Hòa bình ở Nam Xu-đăng vẫn mong manh

Thỏa thuận hòa bình mới nhất được Chính phủ và phe đối lập ở Nam Xu-đăng nhất trí hôm 26-8, với nỗ lực trung gian của Cơ quan Phát triển liên chính phủ Đông Phi (IGAD), cùng sức ép của Hội đồng Bảo an LHQ. Trước đó, hôm 17-8, Tổng thống X.Kia đã từ chối ký văn kiện này và yêu cầu có thêm 15 ngày để tham vấn. Lý do Tổng thống X.Kia đưa ra là, ông đã bị ép tham gia đàm phán và chỉ ký thỏa thuận hòa bình nếu có sự tham gia đầy đủ của phe đối lập.

Tuy nhiên, Tổng thống X.Kia ký văn kiện hòa bình nói trên, song lại kèm theo một danh sách gồm nhiều điểm hạn chế và cảnh báo văn kiện này có thể sẽ không kéo dài. Theo Tổng thống X.Kia, thỏa thuận hòa bình còn nhiều điểm bất cập và nếu không được xem xét kỹ sẽ gây ảnh hưởng hòa bình dài lâu tại Nam Xu-đăng. Trong đó, có điều khoản yêu cầu phi quân sự hóa khu vực Giu-ba và yêu cầu Tổng thống phải tham vấn Phó Tổng thống thứ nhất trong các vấn đề về chính sách.

Hội đồng Bảo an LHQ (HĐBA) ngay lập tức yêu cầu Tổng thống X.Kia thông qua toàn bộ nội dung thỏa thuận hòa bình mà không kèm các điều kiện khác. 15 quốc gia thành viên HĐBA trước đó cảnh báo sẽ có những hành động ngay lập tức nếu Tổng thống Nam Xu-đăng tiếp tục trì hoãn thông qua thỏa thuận hòa bình. Mỹ và Anh hối thúc các ủy viên HĐBA áp đặt trừng phạt Nam Xu-đăng, với lý do lãnh đạo Nam Xu-đăng đã bỏ lỡ cơ hội chấm dứt cuộc xung đột. Mỹ còn đề xuất một dự thảo nghị quyết của HĐBA về cấm vận vũ khí và áp đặt lệnh trừng phạt đối với cá nhân gây cản trở nỗ lực kiến tạo hòa bình tại Nam Xu-đăng.

Nam Xu-đăng chính thức tách khỏi Xu-đăng và tuyên bố độc lập năm 2011, với dân số khoảng 12 triệu người, gồm nhiều sắc tộc, một nền kinh tế yếu kém và tình hình an ninh nhiều bất ổn. Hai năm sau khi trở thành quốc gia non trẻ nhất thế giới, Nam Xu-đăng bắt đầu rơi vào bất ổn, do mâu thuẫn nội bộ ban lãnh đạo và giữa chính phủ với quân đội. Mâu thuẫn đã bùng phát thành bạo lực giữa các nhóm binh sĩ ủng hộ Tổng thống X.Kia và cựu Tổng thống R.Ma-ca.

LHQ đã triển khai hơn 12 nghìn binh sĩ gìn giữ hòa bình nhằm lập lại trật tự tại Nam Xu-đăng. Tuy nhiên, không chỉ giao tranh, quân nổi dậy còn sát hại dân thường, thậm chí tiến công lực lượng gìn giữ hòa bình của LHQ. Theo thống kê của LHQ, các vụ xung đột sắc tộc đã khiến hàng chục nghìn người chết, 2,2 triệu người phải sơ tán, trong đó tám triệu người đang sống trong điều kiện tồi tệ và nguy hiểm. Nghiêm trọng hơn, hiện có khoảng một triệu trẻ em dưới năm tuổi thiếu dinh dưỡng và cần được chăm sóc y tế…

Xung đột liên miên cũng làm nền kinh tế Nam Xu-đăng vốn yếu kém lại càng kiệt quệ. Hoạt động sản xuất dầu mỏ - “xương sống” của nền kinh tế và đem lại hơn 90% nguồn thu ngân sách quốc gia - bị ảnh hưởng nghiêm trọng, sản lượng dầu mỏ giảm gần 30%, chỉ còn 175 nghìn thùng/ngày so với mức 245 nghìn thùng/ngày vào thời điểm trước khi xảy ra xung đột. Ngoài dầu mỏ, cơ sở hạ tầng và sản xuất tại Nam Xu-đăng cũng bị phá hủy trong xung đột.

Với nỗ lực của LHQ và các nước châu Phi, đại diện Chính phủ Nam Xu-đăng và phe đối lập đã nhiều lần ngồi vào bàn đàm phán và không ít thỏa thuận ngừng bắn đã được nhất trí. Từng có bảy thỏa thuận ngừng bắn được các bên ở Nam Xu-đăng nhất trí, kể từ khi cuộc nội chiến nổ ra cuối năm 2013. Nhưng, cả bảy thỏa thuận đều bị phá vỡ ngay khi có hiệu lực. Thêm một thỏa thuận hòa bình đạt được, nhưng lại đứng trước nguy cơ không được thực thi, dấy lên lo ngại về triển vọng khôi phục hòa bình tại quốc gia non trẻ nhất thế giới.