Thiệt hại
Nhà máy điện nguyên tử Chernobyl tại Ukraine đã bị nổ vào ngày 26-4-1986. Cho đến nay, đây vẫn là thảm hỏa lớn nhất thế giới do con người tạo ra.
Vụ nổ này đã gây tác hại xuyên biên giới đối với hệ thống sinh thái bởi vì bụi phóng xạ gây thiệt hại tới cả những vùng rất xa xôi ở Đông Âu và Liên bang Xô-viết trước đây.
Thảm họa Chernobyl đã khiến gần một phần tư diện tích Belarus bị nhiễm phóng xạ. Diện tích bị nhiễm phóng xạ ở Nga và ở Ukraine trong thảm họa này chỉ lần lượt bằng 1,5% và 7% diện tích Ukraine.
Thảm họa này đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới đời sống người dân, kinh tế, khoa học và văn hóa của Belarus bởi vì đất nước này đã phải gánh chịu sự tàn phá của chất phóng xạ và mất đi những giá trị văn hóa và lịch sử của Palesse – một vùng đất với những nét đặc trưng riêng biệt ở phía nam Belarus.
| Cho đến nay vẫn chưa có một báo cáo thống nhất về nguyên nhân gây ra vụ nổ nhà máy điện nguyên tử Chernobyl. Tuy nhiên, sai sót của đội ngũ nhân viên nhà máy và việc không bảo đảm được các quy định về an toàn cùng với khuyếm khuyết của lò phản ứng hạt nhân này thường được coi là nguyên nhân chính của thảm họa. |
Thiệt hại về kinh tế do thảm họa Chernobyl gây ra uớc tính là 235 tỷ USD trong 30 năm tình từ sau vụ nổ.
Thảm họa Chernobyl ảnh hưởng nghiêm trọng tới sản xuất nông nghiệp của Belarus. Do tác hại của chất phóng xạ, Belarus đã mất đi một phần năm tổng diện tích đất nông nghiệp của nước này.
Khoảng một phần tư diện tích rừng, 132 mỏ khoáng chất và gần 350 cơ sở công nghiệp của Belarus cũng bị phơi nhiễm chất phóng xạ.
Thiệt hại về người: Hai triệu người đã phải gánh chịu hậu quả của thảm họa Chernobyl, trong đó hơn 1,3 triệu người với gần một nửa trong số đó là trẻ em và thanh thiếu niên vẫn đang sống ở những khu vực đã bị phơi nhiễm.
Về khía cạnh sức khỏe, số ca mắc ung thư tăng mạnh sau thảm họa này, trong đó hầu hết là ung thư tuyến giáp. Số ca ung thư tuyến giáp ở trẻ em tăng 40 lần kể từ sau vụ nổ và con số này ở người trưởng thành là 2,5 – 7 lần.
Người dân địa phương cũng đã bị ảnh hưởng về mặt tâm sinh lý và xã hội do phải thay đổi nơi cư trú và sự suy giảm sức khỏe, nhiều người đã phải bất đắc dĩ thay đổi lối sống của họ và thích ứng với thực tại.
Các biện pháp khẩn cấp
Sự phục hồi toàn diện và lâu dài của những khu vực bị ảnh hưởng này trong tình trạng tổn thất nghiêm trọng về kinh tế và môi trường đòi hỏi cần có một loạt những nỗ lực sẽ tiêu tốn nhiều tiền bạc và trong thời gian dài.
Belarus với sự hỗ trợ của quốc tế đã nỗ lực tạo những điều kiện thuận lợi cần thiết để phục hồi lâu dài những vùng đất bị ảnh hưởng này. Những điều kiện này bao gồm:
- Quy định luật pháp được soạn thảo kỹ lưỡng điều chỉnh mọi khía cạnh của công tác phục hồi tại Belarus.
- Mở rộng diện được chăm sóc sức khỏe cho khoảng 1,6 triệu người dân cho tới nay.
- Hoàn thành tái định cư cho người dân ở những khu vực bị phơi nhiễm phóng xạ trầm trọng nhất: gần 137.700 người đã phải rời bỏ nhà cửa ở những khu vực này.
- Hệ thống phúc lợi xã hội mang lại lợi ích cho tất cả những người bị ảnh hưởng của thảm họa này.
- Hệ thống giám sát và kiểm soát phóng xạ đối với môi trường trong cả nước cùng với các biện pháp về an toàn trong ngành nông nghiệp và lâm nghiệp để giúp sản xuất thực phẩm an toàn.
