Kết quả thi và tỷ lệ tốt nghiệp thật - tại sao không?

Ngày 19-4-2005, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đã tổ chức Hội nghị về công tác thi tốt nghiệp phổ thông năm 2005 nhằm rút kinh nghiệm từ các kỳ thi trước và cùng bàn bạc, trao đổi để tìm ra giải pháp tối ưu cho việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp năm nay. Thời điểm này, Ban Chỉ đạo thi tốt nghiệp phổ thông năm 2005 của Bộ GD-ĐT và 64 sở GD-ĐT trong toàn quốc đã và  đang gấp rút hoàn thiện những công đoạn chuẩn bị cuối cùng, để kỳ thi được diễn ra an toàn, nghiêm túc và công bằng.

Tỷ lệ tốt nghiệp “trên trời", năm nào Bộ cũng nhắc nhở, yêu cầu chấn chỉnh, nhưng...

Theo báo cáo của Bộ GD-ĐT, kỳ thi tốt nghiệp THPT và bổ túc THPT năm học 2003-2004, toàn quốc có 2.252 hội đồng coi thi và 894.506 thí sinh dự thi. Do được thanh tra, giám sát trực tiếp tại tất cả các hội đồng coi thi nên đã hạn chế được những hiện tượng vi phạm quy chế trong phòng thi, góp phần làm cho kỳ thi diễn ra an toàn, nghiêm túc. Nhìn chung, công tác tổ chức các kỳ thi tốt nghiệp đã được tiến hành tương đối chu đáo trong phạm vi toàn quốc, nhận thức về yêu cầu bảo đảm kỷ cương trong thi cử của giáo viên, HS và cha mẹ HS cũng ngày càng được nâng cao. Các kỳ thi đã được sự quan tâm, hỗ trợ thiết thực của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, các ban ngành hữu quan và sự ủng hộ của toàn xã hội. Tuy nhiên, theo báo cáo của Thanh tra GD - Bộ GD-ĐT, kỳ thi tốt nghiệp phổ thông năm 2004 vẫn còn nhiều hạn chế, thiếu sót cần phải khắc phục kịp thời.

Công tác quản lý chuyên môn của nhiều trường chưa chặt chẽ nên để hiện tượng giáo viên cắt xén chương trình, kết thúc chương trình trước thời gian quy định, đặc biệt những môn không thi tốt nghiệp. Qua thanh tra thi, đã phát hiện nhiều thiếu sót trong quản lý hồ sơ HS và quản lý chuyên môn của nhiều trường. Ở một số hội đồng coi thi, giám thị chưa làm hết trách nhiệm, để HS mang tài liệu vào phòng thi, tự do trao đổi khi làm bài... Ở một số địa phương như Tuyên Quang, Hưng Yên, Điện Biên... khâu chấm thi chưa thực hiện nghiêm túc quy trình hai giám khảo chấm độc lập trên một bài thi, chấm điểm rộng hơn đáp án, hoặc chấm thiếu điểm của thí sinh (từ 1-1,5 điểm) do giám khảo chưa nắm vững đáp án, biểu điểm của bộ môn... Trong số 144 bài thi do đoàn thanh tra của Bộ chấm thẩm định tại một số tỉnh trong kỳ thi năm 2004, có đến 67 bài sai lệch từ 0,5 - 0,75 điểm và ba bài sai lệch 1 điểm.

Theo ông Nguyễn Hải Châu - Phó vụ trưởng Vụ GD trung học - Bộ GD-ĐT, hầu như khâu nào trong kỳ thi tốt nghiệp cũng có sai sót. Có tỉnh điều động một phó chủ tịch hội đồng thi không đúng thành phần, không nắm được quy chế thi và hậu quả là làm sai lệch khoảng 2.000 số phách trong một môn thi.

