Bài học từ người tiền nhiệm
Sau khi lên nắm quyền, chính phủ của Thủ tướng Abhisit đã thực thi nhiều hoạt động nhằm vào cựu Thủ tướng bị lật đổ Thaksin Shinawatra. Ông Abhisit đã dùng gần như tất cả tín dụng tích lũy quốc tế của Thái-lan trong những năm qua nhằm thuyết phục rất nhiều quốc gia ngăn chặn và cấm ông Thaksin được phép tiến vào lãnh thổ của họ.
Để hạn chế sự di chuyển của Thaksin Shinawatra, Bộ Ngoại giao Thái-lan đã thu hồi tất cả các hộ chiếu Thái-lan của ông này. Tuy nhiên biện pháp đó không giúp được gì cho các nhà chức trách Thái-lan. Họ không thể lần theo dấu vết liên quan đến việc di chuyển của Thaksin khi ông này sử dụng rất nhiều hộ chiếu nước ngòai với nhiều tên khác nhau.
Song song với việc theo dõi từng bước đi của ông Thaksin, chính phủ của ông Abhisit còn có những hành động gây ảnh hưởng đối với các quốc gia chào đón ông này. Tuy nhiên, những chính sách đó chỉ áp dụng đối với một số quốc gia. Trong khi có nhiều bằng chứng cho thấy sự xuất hiện của ông Thaksin sinh sống tại nhiều quốc gia như: Các tiểu vương quốc Ả-rập, Nga và thậm chí gần đây là Brunei nhưng Bộ Ngoại giao Thái-lan dưới thời ông Abhisit lại không có bất cứ một động thái phản ứng nào.
Còn với Campuchia, ông Abhisit đã hạ cấp quan hệ với nước này ngay khi biết được rằng ông Thaksin được chỉ định làm cố vấn kinh tế cho chính phủ Campuchia và Thủ tướng Hun Sen. Chưa dừng lại ở đó, tình hình giữa hai nước trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết khi xảy ra đụng độ quân sự chung quanh ngôi đền Preah Vihear, buộc hai nước phải đưa nhau ra Tòa án Quốc tế. Điều này đã khiến cho mối quan hệ giữa Thái-lan - Campuchia vượt xa khả năng cứu vãn.
Đã có những ý kiến cho rằng, dưới thời Abhisit, chính sách đối ngoại của Thái-lan đã phải trải qua một thời kỳ khá ảm đạm. Phóng viên cao cấp của tờ The Nation, Supalak Ganjanakhundee đã đưa ra nhận định: “Cuộc “đuổi bắt” giữa chính quyền ông Abhisit và cựu Thủ tướng bị lật đổ Thaksin Shinawatra đã gây không ít hệ lụy và ảnh hưởng không tốt đến mối quan hệ giữa Thái-lan với rất nhiều quốc gia mà ông Thaksin từng đặt chân đến”. Có thể nói, sai lầm của ông Abhisit và những cộng sự của mình là không đạt được sự cân bằng và tách biệt các vấn đề chính trị trong nước với các vấn đề đối ngoại. Đây chính là một bài học quý giá cho chính phủ mới của bà Yingluck.
Mở lối đi riêng
Cho đến thời điểm hiện tại, bà Yingluck và chính phủ mới vẫn chưa ra được chính sách đối ngoại cụ thể cho đất nước. Trong các cuộc phỏng vấn gần đây bà Yingluck cho biết, chính phủ mới sẽ tập trung vào việc cải thiện các mối quan hệ quốc tế, đặc biệt là trong quan hệ với Campuchia. Bà tuyên bố sẽ nghiên cứu cụ thể các chi tiết trong lệnh cấm tạm thời do Tòa án quốc tế đưa ra buộc Thái-lan và Campuchia rút quân khỏi khu vực tranh chấp xung quanh ngôi đền Preah Vihear.
Hướng giải quyết mối quan hệ với Campuchia sẽ là một trong những điểm mấu chốt giúp tạo nên sự khác biệt trong chính sách đối ngoại của bà Yingluck so với người tiền nhiệm. Thủ tướng Campuchia Hun Sen, người được xem là có mối quan hệ thân thiết với ông Thaksin, cho rằng kết quả của cuộc bầu cử đã đánh dấu sự khởi đầu cho “một thời kỳ hợp tác mới” giữa Thái-lan - Campuchia và những khác biệt giữa hai quốc gia sẽ được giả quyết một cách hòa bình. Trong lá thư chúc mừng tân Thủ tướng Thái-lan vào ngày 5-8, ông Hun Sen có viết: “Tôi tin tưởng rằng với một cam kết chung, Thủ tướng Yingluck và tôi sẽ có thể khôi phục lại tình hữu nghị truyền thống và hợp tác một cách hiệu quả giữa nhân dân hai nước”.