- Các chương trình đào tạo và đào tạo lại: tạo nhiều việc làm hơn và vận động nâng cao nhận thức về an toàn phóng xạ.
Hợp tác quốc tế
Thảm họa Chernobyl tạo động lực cho sự hợp tác quốc tế sâu rộng với sự tham gia của không chỉ các chính phủ, các tổ chức quốc tế mà còn của các nhà khoa học, các nhà vật lý và những người dân thường – tất cả họ đang tìm cách giúp đỡ những người đang phải gánh chịu hậu quả của thảm họa này.
Sự hợp tác quốc tế trong việc khắp phục hậu quả của thảm họa này là quan trọng bởi vì những kinh nghiệm của sự hợp tác cùng nhau có thể được sử dụng ở những quốc gia khác đang phải đối mặt với sự tàn phá của những thảm họa do thiên nhiên hoặc con người gây ra, của các cuộc chiến tranh, các cuộc xung đột và những tình trạng khẩn cấp hay những cơn khủng hoảng khác.
Trong năm 2003, Diễn đàn Chernobyl đã được thành lập để tích lũy và tăng cường kiến thức về mọi khía cạnh hậu quả của thảm họa Chernobyl.
Sau hai năm đi vào hoạt động, Diễn đàn Chernobyl đã có sự tham gia của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) và các tổ chức khác.
Trong Diễn đàn Chernobyl, có nhiều nhóm công tác với sự tham gia của gần 100 chuyên gia của Belarus, Nga, Ukraine và các tổ chức quốc tế.
Những kết quả của Diễn đàn về những khía cạnh hậu quả kinh tế, xã hội, môi trường và y tế của thảm họa Chernobyl là trọng tâm của sự tiếp cận của các tổ chức quốc tế và chính phủ Belarus trong việc giải quyết những hậu quả của thảm họa này.
Hầu hết các công việc về tích lũy kinh nghiệm và đưa ra các khuyến nghị những cách khắc phục hậu quả của thảm họa Chernobyl đều được thực hiện trong gia đình Liên hợp quốc, đặc biệt là Ủy ban Khoa học Liên hợp quốc về Những ảnh hưởng của phóng xạ nguyên tử và Nhóm công tác liên cơ quan về vụ tai nạn Chernobyl.
Belarus đã có nhiều nỗ lực để thế giới thấy cần thiết phải tiếp tục công việc giảm thiểu hậu quả của thảm họa Chernobyl. Để huy động những nguồn lực quốc tế phục vụ cho công việc này, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã nhất trí thông qua các nghị quyết do Belarus soạn thảo trong đó có những khuyến nghị có liên quan tới việc khắc phục thảm họa này tới các nước thành viên Liên hợp quốc và cơ quan chuyên môn của Liên hợp quốc.
| Theo sáng kiến của Belarus, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã tuyên bố Một thập kỷ phục hồi và phát triển bền vững đối với các khu vực bị ảnh hưởng của thảm họa Chernobyl tới năm 2016. Hiện nay, một kế hoạch hành động của Liên hợp quốc cũng đang được tiến hành để điều phối các hoạt động của Liên hợp quốc trong việc khắc phục những hậu quả của thảm họa Chernobyl. |
Sự trợ giúp quốc tế
Viện trợ quốc tế cho Belarus là yếu tố mấu chốt để giảm thiểu một cách hiệu quả những hậu quả của thảm họa Chernobyl và để phục hồi những khu vực bị ảnh hưởng, trong đó có sự trợ giúp lớn của Liên hợp quốc. Kể từ sau vụ nổ nhà máy hạt nhân Chernobyl, Liên hợp quốc đã chi hơn 50 triệu USD để giúp giảm hậu quả của thảm họa này.
Bên cạnh đó, các tổ chức từ thiện và các cá nhân hảo tâm mỗi năm viện trợ cho Belarus tổng cộng khoảng 50 triệu USD.
Tuy nhiên, những nguồn tài trợ này là chưa đủ để hoàn thành việc phục hồi và bảo đảm sự phát triển bền vững của các khu vực bị ảnh hưởng. Tất cả các khoản viện trợ nước ngoài cộng với khoản chi của chính Belarus (khoảng 18 tỷ USD) cho việc khắc phục hậu quả này chỉ bằng 8% mức tổn thất do thảm họa này gây ra.
