hai loại máy này quá lớn, máy cũ khoảng 450 triệu đồng/máy, còn máy mới từ 2,5 đến ba tỷ đồng/máy. Nếu tính chi phí ở mức thấp nhất, một con tàu gỗ theo Nghị định 67 trị giá khoảng năm tỷ đồng thì ngư dân phải đối ứng 30%, tương đương số tiền 1,5 tỷ đồng, vay ngân hàng 3,5 tỷ đồng. Với mức lãi suất 3%/năm, ngư dân phải trả 105 triệu đồng/năm cộng với tiền gốc trả trong 10 năm tương đương 350 triệu đồng/năm. Vậy một năm ngư dân phải kiếm đủ tiền trả ngân hàng tổng cộng 455 triệu đồng/năm. "Với tàu vỏ gỗ và việc đánh bắt xa bờ ngày càng phức tạp thì ngư dân có dám mạo hiểm không? Tôi đã làm biển 20 năm nay mà cũng chưa dám chắc mỗi năm làm ra được 450 triệu đồng" - Anh Trương Tày, ngư dân xã Bình Châu, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi trăn trở. Trong khi đó, cũng theo anh Trương Tày, bình thường để đóng một con tàu vỏ gỗ, máy cũ 650 CV thì tổng chi phí vào khoảng 2,5 tỷ đồng. Nếu ngư dân thế chấp tài sản, khoản vay ngân hàng sẽ được khoảng một tỷ đồng, họ phải bỏ ra 1,5 tỷ đồng (bằng vốn đối ứng nếu đóng tàu theo NÐ 67), lãi suất thương mại 8%/năm thì mỗi năm họ chỉ phải trả 54 triệu đồng. So sánh hai phép tính này, ngư dân đang nghiêng về phương án hai là tự đóng. Một phần do đỡ được chi phí, phần khác do mong mỏi khát khao của mỗi ngư dân, ai cũng muốn có riêng một con tàu vươn khơi bám biển.

Ðược coi là chính sách "xương sống" của Nghị định 67, tín dụng đóng vai trò quan trọng nhất trong quá trình hiện thực hóa giấc mơ tàu lớn của ngư dân. Nhưng trước trăm mối băn khoăn về hiệu quả kinh tế của con tàu mới, tiềm lực tài chính hạn chế, cộng thêm những áp lực theo đuổi các thủ tục hành chính, việc thực hiện chính sách tín dụng theo Nghị định 67 đang có chiều hướng chậm so với tiến độ đề ra. Sớm khơi thông dòng vốn nhanh nhất, hiệu quả nhất là mong muốn tha thiết của ngư dân lúc này.

(Còn nữa)