Theo thông tin mới nhất từ Thông tấn xã Việt Nam, ngày 8-8, theo lệnh của Thủ tướng Campuchia Hun Sen, Campuchia đã rút hàng trăm binh sĩ khỏi khu vực biên giới tranh chấp với Thái-lan, cách ngôi đền cổ Preah Vihear khoảng 20km về phía Đông. Đây được xem là một tín hiệu đáng mừng cho việc giải quyết tranh chấp giữa Thái-lan và Campuchia.
Với những động thái tích cực từ phía Campuchia, rất có thể bà Yingluck sẽ đưa ra những quyết định mềm dẻo, thậm chí là đối ngược lại với quan điểm của cựu Thủ tướng Abhisit.
Bà Yingluck nhấn mạnh rằng, việc khôi phục lại các mối quan hệ quốc tế là rất quan trọng và người đảm nhận vị trí Bộ trưởng Ngoại giao sẽ phải khéo léo hợp tác để có thể mang lại lợi ích cho các mối quan hệ song phương.
Trước đó, trong kế hoạch “Tầm nhìn Thái-lan 2020” (Thailand Vision 2020) với 20 mục tiêu cơ bản, bà Yingluck cũng đã đề cập đến định hướng phát triển chính sách đối ngoại của mình với mục tiêu “Vị thế của Thái-lan như một quốc gia đầu tàu trên trường quốc tế”. Tuy nhiên, bà cũng không đưa ra những nhiệm vụ cụ thể để đạt được mục tiêu đó.
Với những mục tiêu chung chung mà bà Yingluck đưa ra trong thời gian vừa qua, thật khó có thể hình dung được bà Yingluck định làm gì và sẽ làm như thế nào để khôi phục lại các mối quan hệ và nâng cao cao vị thế của Thái-lan trên trường quốc tế. Tuy nhiên, dù thế nào đi nữa thì vị thủ tướng thứ 28 của Thái-lan cũng phải tìm cho ra một chính sách đối ngoại của riêng mình để có thể tạo ra những chuyển biến rõ nét trong quan hệ đối ngoại so với những người tiền nhiệm.
Gian nan phía trước
Xã hội Thái-lan đã bị chia rẽ sâu sắc kể từ khi xảy ra cuộc đảo chính năm 2006, do đó, mọi động thái của bà Yingluck dù là đối nội hay đối ngoại đều phải làm “ấm lòng” tất cả các phe phái, nhóm người trong xã hội Thái-lan. Hiện tại, vẫn có những nhóm người, đặc biệt là ở Bangkok và các tỉnh miền Nam Thái-lan, không ưa gì chiến thắng của phe Áo đỏ và Pheu Thai. Các nhóm dân tộc cực đoan vẫn dõi theo từng động thái của bà Yingluck trong việc giải quyết tranh chấp lãnh thổ với Campuchia. Họ vẫn đang sẵn sàng tham gia vào bất cứ cuộc biểu tình nào nếu chiến dịch đó nghe có vẻ hợp pháp và vấn đề toàn vẹn lãnh thổ luôn là một cái cớ hợp pháp để có thể tiến hành các cuộc biểu tình. Vì vậy muốn giải quyết mối bất đồng với Campuchia một cách êm thấm, thách thức lớn nhất đối với bà Yingluck là phải tìm cách nối lại các cuộc đàm phán song phương với Campuchia mà phải tránh được rủi ro xảy ra một cuộc biểu tình kéo dài khác từ các nhóm bảo thủ.
Trong mối quan hệ với ASEAN, chính sách đối với tổ chức này được xem như là một nền tảng trong chính sách đối ngoại của Thái-lan. Trong suốt nhiệm kỳ Thái-lan làm chủ tịch ASEAN (2008-2009), các vấn đề khu vực đã bị lu mờ do tình hình bạo lực tại nước này. Chính phủ của Thủ tướng Abhisit đã thất bại trong việc ngăn chặn những người biểu tình Áo đỏ khỏi việc làm gián đoạn hội nghị thượng đỉnh ASEAN tại Pattaya hồi tháng 8/2009. Vị thế của Thái-lan trong ASEAN đã dần bị giảm sút từ khi xảy ra cuộc đảo chính hồi năm 2006. Vì vậy chính quyền mới của bà Yingluck sẽ phải chú trọng hơn nữa trong việc thể hiện được vai trò tích cực của Thái-lan trong ASEAN.