Hồi phục sức khỏe cho trẻ em
Belarus có cơ hội để cung cấp các dịch vụ phục hồi sức khỏe cho trẻ em trong nước. Số trẻ em được phục hồi sức khỏe ở trong nước tăng lên qua các năm. Ở Belarus, hiện có 14 trung tâm phục hồi sức khỏe cho trẻ em. Những trung tâm này mở cửa suốt năm. Và hàng năm, có hơn 120.000 trẻ em được phục hồi sức khỏe tại đó.
Tuy nhiên, Belarus cũng ủng hộ hoạt động phục hồi sức khỏe cho trẻ em ở nước ngoài đã được tiến hành trong nhiều năm qua. Thường thì các trẻ em Belarus sẽ được đưa tới phục hồi sức khỏe tại Italy, Đức, Ireland, Tây Ban Nha, Mỹ và Canada.
Không nghi ngờ gì nữa, việc phục hồi sức khỏe ở nước ngoài đã có những tác động tích cực tới sức khỏe và những điều kiện sinh lý của trẻ em. Tuy nhiên, việc phục hồi sức khỏe ở nước ngoài cần phải thỏa mãn một yếu tố quan trọng đó là phải đảm bảo rằng trong khi được phục hồi sức khỏe ở nước ngoài, những trẻ em này phải được đảm bảo an toàn và các quyền của chúng phải được tuân thủ đầy đủ.
Do đó, hiện nay Belarus chỉ cho phép đưa trẻ em đi phục hồi sức khỏe tại các nước mà có các thỏa thuận liên chính phủ với nước này. Belarus đã đặt ra các điều kiện bảo đảm cùng với những quyền của trẻ em nước này và danh sách các biện pháp mà các cơ quan chính phủ của bất kỳ nước sở tại nào cần phải tiến hành để bảo vệ trẻ em Belarus trong những tình huống khẩn cấp.
Đến nay, Belarus đã đạt được những thỏa thuận như vậy với Italy, Ireland và Đức. Các cuộc thương lượng đang được tiến hành để ký thỏa thuận này với 20 nước khác trong đó có Mỹ và Canada.
Những ưu tiên hợp tác
Mục tiêu chính của Belarus trong giai đoạn hiện nay và các giai đoạn sau này là hồi phục một cách bền vững những khu vực bị ảnh hưởng bởi thảm họa Chernobyl. Belarus cho rằng những ưu tiên cho sự tham gia của quốc tế phải hướng tới:
· Phát triển sản xuất nông nghiệp và công nghiệp. Thành lập các công ty sản xuất đồ gỗ, tăng năng lực chế biến và tìm đầu ra cho mặt hàng nông sản.
· Đầu tư hướng nội và các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tạo việc làm (thông qua các phân xưởng, các cửa hàng thủ công…). Phát triển cơ sở hạ tầng.
· Thiết lập các khu vực xanh. Các khu vực sạch và thân thiện với môi trường, các bể bơi, các khu vực cây xanh, các sân chơi cho trẻ em.
· Sử dụng nhiên liệu thân thiện với môi trường. Tạo và đưa vào sử dụng thêm các nguồn năng lượng và công nghệ để có được các loại năng lượng thay thế như biogas, biodiesel và bioethanol.
· Khuyến khích nghiên cứu khoa học ở Polessky, khu vực thử nghiệm duy nhất tại Belarus cho các cuộc nghiên cứu liên quan tới phóng xạ.
· Nâng cao nhận thức về khái niệm phóng xạ và phương thức để đối phó và sống an toàn với nó.
· Khuyến khích lối sống lành mạnh ở trẻ em và thanh niên. Thành lập các trường học chuyên về giáo dục thể chất và thể thao. Xuất bản các tài liệu hướng dẫn cho trẻ em và thanh niên cách thức để sống an toàn hơn ở các khu vực bị ảnh hưởng bởi thảm họa Chernobyl.
· Khôi phục di sản văn hóa ở các khu vực bị ảnh hưởng, bảo vệ các khu văn hóa và thiên nhiên, các loài động thực vật quý hiếm. Phát triển du lịch sinh thái và du lịch nông thôn.
· Tăng cường chăm sóc sức khỏe. Phòng ngừa các dịch bệnh, hỗ trợ y tế có mục tiêu, trang bị lại cho các trung tâm y tế các phương tiện chẩn đoán sớm hiện đại và các thiết bị y tế để chữa ung thu tuyến giáp và các căn bệnh khác, chẩn đoán sớm đối với các bệnh ung thư và các bệnh không liên quan đến ưng thư.
