Tình hình gần đây
Sau khi lãnh tụ Arafat của PLO qua đời (11-11-2004), trong cuộc bầu cử ngày 9-1-2005, ông Abbas theo đường lối ôn hoà thuộc phái Fatah lên lãnh đạo Cơ quan Quyền lực tối cao Palestine. Dư luận thế giới hoan nghênh kết quả này. Ông Abbas chủ trương đàm phán hòa bình với Israel nhằm tiến tới thành lập quốc gia Palestine. “Bộ tứ” quốc tế gồm LHQ, Mỹ, EU và Nga tích cực ủng hộ ông Abbas. Israel cũng chủ động rút ra khỏi dải Gaza sau 38 năm chiếm đóng.
Với sự tài trợ của quốc tế, người Palestine bắt đầu xây dựng các công trình hạ tầng cơ sở trên Bờ Tây sông Jordan (4.800 km2) và Dải Gaza (258 km2) nay họ được hưởng quyền tự trị.
| Khu Bờ Tây và Dải Gaza chỉ là một phần thuộc lãnh thổ rộng 11,5 nghìn km2 được LHQ chia cho hồi tháng 11-1947 để lập nước Palestine, nhưng hồi ấy người Palestine đã để mất toàn bộ sau cuộc chiến tấn công Israel nhằm chiếm toàn bộ xứ Palestine 27 nghìn km2. Trong khi đó, người Do Thái thành lập ngay nước Israel trên phần đất LHQ chia cho và xây dựng quốc gia này ngày một mạnh về kinh tế và quân sự. Năm 1967, Israel chiếm nốt hai mảnh đất nói trên từ tay Jordan và Ai Cập; người Palestine không có tổ quốc và phải lưu vong, hầu hết sống trong các trại tị nạn dựa vào viện trợ quốc tế. Mấy cuộc chiến tranh sau đó đều kết thúc bằng thắng lợi của Israel; họ mở rộng lãnh thổ và còn xây dựng các khu định cư Do Thái trên đất của người Palestine. Hai dân tộc sống xen kẽ nhau, thường xuyên xảy ra xung đột mà người Palestine đều thua. LHQ và cộng đồng quốc tế đều ủng hộ người Palestine đòi lại lãnh thổ bị Israel chiếm đóng, nhưng Israel đều làm ngơ, viện cớ bảo đảm an ninh cho nước mình. |
Giữa lúc đó thì tổ chức Hamas – tức Phong trào Kháng chiến Islam của người Palestine, một tổ chức Islam cực đoan không thừa nhận sự tồn tại của quốc gia Do Thái, và chủ trương đấu tranh vũ trang tiêu diệt Israel – thắng trong cuộc bầu cử Ủy ban Lập pháp Palestine (1-2006), sau đó thành lập chính phủ liên hợp do Hamas lãnh đạo, ông Haniya của Hamas làm Thủ tướng, ông Abbas của Fatah làm Tổng thống. Chính phủ này thi hành đường lối cứng rắn với Israel.
Tuy vậy lực lượng vũ trang của hai phái này thường xuyên xung đột với nhau, tới mức ngày 12-6-2007, Fatah buộc phải tuyên bố rút ra khỏi chính phủ liên hợp. Hai hôm sau, Hamas dùng vũ lực chiếm quyền kiểm soát dải Gaza, đẩy Fatah ra khỏi vùng này. Ông Abbas tuyên bố giải tán chính phủ liên hợp và thành lập chính phủ quá độ tại Bờ Tây sông Jordan. Sự chia rẽ sâu sắc như vậy trong nội bộ người Palestine đã gây khó khăn cho “Lộ trình Hoà bình” nhằm thành lập nhà nước Palestine.
