Khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa vùng Tây Bắc

Tiềm năng mang lại lợi thế

Các tỉnh Tây Bắc là vùng đất hoang sơ, thiên nhiên thuần khiết với cảnh quan núi non tuyệt đẹp và hệ sinh thái phong phú. Ở đây có 32 dân tộc thiểu số cùng sinh sống, với những nét văn hóa tộc người đa dạng và đặc sắc, thú vị và lôi cuốn. Trong đó, những nét văn hóa sinh hoạt đời thường, phong tục, truyền thống canh tác, lễ hội, ẩm thực, âm nhạc của các dân tộc được giữ gìn còn nguyên vẹn. Đó là các phiên chợ đầy thi vị của đồng bào Mông ở Sa Pa, Bắc Hà, Khau Vai, lễ cấp sắc của người Dao, hội Lồng tồng của người Tày; Tây Bắc còn là nơi tập trung nhiều di tích, thắng cảnh nổi tiếng như di tích lịch sử Điện Biên Phủ, Nà Sản in đậm dấu chiến trường xưa; cao nguyên đá Hà Giang kỳ vĩ - công viên địa chất toàn cầu; hay phong cảnh ruộng bậc thang nên thơ Mù Cang Chải, Hoàng Su Phì, vườn chè cổ thụ Suối Giàng; là đỉnh Đông Dương Phan-xi-păng - nóc nhà Đông Dương ở độ cao 3.143 m... Vùng đất này đã và đang tạo nên sức cuốn hút lớn với du khách trong và ngoài nước.

Khai thác các giá trị văn hóa - lịch sử và lễ hội là một trong những xu hướng chính trong phát triển du lịch hiện nay. Không thể phủ nhận rằng, sự phát triển du lịch tạo ra những điều kiện cho sự hồi sinh của nhiều hoạt động văn hóa cổ truyền. Tuy nhiên, việc phát triển nhanh và nóng cũng làm nảy sinh nhiều thách thức trong việc bảo tồn những giá trị văn hóa. Để du lịch Tây Bắc phát triển bền vững, thách thức lớn nhất chính là sự cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, hiện đại hóa.

Bảo tồn bản sắc để tăng sức hấp dẫn

Giữ gìn bản sắc văn hóa cũng đồng nghĩa với việc tạo nên sức hấp dẫn với số đông du khách muốn tìm hiểu văn hóa, phong tục bản địa. Tuy nhiên đã có tình trạng nhạt dần bản sắc tại một số địa bàn các tỉnh miền núi Tây Bắc. Chưa kể, tính đa dạng văn hóa ở Tây Bắc, dù có sẵn, rất đậm ở đời thường, nhưng chưa được khai thác tốt mà vẫn mờ nhạt trong các sản phẩm du lịch. Đã có những phàn nàn của du khách cả trong và ngoài nước khi tới Tây Bắc, với những kỳ vọng theo như lời quảng cáo mời gọi, nhưng khi tham gia du lịch cộng đồng tới các bản làng, trải nghiệm du lịch sinh thái hay ghé thăm các khu di tích lịch sử, đều thấy các sản phẩm du lịch gần như giống nhau hoàn toàn: thổ cẩm ở đâu hoa văn cũng vậy, ngủ thì nhà sàn đâu cũng hao hao, ăn thì nhà hàng nào cũng thấy nếp nương và mấy món gà nướng, cá nuôi... Du khách rất khó phân biệt những nét đặc trưng văn hóa của mỗi dân tộc thiểu số. Bà Bàn Thị Ún, dân tộc Dao ở Bắc Cạn cho biết: “Ai cũng mặc giống người Kinh thì không phân biệt được dân tộc nào với dân tộc nào”. Nhưng tự thân đồng bào khó có thể làm nổi bật được những nét bản sắc trước những tác động từ cuộc sống hiện đại mà cần sự định hướng và hỗ trợ của các chuyên gia và của Nhà nước.

TS Trần Hữu Sơn, Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam cho rằng: “Không có mẫu hình phát triển chung cho mọi cộng đồng dân tộc thiểu số. Những sự đầu tư của Nhà nước với vùng dân tộc thiểu số như các dự án xóa đói giảm nghèo, phát triển y tế, giáo dục, cần chú ý tới những đặc thù sinh thái của mỗi vùng, bản sắc văn hóa của mỗi tộc người. Những chính sách được đưa ra, cần dựa trên sự tư vấn từ những kết quả nghiên cứu khoa học về sự phù hợp của đối tượng tác động, tôn trọng sự đa dạng, lắng nghe tiếng nói người trong cuộc và đề cao tính chủ động, phát huy nội lực của các cộng đồng”.

Dù đã đạt một số tiến bộ trong năm 2015 (tăng 3% so với năm 2014) song Phó Tổng cục trưởng Du lịch Ngô Hoài Chung nhận định: “Du lịch Tây Bắc vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng với những ưu đãi của thiên nhiên về khí hậu, cảnh quan và những nét văn hóa đậm đà bản sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số”. Năm Du lịch quốc gia 2017 sẽ được tổ chức tại Tây Bắc, do tỉnh Lào Cai chủ trì. Ngành du lịch ở các tỉnh Tây Bắc đã có sự chuẩn bị để nhấn mạnh tám dòng sản phẩm đặc trưng của mình: Du lịch cộng đồng Tây Bắc; tham quan các ruộng bậc thang nổi tiếng và các lễ hội nông nghiệp, sinh hoạt văn hóa; Tìm hiểu chợ phiên vùng cao; Du lịch tâm linh dọc sông Hồng; Du lịch tâm linh dọc sông Đà; Du lịch “Sắc hoa Tây Bắc”; Khám phá các cung đường hành quân trong chiến dịch Điện Biên lịch sử; Leo núi cùng trải nghiệm văn hóa các dân tộc Tây Bắc.

Việc bảo tồn và phát huy tốt tài nguyên văn hóa đặc sắc vùng Tây Bắc, như một nguồn vốn quý, sẽ tạo thêm thế mạnh, sức hấp dẫn góp phần giúp khởi sắc kinh tế du lịch ở Tây Bắc trong tương lai.