Kiểm tra, giám sát việc ban hành quyết định hành chính

Trong quản lý nhà nước, quyết định hành chính đóng vai trò rất quan trọng, là công cụ quản lý, điều hành các hoạt động kinh tế-xã hội và có tác động trực tiếp đến lợi ích, đời sống của người dân, đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và cả xã hội. Trong tình hình mới hiện nay, nhất là với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc ban hành quyết định hành chính đang gặp không ít khó khăn, vướng mắc.

Áp lực lớn tại địa phương

Theo báo cáo của cơ quan có thẩm quyền gửi Chính phủ, để phục vụ hoạt động chính quyền địa phương hai cấp, từ tháng 6/2025, riêng trong lĩnh vực phân cấp, phân quyền đã có hơn 5.000 văn bản quy phạm pháp luật đã được rà soát tổng thể. Quốc hội đã thông qua 34 Luật và 34 Nghị quyết; Chính phủ ban hành 120 Nghị định, Nghị quyết quy phạm pháp luật về vấn đề này.

Qua đó, đã xác định được 2.541 nhiệm vụ để phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền giữa các cơ quan trung ương, địa phương. Trong số 1.164 nhiệm vụ được phân định thẩm quyền, có 859 nhiệm vụ chuyển cho chính quyền cấp xã (chiếm khoảng 73,8%). Những con số này thể hiện trách nhiệm rất lớn của chính quyền cấp xã, phường trong việc giải quyết, xử lý, ban hành các quyết định hành chính.

Rút thời gian giải quyết thủ tục: Bộ Khoa học và Công nghệ sửa nhiều quy định hành chính

21/12/2025 17:56

Thực tế, tại nhiều cấp xã, phường hiện nay, lượng văn bản, quyết định hành chính phải xử lý rất lớn, khiến đôi khi cán bộ cũng loay hoay không biết làm thế nào. Ông Thái Quang Toản, Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Khoa học Hành chính Việt Nam cho biết, tại phường Xuân Đỉnh, thành phố Hà Nội, tính từ thời điểm thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đến tháng 4/2026, phường nhận được khoảng 11 nghìn văn bản của cấp sở, các đơn vị hành chính liên quan. Số lượng văn bản hành chính mà phường này phát hành đi là khoảng 9 nghìn văn bản.

Không chỉ cấp xã, phường mà tại các sở, ban, ngành, các đơn vị và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tại các địa phương khối lượng ban hành văn bản hành chính và các quyết định hành chính cũng rất lớn. Điều đáng nói, ngay trong quá trình ban hành, các trình tự, thủ tục đến thẩm quyền, nội dung ban hành còn nhiều điểm “chưa thông”.

“Dù không có văn bản nào giao nhưng Sở Tư pháp chúng tôi hiện đang gánh trách nhiệm này. Cứ vướng mắc về thẩm quyền, trình tự, thủ tục ban hành là Ủy ban gọi điện thẳng cho Giám đốc Sở Tư pháp”, Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên Trần Thanh Hưng chia sẻ.

Cần đánh giá tác động đầy đủ

Theo Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Điện Biên, bất kể hoạt động nào cũng cần có các cơ quan kiểm tra, giám sát kể cả trong việc ban hành, thực hiện các quyết định hành chính. “Địa phương rất muốn tất cả các quyết định hành chính của các cơ quan trên địa bàn khi ban hành đều bảo đảm đúng trình tự, thủ tục, có kiểm tra, giám sát như vậy mới bảo đảm việc thống nhất thực hiện. Giờ nhiều khi chuẩn bị ban hành một quyết định vẫn còn nhiều tranh cãi về thẩm quyền, trình tự, thủ tục…”, ông Hưng kiến nghị.

Chia sẻ ở góc độ làm nghề, luật sư Huỳnh Phương Nam, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội đề xuất, các quyết định hành chính, nhất là quyết định tác động tới nhiều đối tượng, cần được đánh giá tác động đầy đủ, lấy ý kiến rộng rãi nhằm bảo đảm tính khả thi trước khi ban hành. Thí dụ quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành để tước chứng chỉ hành nghề luật sư sẽ có tác động không nhỏ đến quyền lợi của những người được luật sư bảo vệ, quyền hành nghề của luật sư. Do đó, khi ban hành quyết định hành chính cần được khảo sát, đánh giá kỹ để không có tác động lớn ảnh hưởng nhiều cá nhân, tổ chức.