Có nhiều giám thị quên cho HS ký tên vào danh sách nộp bài thi, hoặc mải mê ngồi đọc báo, để thí sinh thoải mái trao đổi bài, tài liệu... ông Lê Quán Tần - Chánh thanh tra Bộ GD-ĐT cho biết, quy chế thi quy định rất khắt khe việc cấm mang tài liệu vào khu vực thi, nếu phát hiện thí sinh có tài liệu, dù chưa sử dụng vẫn bị đình chỉ thi. Vậy mà khi các đoàn kiểm tra của Bộ đến các hội đồng thi, sau mỗi môn thi đều thấy tài liệu vứt đầy trong phòng. Ông Nguyễn Hải Châu cho rằng, quy định chấm hai vòng độc lập ở nhiều địa phương chỉ mang tính hình thức. Hai người chấm nhưng ký chung một bảng điểm, nhiều túi bài thi có số điểm hoàn toàn giống nhau, thậm chí, có trường hợp mấy chục bài thi giống nhau cả những chỗ sai nhưng giám khảo vẫn chấm điểm rất vô tư! Thực tế, ở nhiều hội đồng thi, giám khảo phải chấm 120 - 200 bài thi trong một ngày, nên giám khảo thứ hai chỉ chấm lướt qua rồi dựa vào điểm chấm của giám khảo thứ nhất.

Khâu vào điểm cũng sai sót, có bài thi bị vào sai đến 3 điểm. Điểm trên phiếu chấm và điểm trên mảy tính cũng sai lệch nhau. Nói chung, theo ông Nguyễn Hải Châu, kiểm tra ở khâu nào cũng thấy sai từ hồ sơ, làm phách, coi thi, chấm thi đến vào điểm thi... nhưng hầu như không có tỉnh nào xử lý sai phạm. Biên bản thi chỉ thể hiện đơn giản "kỳ thi diễn ra bình thường", sai sót nhưng không lưu vào biên bản tổng kết nên không thể rút kinh nghiệm. Hệ quả của sự thiếu nghiêm túc trong thi cử là kết quả thi tốt nghiệp THPT, bổ túc THPT của một số tỉnh, thành phố có dấu hiệu chưa phản ánh sát thực tế chất lượng học tập của HS. Số tỉnh thành có tỷ lệ tốt nghiệp trên 90% khá nhiều mà chủ yếu là các tỉnh từ miền trung trở ra, trong đó có những tỉnh đặc biệt khó khăn. Có tỉnh thi HS giỏi thì đứng cuối bảng nhưng thi tốt nghiệp lại ở tốp trên. Thành tích ở hệ bổ túc cũng rất "trên trời": 11/33 tỉnh thành ở miền bắc có tỷ lệ tốt nghiệp trên 90%, trong đó có những đơn vị đỗ 99-100%.

Sau tất cả những phân tích về thực trạng đáng báo động này, ông Lê Quán Tần đã bức xúc cho rằng, chúng ta đã và đang "chung sống hòa bình" với sự lỏng lẻo, nhượng bộ trong việc thực hiện quy chế tuyển sinh, thi cử.

Tuyên chiến với bệnh thành tích, trước hết hãy bắt đầu từ khâu thi!

Theo ông Lê Quán Tần, năm 2005 là năm ngành GD-ĐT kiên quyết chấn chỉnh kỷ luật phòng thi và trường thi, bởi kỷ cương thi cử sẽ tác động mạnh mẽ đến việc dạy và học. Những tỉnh thành có tỷ lệ tốt nghiệp cao một cách bất thường, Bộ GD-ĐT sẽ lập đoàn kiểm tra chấm lại một phần hoặc 100% bài thi. Bài nào phải thay đổi điểm, thanh tra sẽ truy ra ai là người chấm vòng đầu, ai là người chấm vòng 2 để quy trách nhiệm cụ thể. Muốn chấn chỉnh kỷ luật thi cử, trước hết phải chấn chỉnh nghiêm khắc về nhân lực, tức là ý thức, trách nhiệm của giám thị, giám khảo.

Ông Lại Hữu Miễn - Phó vụ trưởng Vụ GD thường xuyên (Bộ GD-ĐT) cho biết: "Lãnh đạo Bộ đã đặt câu hỏi nghi vấn về tính trung thực của kết quả thi tốt nghiệp bổ túc THPT năm 2004 đạt trên 99% ở một số ơn vị phía bắc, trong khi các tỉnh phía nam đã "dám" chấp nhận tỷ lệ tốt nghiệp bổ túc chỉ đạt trên 50%. Thật ra kết quả thi có phản ánh đúng chất lượng dạy và học  không, trách nhiệm trước hết ở ban giám đốc các Sở GD-ĐT. Nếu ban giám đốc muốn đạt tỷ lệ tốt nghiệp 99% thì dù đề thi có ra như thế nào, cả tỉnh cũng sẽ đỗ 99% thôi"!