Từ dải Gaza, lực lượng Hamas thường xuyên bắn rocket sang lãnh thổ Israel. Thị trấn Sderot của Israel cách dải Gaza có một dặm hầu như ngày nào cũng bị pháo kích, dân hoảng sợ phải bỏ đi. Rocket của Hamas có thể bắn sâu 42 km bên trong đất Israel. Nhưng thiệt hại về phía Israel không lớn, từ năm 2001 tới nay Sderot chết có 13 người.
Ngày 18-6-2008, Israel và Hamas ký hiệp định ngừng bắn sáu tháng. Tuy vậy vẫn xảy ra xung đột, Israel nhiều lần phải phong tỏa dải Gaza, gây khó khăn cho đời sống dân Palestine ở đây.
Trước ngày hiệp định hết hạn, Ai Cập đứng ra dàn xếp kéo dài ngừng bắn nhưng với lý do Israel phong tỏa dải Gaza, Hamas và ba phái Palestine cực đoan khác tuyên bố phản đối. Đồng thời Hamas còn yêu cầu trong vòng 60 ngày sau khi ông Abbas hết nhiệm kỳ chủ tịch Cơ quan Quyền lực Tối cao Palestine (9-1-2009), phải tổ chức bầu cử chức vụ này mà Hamas tin chắc sẽ thắng. Ngày 16-12, Hội đồng Bảo an LHQ ra Nghị quyết số 1850 yêu cầu Israel và Hamas tiếp tục đình chiến. Ông Abbas hoan nghênh nghị quyết này, nhưng Hamas phản đối. Trong thời gian từ 19 đến 26-12, Hamas bắn hơn 200 rocket và pháo sang đất Israel. Dân chúng Israel bất mãn với chính phủ, cho là mềm yếu.
Từ 27-12, với lý do trả đũa các cuộc bắn phá ngày một tăng của Hamas, Israel liên tục mấy ngày liền ném bom các cơ quan Hamas tại Gaza, làm chết 385 người Palestine (có 62 dân thường), bị thương trên nghìn người, phá hủy nhiều nhà cửa. LHQ và dư luận thế giới đều lên án hành động của Israel và kêu gọi hai bên ngừng bắn và kiềm chế. Đáp lại, Bộ trưởng Quốc phòng Israel nói “yêu cầu ngừng chiến với Hamas thì chẳng khác gì yêu cầu Mỹ ngừng bắn với Al-Qaeda” . Lực lượng chủ lực của Hamas gồm 35 nghìn lính chưa bị thiệt hại đáng kể, họ kiên quyết chống trả.
Tuy đã tập trung xe tăng ở giáp giới dải Gaza sẵn sàng tiến vào tiêu diệt Hamas trên mặt đất nhưng hiện nay Israel vẫn chưa dám quyết việc này, vì khi tấn công trên bộ sẽ gây nhiều thương vong cho dân thường bị lực lượng Hamas dùng làm bia đỡ đạn. Trong 1,5 triệu dân Gaza có một nửa là trẻ em, nếu thương vong lớn sẽ làm Israel bị quốc tế cô lập. Chính phủ Israel cũng tuyên bố họ chỉ nhằm tiêu diệt Hamas chứ sẽ không để xảy ra lần nữa một cuộc chiến tranh Trung Đông.
Tóm lại, quá trình tìm kiếm hòa bình giữa Israel với Palestine vẫn còn vô cùng gian nan, vì hai bên không ai chịu nhân nhượng một bước; nhất là ông Abbas chưa kiểm soát được các lực lượng vũ trang Palestine quá khích. Các cố gắng hòa giải của quốc tế như LHQ, Ai Cập,... tuy rất quý nhưng chưa có hiệu quả lâu dài. Người ta trông chờ nhiều vào thái độ của Mỹ và các cường quốc khác. Mới đây Iran đã kêu gọi Trung Quốc tham gia dàn xếp hòa bình ở Trung Đông.
Kỳ cuối: Bài toán khó với Obama và cộng đồng quốc tế
Nguyên Hải
(Tổng hợp từ sách, báo nước ngoài)