Các quyết định hành chính, nhất là quyết định tác động tới nhiều đối tượng, cần được đánh giá tác động đầy đủ, lấy ý kiến rộng rãi nhằm bảo đảm tính khả thi trước khi ban hành. Thí dụ quyết định của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành để tước chứng chỉ hành nghề luật sư sẽ có tác động không nhỏ đến quyền lợi của những người được luật sư bảo vệ, quyền hành nghề của luật sư. Do đó, khi ban hành quyết định hành chính cần được khảo sát, đánh giá kỹ để không có tác động lớn ảnh hưởng nhiều cá nhân, tổ chức.

Luật sư Huỳnh Phương Nam, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội

Lấy thí dụ trong lĩnh vực đất đai, luật sư Huỳnh Phương Nam cho biết, có những trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định thu hồi đất khi xác định nguồn gốc sử dụng đất có sai phạm. Tuy nhiên, thực tế người dân sử dụng và đã chuyển nhượng qua nhiều lần và cơ quan nhà nước có thẩm quyền cũng nhiều lần cấp lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

“Nếu chỉ đơn thuần thu hồi thì chỉ giải quyết mỗi vấn đề về nguồn gốc đất đúng hay sai còn các mối quan hệ dân sự trong quá trình sử dụng, chuyển nhượng không được giải quyết và đặc biệt vấn đề trách nhiệm cho Nhà nước khi mà không làm rõ, không thẩm định kỹ khi cấp chứng nhận quyền sử dụng đất ban đầu dẫn đến việc người sau tiếp tục nhận chuyển nhượng, rất dễ dẫn đến khiếu kiện hành chính phức tạp và kéo dài”, luật sư Nam cho biết.

Thực tiễn thi hành án hành chính những năm gần đây cho thấy, tình hình khiếu kiện hành chính diễn biến phức tạp và có chiều hướng gia tăng, trong đó phần lớn là khiếu kiện hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước về đất đai. Do đó, việc xem xét thận trọng, đánh giá kỹ tác động của các quyết định hành chính sẽ góp phần hạn chế khiếu kiện kéo dài, khiếu kiện vượt cấp.

Cần nâng tầm nghị định thành luật

Hiện nay, Bộ Tư pháp đang được giao xây dựng dự thảo Nghị định quy định thủ tục ban hành quyết định hành chính nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và khắc phục những hạn chế, vướng mắc trong hoạt động ban hành quyết định hành chính. Nghị định hướng tới xây dựng một quy trình quản lý minh bạch, thực hiện mục tiêu “quản trị hiện đại” của các cấp chính quyền, góp phần hoàn thiện pháp luật về ban hành văn bản hành chính, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc ban hành và xử lý quyết định hành chính sau ban hành.

Hiện nay trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cũng đặt ra vấn đề tiến tới mô hình quản trị quốc gia hiện đại chứ không còn là quản lý hành chính thuần túy nữa. Về vấn đề thủ tục ban hành quyết định hành chính, cần nâng giá trị pháp lý của nghị định lên bằng luật để khả năng điều chỉnh và năng lực thực thi sẽ đủ mạnh, phạm vi bao quát hơn để có thể bảo vệ quyền và lợi ích của công dân, cá nhân, tổ chức được mạnh hơn và rộng hơn.

Ông Bùi Công Quang, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức, công vụ, Văn phòng Chính phủ

Song hiện đang có một số quan điểm đề nghị Bộ Tư pháp nâng tầm nghị định lên thành luật. “Nếu chỉ có bó hẹp như dự thảo nghị định hiện nay thì không nhất thiết ban hành vì cái gì cũng phụ thuộc vào luật chuyên ngành, phạm vi rất hẹp. Nghị định ban hành dù hay đến đâu không cao hơn luật, rất khó hiệu quả”, ông Trần Thanh Hưng chia sẻ quan điểm.

Theo ông Bùi Công Quang, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức, công vụ, Văn phòng Chính phủ, hiện nay trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cũng đặt ra vấn đề tiến tới mô hình quản trị quốc gia hiện đại chứ không còn là quản lý hành chính thuần túy nữa. Về vấn đề thủ tục ban hành quyết định hành chính, cần nâng giá trị pháp lý của nghị định lên bằng luật để khả năng điều chỉnh và năng lực thực thi sẽ đủ mạnh, phạm vi bao quát hơn để có thể bảo vệ quyền và lợi ích của công dân, cá nhân, tổ chức được mạnh hơn và rộng hơn.