Kết nối tri thức, thu hẹp khoảng cách số trong giáo dục đại học

Ngày 23/10, tại Hà Nội, Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam Tạp chí Một Thế Giới tổ chức Hội thảo Giáo dục mở châu Á-Thái Bình Dương 2026 (OpenAP 2026) với chủ đề “Tương lai mở: Thúc đẩy giáo dục đại học công bằng và bao trùm tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương”, tạo diễn đàn trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục mở.

Hội thảo thu hút sự tham gia của nhiều nhà khoa học, chuyên gia giáo dục, nhà quản lý, giảng viên, nhà nghiên cứu, đại diện các tổ chức học thuật và sinh viên. Đây là dịp để cộng đồng học thuật trong nước và quốc tế trao đổi những xu hướng mới, nhận diện thách thức và tìm kiếm giải pháp thúc đẩy giáo dục đại học mở, công bằng và bao trùm tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Phát biểu khai mạc, Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cho biết, giáo dục đại học đang chuyển đổi sâu sắc khi công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các hình thức chia sẻ tri thức mới thay đổi cách dạy, học, nghiên cứu và hợp tác. Tri thức dễ tiếp cận hơn bao giờ hết, nhưng không phải sinh viên nào cũng có điều kiện ngang nhau về công nghệ, học liệu chất lượng và cơ hội phát triển kỹ năng.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, tương lai của giáo dục đại học không chỉ gắn với số hóa và hiện đại hóa công nghệ, mà còn phải bảo đảm tính công bằng, bao trùm, thúc đẩy hợp tác và lấy con người làm trung tâm.

Là cơ sở giáo dục trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, nhà trường quan niệm giáo dục không chỉ dừng ở truyền đạt kiến thức, rèn luyện kỹ năng chuyên môn, mà còn chú trọng bồi dưỡng tư duy phản biện, khả năng sáng tạo, trách nhiệm đạo đức, hiểu biết văn hóa và năng lực đóng góp cho xã hội. Những giá trị này càng có ý nghĩa trong kỷ nguyên AI.

Tương lai của giáo dục đại học không chỉ gắn với số hóa và hiện đại hóa công nghệ, mà còn phải bảo đảm tính công bằng, bao trùm, thúc đẩy hợp tác và lấy con người làm trung tâm.

Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Ông nhấn mạnh, công nghệ có thể giúp vượt qua các rào cản nhưng không thể tự bảo đảm sự công bằng. Tài nguyên giáo dục mở góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, song để bảo đảm tính bao trùm, cần tạo điều kiện để người học có đủ kỹ năng và cơ hội sử dụng hiệu quả các tài nguyên, phát triển tư duy phản biện và sáng tạo tri thức mới.

Việc đăng cai Open AP 2026 thể hiện cam kết của Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đối với đổi mới giáo dục, hợp tác học thuật quốc tế và chia sẻ tri thức rộng rãi hơn. Các trường đại học không nên làm việc đơn lẻ mà cần là thành viên chủ động của cộng đồng học thuật toàn cầu. Khu vực châu Á-Thái Bình Dương đa dạng về văn hóa, ngôn ngữ, hệ thống giáo dục và trình độ công nghệ, nhưng chung khát vọng làm cho giáo dục chất lượng dễ tiếp cận, công bằng và bao trùm hơn.

Thông điệp được Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh là tương lai của giáo dục mở không chỉ nằm ở việc mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, mà còn ở việc tạo điều kiện để mọi người học tập, hợp tác, đổi mới và đóng góp cho một thế giới tốt đẹp hơn.

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhấn mạnh: OpenAP 2026 là một diễn đàn có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và nhất là trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những chuyển dịch sâu sắc đối với giáo dục, nghiên cứu khoa học cũng như phương thức tiếp cận và chia sẻ tri thức.

Phân tích về bối cảnh hiện nay, Tiến sĩ Trần Văn Tùng cho rằng, tri thức đang trở thành nguồn lực ngày càng quan trọng, quyết định năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số và AI mở ra cơ hội chưa từng có để mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, kết nối cộng đồng học thuật vượt qua giới hạn không gian, thời gian và biên giới.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội là những thách thức về khoảng cách số, bất bình đẳng trong tiếp cận tri thức, chất lượng thông tin, cùng các vấn đề về đạo đức, bản quyền và trách nhiệm khi sử dụng công nghệ.

“Tinh thần của giáo dục mở không chỉ nằm ở việc tạo điều kiện để tri thức được tiếp cận rộng rãi hơn, mà còn ở việc bảo đảm mọi người có cơ hội sử dụng, sáng tạo và đóng góp tri thức cho cộng đồng”, Tiến sĩ Trần Văn Tùng khẳng định.

Ông cho rằng đây cũng chính là ý nghĩa sâu sắc của chủ đề hội thảo năm 2026: hướng tới một tương lai giáo dục công bằng hơn, bao trùm hơn, nơi thành tựu khoa học, công nghệ thật sự phục vụ con người và sự phát triển của xã hội.

Trong khi đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh, trong bối cảnh tri thức và công nghệ lan tỏa với tốc độ chưa từng có, xã hội vẫn phải đối mặt với những thách thức như khoảng cách giàu nghèo, bất bình đẳng trong tiếp cận tri thức và nguy cơ gia tăng “đứt gãy số” trong giáo dục.

Theo đó, “tương lai mở” không đơn thuần là một khẩu hiệu hay xu hướng học thuật, mà là cam kết mang tính chiến lược về một nền giáo dục không rào cản. Trong đó, tài nguyên tri thức được chia sẻ tự do, các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI) và giáo dục số được ứng dụng nhằm thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức, thay vì làm sâu sắc thêm sự khác biệt giữa các nhóm người học.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thành Đạt cho rằng, giáo dục đại học chỉ thật sự mở khi bảo đảm tính công bằng và bao trùm, tạo cơ hội để mọi người, không phân biệt hoàn cảnh kinh tế, giới tính hay địa lý, tiếp cận và thành công ở bậc đại học; đồng thời xây dựng môi trường học thuật tôn trọng sự đa dạng, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Từ thực tiễn Việt Nam, ông đặt vấn đề về khả năng tiếp cận nguồn học liệu chất lượng của sinh viên vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; nguy cơ chi phí giáo dục trở thành gánh nặng đối với người học và yêu cầu ứng dụng công nghệ số gắn với tính nhân văn, bảo đảm cơ hội cho các nhóm yếu thế.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thành Đạt, giải quyết những vấn đề này cần sự phối hợp giữa Nhà nước, các cơ sở giáo dục, tổ chức xã hội, cộng đồng doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Ông kỳ vọng hội thảo góp phần nhận diện các rào cản về thể chế, tài chính và công nghệ đối với giáo dục đại học công bằng, bao trùm; chia sẻ mô hình giáo dục mở, học liệu mở và đề xuất những khuyến nghị chính sách có giá trị thực tiễn đối với Việt Nam và các quốc gia trong khu vực.

Bên cạnh các phiên tham luận chuyên môn, chương trình hội thảo có các phiên thảo luận song song, tạo điều kiện để đại biểu đi sâu vào từng nhóm vấn đề, chia sẻ kết quả nghiên cứu và trao đổi các giải pháp thực tiễn.

Các nội dung về tài nguyên giáo dục mở, phương pháp sư phạm mở, tiếp cận tri thức, hạ tầng hỗ trợ, AI có trách nhiệm, chính sách và quản trị được kỳ vọng góp phần mở rộng đối thoại giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và những người trực tiếp tham gia hoạt động giáo dục.