Khắc phục tình trạng thanh toán dồn toa tháng cuối năm

Sở dĩ tình trạng này cứ lặp đi lặp lại nhiều năm là do công tác chuẩn bị hồ sơ, thủ tục giải ngân thanh toán, thực hiện dự toán chi thường xuyên và chi đầu tư xây dựng cơ bản vẫn theo bài ca "đầu năm đủng đỉnh, cuối năm vắt chân lên cổ mà chạy", gây ra hệ quả dây chuyền.

Ðể cân đối trên phạm vi vĩ mô, hằng năm Nhà nước đã bố trí đủ nguồn, giao dự toán từ cuối năm trước cho các đơn vị thụ hưởng, chủ động bắt tay thực hiện từ tháng đầu năm. Tuy nhiên, khi triển khai ở các bộ, ngành và giao dự toán cho cấp dưới thường cấp trên phân bổ không hết, khi sử dụng không hết cấp trên mới giao bổ sung cho cấp dưới (cả chi thường xuyên và chi xây dựng cơ bản) làm cho cấp dưới bị động, lúng túng, chuẩn bị không kịp. Các đơn vị sử dụng triển khai các bước chuẩn bị thực hiện nhiệm vụ chi có liên quan, nhất là khâu đấu thầu phải làm đi làm lại nhiều lần, kéo dài thời gian.  Năm 2007, do biến động giá của thị trường, giá vật tư nhiên liệu, nhân công đều tăng cao, cơ chế bù trượt giá cũng như bổ sung dự toán xây dựng cơ bản làm chậm, cho nên các nhà thầu "chưa vội" thanh toán, cố tình kéo dài thời gian để chờ bổ sung dự toán, chờ cơ chế xử lý trượt giá.

Theo ông Ðào Thái Phúc, Giám đốc Kho bạc Hà Nội thì việc thanh toán dồn toa năm 2007 có được cải thiện, nhưng công việc thanh toán tháng cuối năm còn nhiều bộn bề. Trong tháng 12-2007 bình quân mỗi ngày Kho bạc Hà Nội phải giải ngân các khoản chi ngân sách vài trăm tỷ đồng cho các khoản chi thường xuyên và thanh toán xây dựng cơ bản. Lượng tiền thanh toán trong tháng 12 chiếm gần 20% số chi cả năm.

Ðến ngày 31-12 số vốn không sử dụng hết (tồn đọng) cả năm chiếm tới 28% tổng dự toán (6.919 tỷ đồng/24.527 tỷ đồng), bằng một phần ba số vốn được giao theo chỉ tiêu thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội trên địa bàn Thủ đô. Trong đó, số tồn đọng do Nhà nước mở rộng cơ chế được kéo dài thời gian thanh toán đến sau thời điểm 31-12, gồm: cơ chế khoán chi theo chế độ tự chủ tài chính đối với cơ quan hành chính sự nghiệp (Quyết định 130/2005); cơ chế quyền tự chủ đối với đơn vị sự nghiệp công lập (Nghị định 43/2006) và cơ chế tài chính đối với dự án đề tài khoa học công nghệ (Nghị định 115). Trong năm 2007, số vốn thanh toán được kéo dài theo ba cơ chế này là 3.409 tỷ đồng và số dự toán được giao phải hủy bỏ đối với các cơ quan hành chính sự nghiệp năm nay tương đương với số tiền được thanh toán kéo dài (hơn 3.000 tỷ đồng).

Về thanh toán đầu tư vốn xây dựng cơ bản trên địa bàn Hà Nội, sau nhiều cố gắng của cơ quan kho bạc đến 31-12 mới giải ngân được 60% kế hoạch vốn đầu tư năm 2007. Nếu so sánh với tiến độ giải ngân hai tháng trước đó tỷ lệ này mới chỉ đạt được 40%. Như vậy, trong tháng 12 lượng vốn giải ngân chiếm gần 20% tổng vốn đầu tư. Theo quy định, thời hạn cuối cùng giải ngân thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản năm 2007 đến hết tháng 1-2008 phải thực hiện xong kế hoạch. Như vậy, trong tháng 1-2008 phải giải ngân  tới 40%. Ðây là một công việc khá nặng nề, khó hoàn thành trong một thời gian ngắn, đòi hỏi các chủ đầu tư, các nhà thầu phải có nỗ lực rất lớn.

Việc giải ngân thanh toán vốn chậm đã kéo theo những hệ lụy, đó là vốn huy động chậm đưa vào công trình, cơ quan kho bạc phải làm việc với cường độ lớn, lại đòi hỏi tính chính xác cao mới đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Mặt khác, tháng cuối năm dương lịch thường gắn với dịp Tết cổ truyền dân tộc, các hoạt động mua sắm tăng đột biến, nếu thanh toán dồn dập vào cuối năm kéo theo lượng tiền ném ra thị trường rất lớn sẽ tác động trực tiếp đến  tăng giá, làm ảnh hưởng đến chủ trương kiềm chế tăng giá trong dịp Tết. Trong đó, giá vật tư cũng sẽ tăng làm cho chi phí đầu vào của các công trình xây dựng tăng theo. Ðây là vòng luẩn quẩn phải tìm cách tháo gỡ mà cốt lõi của vấn đề là cơ chế ràng buộc để các đơn vị xây dựng cơ bản, các nhà thầu phải rải đều việc thanh toán ở tất cả các tháng trong năm.

Việc triển khai Luật Ngân sách mới đến nay đã được bốn năm, trong đó yêu cầu nâng cao chất lượng chi ngân sách, từng bước đưa hoạt động này ngày càng đi vào nền nếp được đặt lên hàng đầu. Ðể khắc phục tình trạng thanh toán dồn vào tháng cuối năm, các bộ ngành được giao dự toán chi phải thường xuyên khắc phục tình trạng phân bổ dự toán chậm, giao dự toán điều chỉnh rất muộn như hiện nay. Tình trạng các đơn vị kinh doanh hàng hóa vật tư dịch vụ, nhà thầu gần như chưa yên tâm chấp nhận phương thức thanh toán bằng chuyển khoản cũng đồng nghĩa với Nhà nước chưa kiểm soát được doanh số hoạt động làm cơ sở để thu thuế, chống thất thu cho ngân sách cần có biện pháp khắc phục kịp thời. Riêng lĩnh vực xây dựng cơ bản, các chủ đầu tư, các nhà thầu căn cứ vào nhật ký thi công kiểm soát chặt chẽ tiến độ và có biện pháp đẩy nhanh việc hoàn thiện hồ sơ thanh toán.

Về phía Bộ Tài chính, cần nghiên cứu đổi mới phương thức giao dự toán theo hướng quy định không quá chi tiết tạo cơ sở để cơ quan hưởng thụ được linh hoạt trong việc chi tiêu các khoản chi thường xuyên. Các bộ có liên quan sớm nghiên cứu xây dựng cơ chế  tính trượt giá để nhà thầu có thể yên tâm thực hiện các dự án trong điều kiện giá cả biến động lớn như hiện nay. Ðồng thời triển khai tốt chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về trả lương cho cán bộ, công chức, lực lượng vũ trang, các đối tượng hưởng lương ngân sách theo tài khoản.