Kết nối nội vùng, tạo động lực phát triển

Với vai trò đầu tàu kinh tế cả nước, vùng Đông Nam Bộ sở hữu nhiều lợi thế phát triển các hành lang kinh tế và trung tâm logistics quy mô lớn. Tuy nhiên, hạ tầng giao thông kết nối chưa đồng bộ đang là điểm nghẽn, hạn chế khả năng khai thác tiềm năng và lợi thế của toàn vùng.

Cảng Cái Mép-Thị Vải, Thành phố Hồ Chí Minh (Ảnh THẾ ANH)
Cảng Cái Mép-Thị Vải, Thành phố Hồ Chí Minh (Ảnh THẾ ANH)

Vì vậy, tháo gỡ nút thắt hạ tầng giao thông là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy liên kết vùng.

Đông Nam Bộ là vùng kinh tế năng động, đóng góp khoảng 32% GDP và gần một nửa kim ngạch xuất khẩu cả nước. Tuy nhiên, hạ tầng kết nối nội vùng chưa đồng bộ, chi phí logistics còn cao, ước chiếm 16-18% GDP, khiến tiềm năng và lợi thế của vùng chưa được khai thác tương xứng. Việc sắp xếp đơn vị hành chính càng đặt ra yêu cầu rà soát, tái cấu trúc mạng lưới giao thông, nâng cao hiệu quả kết nối và phối hợp liên tỉnh. Trong đó, các hành lang giao thông có vai trò quan trọng đối với lưu thông hàng hóa, phát triển công nghiệp, dịch vụ và liên kết vùng.

Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai là hai địa bàn có vị trí quan trọng trong mạng lưới giao thông, logistics Đông Nam Bộ, với các tuyến kết nối như cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành-Dầu Giây, Quốc lộ 1, Quốc lộ 51, hệ thống cảng cạn (ICD) và cụm cảng Cái Mép-Thị Vải. Cảng hàng không quốc tế Long Thành cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện hạ tầng kết nối đường bộ, đường sắt và các phương thức vận tải khác.

Vì vậy, việc nâng cấp, mở rộng các tuyến giao thông giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai cần được quan tâm nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải, kết nối các trung tâm kinh tế, hỗ trợ dịch chuyển lao động; đồng thời bảo đảm yêu cầu an ninh, quốc phòng và giảm áp lực lên giao thông đường bộ.

Theo bà Bùi Thanh Xuân, Trường đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, phát triển liên kết vùng Đông Nam Bộ là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển quốc gia. Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quy hoạch vùng Đông Nam Bộ đều đặt ra định hướng hình thành không gian kinh tế thống nhất, gắn kết đô thị, công nghiệp, dịch vụ thông qua các hành lang kinh tế và logistics. Trong đó, hành lang Thành phố Hồ Chí Minh-Long Thành-Cái Mép-Thị Vải được định hướng phát triển cảng biển nước sâu, logistics đa phương thức và công nghiệp công nghệ cao gắn với Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn gặp nhiều khó khăn như thiếu cơ chế điều phối vùng đủ thẩm quyền, hạ tầng kết nối chưa đồng bộ, quy hoạch chồng chéo và phụ thuộc lớn vào vận tải đường bộ.

Bên cạnh đó, chuyên gia cho rằng quy hoạch các ngành giao thông, công thương, xây dựng và logistics chưa được tích hợp đồng bộ theo từng hành lang; cơ chế phối hợp giữa các địa phương trong lựa chọn dự án ưu tiên còn thiếu rõ ràng. Những hạn chế này làm giảm hiệu quả kết nối nguồn lực đầu tư, cản trở việc hình thành mạng lưới logistics liên vùng. Việc thiếu các trung tâm logistics và cảng cạn (ICD) cũng làm tăng chi phí vận chuyển, giảm sức cạnh tranh của hàng hóa và hạn chế khả năng khai thác hoạt động thương mại biên giới.

Tiến sĩ Nguyễn Phúc Khánh Linh, Trường đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, kết nối giao thông thiếu đồng bộ là một trong những nguyên nhân khiến chi phí logistics duy trì ở mức cao. Hạ tầng thiếu liên thông làm kéo dài thời gian vận chuyển, tăng chi phí và giảm hiệu quả khai thác nguồn lực giữa các địa phương. Tình trạng này xuất phát từ giá vận tải đường bộ còn cao, hạ tầng chưa đồng bộ và năng lực vận tải đa phương thức hạn chế. Dù Việt Nam đã đầu tư phát triển cảng biển và đường cao tốc, kết nối giữa đường bộ, hàng không, đường sắt và đường thủy vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, gây khó khăn cho việc rút ngắn thời gian vận chuyển và giảm chi phí logistics.

Để khắc phục những hạn chế trên, các chuyên gia đề xuất đẩy nhanh hoàn thiện các tuyến Vành đai 3, Vành đai 4, đồng thời phát triển đường sắt kết nối các trung tâm sản xuất công nghiệp tại thành phố Đồng Nai, tỉnh Tây Ninh với các cảng nước sâu. Giải pháp này nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm áp lực cho đường bộ và nâng cao hiệu quả khai thác cảng biển.

Cùng với đầu tư hạ tầng, cần tổ chức lại không gian phát triển theo hướng liên kết đa cực. Thành phố Hồ Chí Minh định hướng phát triển mô hình đô thị đa cực, tăng cường kết nối với các địa phương trong vùng. Qua đó, hàng hóa có thể lưu thông trực tiếp giữa các trung tâm sản xuất, công nghiệp và cảng biển, giảm phụ thuộc vào khu vực đô thị lõi, đồng thời phát huy lợi thế của từng địa phương.

Có thể bạn quan tâm