Theo ông Miễn, ban giám đốc các sở đừng đổ lỗi cho Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố hay giám thị, giám khảo mà hãy xem lại công tác chỉ đạo của mình. Trước mỗi kỳ thi, các thành viên trong ban giám đốc sở hãy dũng cảm và thẳng thắn khước từ những lá thư tay, những cú điện thoại nhờ vả, gửi gắm của người thân, người quen, bạn bè, lãnh đạo... Lần này không nhờ được, chắc chắn lần sau họ sẽ không nhờ nữa. Người lảnh đạo đừng tạo tiền lệ vi phạm quy chế cho giáo viên làm theo. Nếu giám đốc sở cương quyết thực hiện "giám thị, giám khảo vi phạm quy chế thi sẽ bị kỷ luật ngay", chắc chắn không ai dám vi phạm.

Theo ông Bành Tiến Long - Thứ trưởng Bộ GD-ĐT, các địa phương cần nhận thức rõ công tác coi thi có vai trò đặc biệt quan trọng, bảo đảm cho kết quả thi phản ánh đúng chất lượng GD, đồng thời đây cũng là khâu còn nhiều bất cập trong các kỳ thi, để tập trung chỉ đạo. Phải kiên quyết ngăn chặn hiện tượng vi phạm quy chế thi. Chủ tịch hội đồng thi phải chịu trách nhiệm về những sai sót trong khâu coi thi tại hội đồng mình phụ trách. Trong từng hội đồng coi thi, chủ tịch và toàn bộ giám thị phải được điều động đến từ những trường không có HS dự thi tại hội đồng; chỉ có nhiều nhất là một nửa số phó chủ tịch và thư ký hội đồng là người trường sở tại; bảo đảm cứ hai phòng thi phải có ít nhất một giám thị coi bên ngoài.

Để bảo đảm chất lượng chấm thi trong kỳ thi tốt nghiệp năm nay, Vụ Khảo thí và Kiểm định chất lượng GD - Bộ GD-ĐT cũng yêu cầu, ngoài việc tuyển chọn kỹ lưỡng giám khảo đủ năng lực, nghiệp vụ và trách nhiệm, các hội đồng chấm thi phải thực hiện nghiêm túc khâu chấm chung ban đầu để thống nhất chấm theo hướng dẫn (mỗi tổ chấm chung ít nhất 10 bài trước khi chấm cá nhân). Phải thực hiện chặt chẽ nguyên tắc hai giám khảo chấm độc lập trên một bài thi.  Khâu làm phách, hồi phách, vào điểm thi cần phải được chú ý hơn nữa. Để tránh xảy ra sai sót, mỗi hội đồng chấm thi phải thực hiện khớp phách thủ công 20% số bài mỗi môn thi.

Theo ông Lê Quán Tần, năm nay Bộ GD-ĐT sẽ thực hiện nghiêm túc việc "hậu kiểm", lập đoàn công tác chấm lại một phần hoặc toàn bộ bài thi của những tỉnh có kết quả cao không tương xứng với trình độ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Qua kiểm tra công tác tổ chức kỳ thi năm 2004, tất cả các sở GD-ĐT được kiểm tra đều có những thiếu sót về coi thi và chấm thi. Do vậy, kỳ thi tốt nghiệp năm học 2004-2005, Bộ sẽ tập trung chấn chỉnh mạnh mẽ khâu coi thi, thiết lập kỷ luật phòng thi, trường thi để kịp thời ngăn chặn hiện tượng vi phạm Quy chế thi; xử lý nghiêm hiện tượng thí sinh mang tài liệu vào phòng thi hoặc trao đổi với thí sinh khác khi làm bài. Thí sinh phải làm bài bằng khả năng thực chất của mình để có kết quả chính xác, công bằng. Bộ cũng thành lập các hội đồng chỉ đạo các kỳ thi quốc gia, đồng thời nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho đội ngũ người coi thi. Chấn chỉnh kỷ cương trong thi cử buộc người dạy dạy tốt hơn, người học học tốt hơn. Đây là giải pháp tốt nhất để ngành GD chấm dứt "căn bệnh trầm kha" thi cử không nghiêm túc, người dân không hài lòng, thậm chí công luận phê phán gay gắt. Năm nay, Bộ sẽ lập đoàn kiểm tra công tác chuẩn bị thi mà không cần ra quyết định, không cần thông báo. Đồng thời sẽ lập đoàn thanh tra của Bộ và 64 đoàn thanh tra ủy quyền, với yêu cầu các đoàn thanh tra phải làm thẳng tay để chấn chỉnh kỷ cương thi cử.