Trong 30 năm hoạt động ở nước ngoài, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ở Pháp hơn sáu năm. Người có nhiều tình cảm gắn bó với đất nước, con người nơi đây. Nhân dịp kỷ niệm 40 năm thành lập Ðảng Cộng sản Pháp (29-12-1960), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: "Riêng về cá nhân tôi, từ lúc đầu nhờ được học tập truyền thống cách mạng oanh liệt và được rèn luyện trong thực tế đấu tranh anh dũng của công nhân và của Ðảng Cộng sản Pháp, mà tôi đã tìm thấy chân lý chủ nghĩa Marx - Lenin, đã từ một người yêu nước tiến bộ thành một chiến sĩ xã hội chủ nghĩa" (1). Một trong những người bạn, người đồng chí thân thiết đã từng cộng tác, giúp đỡ Nguyễn Ái Quốc, khi Người hoạt động ở Pháp là Jacques Duclos (1896 - 1975).
Jacques Duclos là nhà hoạt động có tên tuổi của Ðảng Cộng sản Pháp và của phong trào cộng sản quốc tế. Ông gia nhập Ðảng Cộng sản Pháp năm 1921. Năm 1926 là Ủy viên Trung ương Ðảng Cộng sản Pháp, đồng thời là Nghị sĩ Quốc hội Pháp. Năm 1931, được cử vào Bộ Chính trị Trung ương Ðảng Cộng sản Pháp. Năm 1935, là Ủy viên Ban Chấp hành Quốc tế Cộng sản. Từ năm 1946, ông là Trưởng đoàn Ðảng Cộng sản trong Quốc hội Pháp. Jacques Duclos là Phó Chủ tịch Quốc hội Pháp (1946 - 1952), Thượng nghị sĩ Pháp (1959). Ông đã hoạt động và gặp gỡ với Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh vào các năm 1919-1923, 1946, 1957.
Mối quan hệ giữa Jacques Duclos và Chủ tịch Hồ Chí Minh bắt đầu từ rất sớm. Cuối năm 1919, đầu năm 1920, tuy chưa phải là đảng viên Ðảng Xã hội Pháp, Jacques Duclos đã tích cực hoạt động trong Ðảng bộ Ðảng Xã hội Pháp ở quận 10, Paris. Và trong khoảng thời gian này, Nguyễn Ái Quốc lần đầu tiên gặp gỡ và quen biết Jacques Duclos khi cùng sinh hoạt trong Ủy ban vận động gia nhập Quốc tế 3 - Quốc tế Cộng sản của Ðảng Xã hội Pháp. Nguyễn Ái Quốc đều có mặt trong các cuộc tranh luận về việc gia nhập Quốc tế 3 của Ðảng Xã hội Pháp.
Chính Nguyễn Ái Quốc giúp Jacques Duclos hiểu sự thật về chủ nghĩa thực dân Pháp, vì lúc đó ở nước Pháp, người ta giới thiệu chính sách thuộc địa như một công việc xuất cảnh văn minh sang các nước lạc hậu.
Hai người còn có những kỷ niệm khi tham gia các hoạt động ủng hộ nước Nga Xô-viết.
Jacques Duclos và Nguyễn Ái Quốc cùng đi quyên tiền trong các phố ở Paris để giúp nước Nga vượt qua nạn đói, với một niềm tin rằng, cách mạng Nga đang bị tiến công, nhưng nó sẽ chiến thắng mọi kẻ thù. Ðoàn đại biểu Ðảng Xã hội Pháp đi Nga tìm hiểu về những điều kiện gia nhập Quốc tế Cộng sản, trở về tổ chức nói chuyện tại rạp xiếc Mùa đông, hòa trong dòng người đến nghe buổi nói chuyện có cả Jacques Duclos và Nguyễn Ái Quốc. Và dĩ nhiên là cả hai người đều tán thành Ðảng Xã hội Pháp gia nhập Quốc tế 3, do V.I Lenin sáng lập và họ đã trở thành đảng viên Ðảng Cộng sản Pháp.
Ðảng Cộng sản Pháp thành lập, Nguyễn Ái Quốc được phân công công tác ở quận 5, còn Jacques Duclos công tác ở quận 10. Họ ít có dịp gặp nhau cho đến khi Nguyễn Ái Quốc rời Pháp đến nước Nga Xô - viết, rồi trở về gần Tổ quốc, sáng lập Ðảng Cộng sản Việt Nam. Jacques Duclos rất vui vì sự kiện này.
Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp với tư cách là thượng khách, hai người bạn lại được gặp nhau. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đích thân đến thăm Jacques Duclos ở nhà số 22, đại lộ Tổng thống Wilson ở Montreuil, tỉnh Seine. Cảnh sát Pháp đã theo dõi và ghi lại cuộc gặp gỡ này. Khi biết ở khách sạn không được an toàn, chính Jacques Duclos và một số đồng chí Pháp đã tìm một nơi ở khác cho Chủ tịch Hồ Chí Minh, là gia đình ông Aubrac. Những người cộng sản Pháp luôn luôn chống lại cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp ở Ðông Dương. Jacques Duclos là một trong những người lãnh đạo của Ðảng Cộng sản và Quốc hội Pháp đã làm hết sức mình trong việc ủng hộ nhân dân Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc.
Năm 1957, Jacques Duclos và Hồ Chí Minh còn gặp nhau ở Moscow, khi cả hai người cùng sang đây công tác. Jacques Duclos đến gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại nơi ở của Người. Jacques Duclos quan tâm đến tình hình cách mạng Việt Nam, còn Hồ Chí Minh cũng muốn biết về tình hình Pháp. Cả hai cùng nặng lòng với cuộc đấu tranh vì một xã hội tự do, bình đẳng và bác ái.
Tháng 3-1968, Jacques Duclos là Trưởng đoàn đại biểu Ðảng Cộng sản Pháp sang thăm Việt Nam. Ông được tận mắt chứng kiến nhân dân Việt Nam lao động, sản xuất và chiến đấu dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh kính mến và Ðảng Lao động Việt Nam, ông càng yêu quý và khâm phục Chủ tịch Hồ Chí Minh. Là một người chu đáo, trọng tình nghĩa, Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc đó đang đi chữa bệnh ở Trung Quốc, nhưng đã gửi thư về cho Bộ Chính trị, căn dặn dù ta đang ở trong hoàn cảnh chiến tranh, nhưng cố gắng tiếp đón Ðoàn thật tốt. Chủ tịch Hồ Chí Minh còn dặn trong điện của Người hoan nghênh Ðoàn (do Bộ Chính trị thảo), nên hỏi thăm cả một số đồng chí quen biết với Bác.
Năm 1969, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, trong niềm tiếc thương vô hạn, người bạn, người đồng chí thân thiết, Jacques Duclos đã viết bài về Chủ tịch Hồ Chí Minh đăng trên báo L’Humanite của Ðảng Cộng sản Pháp, số ra ngày 12-9-1969, viết về tình bạn lâu đời gắn bó giữa ông với Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhân dân Việt Nam. Ông gọi Chủ tịch Hồ Chí Minh là Người soi sáng, người đã mang ánh sáng của chủ nghĩa Marx - Lenin soi sáng đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam, đi tới một mùa xuân tươi đẹp.
Tình đồng chí, tình hữu nghị giữa Ðảng và nhân dân hai nước Việt - Pháp do Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí Pháp, trong đó có Jacques Duclos khởi xướng và xây dựng không ngừng được củng cố và phát triển.
Nhân dịp kỷ niệm 112 năm Ngày sinh của Jacques Duclos, Bảo tàng Hồ Chí Minh phối hợp với Bảo tàng Lịch sử sống Montreuil của Pháp tổ chức tại Bảo tàng Hồ Chí Minh ở Hà Nội vào giữa tháng 11-2008 triển lãm: Jacques Duclos, người bạn thân thiết của Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhân dân Việt Nam. Ðây là một hoạt động trao đổi văn hóa giữa hai bảo tàng. Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu mến nước Pháp, truyền thống văn hóa Pháp và những người bạn Pháp.
Tài liệu, hiện vật do bạn gửi sang cùng với tài liệu và hiện vật của Bảo tàng Hồ Chí Minh trưng bày trong triển lãm sẽ là một minh chứng sinh động nhất cho tình bạn thân thiết của Jacques Duclos với Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhân dân Việt Nam, đồng thời cũng là một sự tri ân với nhân dân Pháp, một dân tộc anh hùng, hào hiệp, yêu tự do, bình đẳng, bác ái đã chứng kiến những năm tháng sống, lao động, học tập, đấu tranh và hoạt động sôi nổi của Nguyễn Ái Quốc trên đất Pháp.
Triển lãm cũng là để các thế hệ tương lai hiểu thêm về tình hữu nghị, truyền thống quý báu đó giữa Ðảng và nhân dân hai nước, đồng thời góp phần giữ gìn và thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh tế-văn hóa giữa hai nước Pháp - Việt trong bối cảnh quốc tế mới hiện nay.
(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, 1996, t.10, tr. 240.
